Солдат Көк: Қырғын мен адалдық туралы батыс фильмі

Кіріспе

1970 жылы Ральф Нельсонның түсірген "Солдат көк" фильмі – 1970 жылы шыққан американдық ревизионисттік вестерн. Режиссері – Ральф Нельсон, ал басты рөлдерді Кэндис Берген, Питер Штраус және Дональд Плезанс сомдаған. Джон Гей Т. В. Олсеннің "Күндегі жебе" романы негізінде сценарий жазылған. Фильм Колорадо аймағында 1864 жылы болған Сэнд Крик қырғынының оқиғаларынан шабыттандырылған. Нельсон мен Гей Сэнд Крик қырғынының оқиғасын қазіргі Вьетнам соғысына аллегория ретінде пайдалануды жоспарлаған. 1970 жылдың тамызында көрсетілген бұл фильм зорлық-зомбылықты шүкірлікпен бейнелеуімен, әсіресе соңғы сахнасымен көп назар аударды. Кейбір кино зерттеушілері "Солдат көк" фильмін Американың "архетиптік өнер түрі [вестерн]" туралы сын ретінде қарастырады, ал басқалары оны соғысқа қарсы фильм немесе пайдаланушылық фильм деп түсіндіреді.

Сюжет

1877 жылы Колорадо территориясында жас әйел Креста Ли мен жас Колорадолық жекелеген сарбаз Хонус Гант тағдырдың ықпалымен кездеседі. Олардың тобы шайендер тарапынан қырғынға ұшырағаннан кейін тірі қалған жалғыз екеуі болады. Гант өзінің еліне және парызына адал, ал Ли шайендермен екі жыл өмір сүргендіктен, Гантты қынжырлы қарайды (оны "Көк сарбаз" деп аяусыз мазақтайды) және осы қақтығыста шайендерге көңіл білдіретінін жариялайды. Енді екеуі Крестаның күйеуі, әскер офицері күтіп тұрған Форт-Рюньон әскери лагеріне жетуі керек. Олар шөл дала арқылы өте аз азық-түлікпен, жергілікті халықтан жасырынып саяхаттайды, сол кезде оларды киова аттыларының тобы көріп қалады. Крестаның талабымен Хонус шайқасып, топ басшысын ауыр жарақаттайды. Бірақ Хонус өзін мойысқан киова көшбасшысын өлтіре алмайды, ал оның өз адамдары оны пышақтап, Хонус пен Крестаны жалғыз қалдырады. Олардың арасындағы идеологиялық қақтығыс қоғамдық нормаларға деген көзқарастарында да көрінеді, мұнда қатал пуритандық Хонус Крестаның елеусіз қалдырған нәрселеріне алаңдайды. Екеуін шайендерге қару сататын, бірақ Хонус жойған қару жөнелтілісіне қатысты жемқор саудагер қуалайды. Жарақат алған Хонус өзін көмекке шақыру үшін Креста тастап кеткен үңгірде қалады. Креста Форт-Рюньонға жетіп, күйеуінің кавалерия бөлімі келесі күні шайендердің бейбіт ауылына шабуыл жасауды жоспарлап отырғанын біледі. Ол шайен басшысы Бекті-Ұлпты ескерту үшін ауылға уақытында жетеді. Басшы қауіпті мойындамай, АҚШ туы астында еуропалық америкалық сарбаздарға достық қол ұсынады. Бірақ сарбаздар психопаттық командирдің бұйрығымен ауылға артиллериялық оқ атып, қырғынды бастайды. Кавалерия шабуылынан кейін шайен еркектерінің көп бөлігі жойылғаннан соң, сарбаздар ауылға кіріп, шайен әйелдерін зорлап, өлтіре бастайды. Хонус осы қасіреттерді тоқтатуға тырысады, бірақ ол кейіннен өз әріптестері тарапынан опасыздық жасады деген айыппен тұтқындалады. Креста қалған әйелдер мен балаларды қауіпсіз жерге жеткізуге тырысады, бірақ олардың тобы табылғандықтан қырғынға ұшырайды, бірақ Креста аман қалады және сарбаздар оны опасыздық үшін тұтқындайды. Хонус арбаның артына шынжырланған күйде сүйретіледі, ал Креста отырған жерінен мұңайып, шайендердің аман қалғандарымен бірге қалады.

In 1877 Colorado Territory, a young woman, Cresta Lee, and young Colorado Private Honus Gant are joined together by fate when they are the only two survivors after their group is massacred by the Cheyenne. Gant is devoted to his country and duty; Lee, who has lived with the Cheyenne for two years, is scornful of Gant (she refers to him as "Soldier Blue" derisively) and declares that in this conflict she sympathizes with them. The two must now try to make it to Fort Reunion, the army camp, where Cresta's fiancé, an army officer, waits for her. As they travel through the desert with very low supplies, hiding from the Native Americans, they are spotted by a group of Kiowa horsemen. Under pressure from Cresta, Honus fights and seriously wounds the group's chief when the chief challenges him. Honus finds himself unable to kill the disgraced Kiowa leader, whose own men stab him leaving Honus and Cresta alone. The ideological gulf between them is also revealed in their attitudes towards societal mores, with the almost puritanical Honus disturbed by things Cresta barely notices. The duo are pursued by a corrupt trader who sells guns to the Cheyenne, but whose latest shipment of weapons Honus has managed to destroy. An injured Honus finds himself in a cave where Cresta has left him to get help. She arrives at Fort Reunion, only to discover that her fiancé's cavalry unit plans to attack the peaceful Native American village of the Cheyenne the following day. She rides to the village in time to warn Spotted Wolf, the Cheyenne chief. The chief does not recognize the danger and, under a U. S. flag, rides out to extend a hand of friendship to the European American soldiers. The soldiers, however, obey the orders of their psychopathic commanding officer and open artillery fire on the village. After a cavalry charge decimates the Native American men, the soldiers enter the village and begin to rape and kill the Cheyenne women. Honus attempts to halt the atrocities, to no avail, and he is later arrested for treason by his own comrades. Cresta attempts to lead the remaining women and children to safety, but her group is discovered and massacred, though Cresta herself survives and is arrested for treason by the soldiers. Honus is dragged away chained behind an army wagon while a despairing Cresta is left with the few Cheyenne survivors.

Өндіріс

Фильм Америка шекарасы тарихындағы ең қорқынышты оқиғалардың бірі – Сэнд Крик қырғыны туралы алғашқы кинокартинаны ұсынды. Онда полковник Джон М. Чивингтон басқаратын Колорадо территориясының жасақтары Колорадоның шығыс жазығындағы қорғаныссыз шайен және арапахо ауылын қырғынға ұшыратты. Бұл қырғын туралы айтылым, шайендердің бұрын АҚШ атты әскерлерін қырғынға ұшыратқаннан аман қалған екі ақ адамның қашуы туралы ұзақ, көркемделіп айтылған оқиғаның бір бөлігі ретінде келтірілген, ал нақты тарихи тұлғалардың аттары өзгертілген. Режиссер Нельсон Вьетнам мен Сон Мидегі соғыстардан шабыттандырылып фильмді түсіргенін айтты. Фильм АҚШ/Канададан 1,2 миллион доллар табыс әкелді. Баффи Сент-Мари жазған және орындаған фильмнің тақырыптық әні жеке ән ретінде шығарылып, 1971 жылдың жазында Ұлыбританияда, сондай-ақ Еуропа мен Жапонияның басқа елдерінде топ-10 қатарына енді.

Қазіргі заманғы

Көптеген кино сыншылары "Көк солдат" фильмі американдықтарға өткен жылы жарияланған Май Лай қырғынын еске түсірді деді. 1970 жылдың қыркүйегінде "The New York Times" газетінде Дотсон Радер жазған мақаласында "Көк солдат" фильмін "қазіргі уақытқа дейін түсірілген ең маңызды, ең қатыгез және азаттандыратын, ең адал американдық фильмдердің қатарына жатуы керек" деп атап көрсетті. Роджер Эберт "Chicago Sun Times" газетінде фильм туралы былай деп жазды: "Шындығында, "Көк солдат" жабайы, бірақ ол "ақиқат" мантиясын әдейі киеді. Бұл үндістерге қолдау білдіретін фильм деп есептелсе де, соңында камера оқиғаның көбінесе шындыққа сәйкес екенін айтады, тіпті армия штабының бастығы фильмде көрсетілген қырғынды американ тарихындағы ең ұятты сәттердің бірі деп атады". "Time Out" кино нұсқаулығы фильмді "АҚШ кавалериясының 1864 жылы өткізген Sand Creek үнді қырғыны туралы ұятты, расизмге қарсы батыс фильмі" деп сипаттады. Пропаганда мақсатында, қырғынның өзі қан мен мүшелерді көрсету арқылы қуанышпен пайдаланылса көтерерсіз, бірақ бұл шөлдегі романтикамен байланысты болғанда көтере алмайсыз, ол жарнамашының қиялындай жұмсақ фокус пен әдемі сөздермен түсірілген".

Қазіргі заманғы

Қазіргі сыншылар мен ғалымдар «Көк солдат» фильмін ревизионистік батыс, американдыққа қарсы және пайдаланушылық фильм ретінде сипаттады. 2004 жылы BBC оны «қазірге дейін жасалған ең маңызды американдық фильмдердің бірі» деп атады. Британдық автор және сыншы П. Б. Хёрст, 2008 жылы «Ең қатыгез фильм: Көк солдат, кинематографиялық зорлық-зомбылық және соғыстың қорқыныштары» атты кітабын жазған. Ол фильм туралы былай деді:

1970 жылы көптеген сыншылар «Көк солдат» фильмі шейен әйелдері мен балаларын қырғынға ұшыратқан графикалық көріністерінің нәтижесінде кинематографиялық зорлық-зомбылықта жаңа стандарт орнатқанына сенді, сонымен қатар АҚШ постерінің «Тарихтағы ең қатыгез фильм» деген уәдесіне сай келді. Ұлыбританияда және әлемнің көп бөлігінде үлкен сәттілікке ие болған «Көк солдат» фильмінің режиссері Ральф Нельсонның сөзіне қарағанда, АҚШ-та «көпке танылмады». Бұл, мүмкін, фильмдегі жаңаша зорлық-зомбылыққа байланысты емес, бірақ АҚШ кавалериясының жаңа үрдістерді жасауымен байланысты болды. Нельсонның «көк киімдегілерді» қанға толы маньяктар ретінде бейнелеуі, балалар мен әйелдердің миын жарып салуы, Американың ең берік кино мифі – құтқаруға келген жақсы атты әскерлер туралы мифті мәңгілікке жойды және «Көк солдат» фильмін американдық кино тарихындағы ең радикалды фильмдердің біріне айналдырды. Фильмнің туған жерінде сәтсіздікке ұшырауының себебі кейбір орталарда өндіріс компаниясының жарнамалық материалдарының нәтижесінде оның әдейі Вьетнам аллегориясы ретінде қабылдануы болуы мүмкін. Ретроспективті талдау фильмді 1970-ші жылдардың басындағы кинофильмдер дәстүріне енгізді, мысалы, «Улзананың шабуылы» (1972) сияқты фильмдер, сол кездегі саяси қақтығыстар аясында «америкалық сарбаздардың әйелдер мен балаларды өлтіруі туралы естеліктерге арналған орындар» ретінде пайдаланылды. Алайда, фильмнің ең зорлық-зомбылық көріністерінің «көрнекі артықшылықтары» қазіргі сыншылар тарапынан да пайдаланушылық деп сынға ұшырады. 2005 жылы Uncut журналында Кевин Махер оны «Каннибал Холокостқа лайық қанды санаты бар 1970 жылғы қанды пайдаланушылық батыс фильмі» деп жазды. TV Guide фильмге бес жұлдыздың біреуін берді, былай деп жазды: «Көк солдат» Бергеннің әлсіз ойынынан зардап шегеді және Штраус жайсыз, бірақ 1864 жылғы Сэнд Крик қырғыны мен Вьетнамның Май Лай оқиғасы арасындағы параллель алаңдатады және фильмнің американдықтардың өмірін бейнелеуі Голливуд стереотиптерін ұмытуға тырысу болып табылады». Кинотанушы Кристофер Фрейлинг «Көк солдат» фильмін қазіргі заманғы батыс фильмдеріне қарағанда «көптеген ашулы фильм» деп сипаттады, ол «дәстүрлі батыстың тілін оның идеологиялық негіздерімен бірге сынға алады». Фрейлинг 2006 жылы «Спагетти-вестерндер: Каубойлар және еуропалықтар Карл Мейден Серджио Леонеге дейін» атты кітабында оның операторлық жұмысын және визуалды элементтерін де мақтады: «көптеген сыншылар «Көк солдаттың» шынымен ойлап тапқан бөлімдерін жіберіп алды, бұл Нельсонның күрделі зумдауды және дәстүрлі емес композицияларды пайдалануын қамтиды, екеуі де «жаңадан кіргендер» мен оларды қоршаған табиғат арасындағы қарым-қатынасты зерттейді». Фильмді еске алып, оның жұлдызы Кандис Берген «бұл фильмде, ең бастысы, жүрек дұрыс жерде болды» деп түсіндірді.

A good number of critics in 1970 believed that Soldier Blue had set a new mark in cinematic violence, as a result of its graphic scenes of Cheyenne women and children being slaughtered, and had thus lived up – or down – to its U. S. poster boast that it was "The Most Savage Film in History." A massive hit in Great Britain and much of the rest of the world, Soldier Blue was, in the words of its maverick director, Ralph Nelson, "not a popular success" in the United States. This probably had less to do with the picture's groundbreaking violence, and more to do with the fact that it was the U. S. Cavalry who were breaking new ground. For Nelson's portrayal of the boys in blue as blood crazed maniacs, who blow children's brains out and women, shattered for ever one of America's most enduring movie myths – that of the cavalry as good guys riding to the rescue – and rendered Soldier Blue one of the most radical films in the history of American cinema. The film's failure in its homeland might also have had something to do with the perception in some quarters – prompted by production company publicity material – that it was a deliberate Vietnam allegory. Retrospective analysis has placed the film in a tradition of motion pictures of the early 1970s – such as Ulzana's Raid (1972) – which were used as "natural venues for remarking on the killing of women and children by American soldiers" in light of the political conflicts of the era. However, the "visual excesses" of the film's most violent sequences have been similarly criticized as exploitative by modern critics as well. In a 2005 article on the film in Uncut, Kevin Maher deemed it "a bloody 1970 exploitation western [which] has a gore count worthy of Cannibal Holocaust." TV Guide awarded the film one out of five stars, writing: "Soldier Blue suffers from Bergen's weak performance and Strauss is bland, but the parallel between the 1864 Sand Creek Massacre and Vietnam's My Lai incident is disturbing and the film's depiction of Native American life is an explicit attempt to move past Hollywood stereotypes." Film scholar Christopher Frayling described Soldier Blue as a "much more angry film" than its contemporary Westerns, which "challenges the language of the traditional Western at the same time as its ideological bases." Frayling also praised its cinematography and visual elements in his 2006 book Spaghetti Westerns: Cowboys and Europeans from Karl May to Sergio Leone: "most critics succeeded in missing the really inventive sections of Soldier Blue, which involve Nelson's use of elaborate zooms, and of untraditional compositions, both of which subtly explore the relationship between the 'initiates' and the virgin land which surrounds them." Recalling the film, star Candice Bergen commented that it was "a movie whose heart, if nothing else, was in the right place."

Мәдениетте

Суретші Андреа Карлсонның 2010 жылғы "Көк солдат" туындысы 1970-ші және 1980-ші жылдары танымал болған бірнеше каннибал фильмдерінен алынған мәтін мен кескіндерді қамтиды.