Кіріспе

1990 жылдардағы Ұлыбританияның поп-мәдениет қозғалысы

Бритпоп – 1990 жылдардың ортасында Ұлыбританияда пайда болған британдық музыка мәдениетінің қозғалысы, ол британдық ерекшелікті баса көрсетті. Музыкалық тұрғыдан алғанда, бритпоп АҚШ-тың гранж музыкасының және Ұлыбританияның шогейз музыкалық ағынының қараңғы мәтіндері мен дыбыстағы ландшафтарына қарсылық ретінде жарқын, құлаққа жағымды альтернативті рок тудырды. Бұл қозғалыс британдық альтернативті рокты кең жұртшылыққа жеткізіп, сол онжылдықтың «Свингті алтысы» мен британдық гитаралық поп музыкасын еске түсіретін «Cool Britannia» деп аталатын ірі британдық мәдени қозғалысын қалыптастырды. Бритпоп – 1990 жылдардың басындағы тәуелсіз музыка сахнасынан шыққан топтарға медиа назар аударуы. Бұл термин маркетингтік құрал ретінде қарастырылғанымен, музыкалық стиль немесе жанр емес, мәдени сәт ретінде көбірек танылды. Оның айналасындағы топтар көбінесе 1960 жылдардың британдық поп-музыкасынан, 1970 жылдардың глэм-рок және панк-рогынан, ал 1980 жылдардың инди-попынан шабыттанды. Бритпоппен байланысты ең табысты топтар – Oasis, Blur, Suede және Pulp, олар қозғалыстың «үлкен төртеуі» ретінде танымал болды, бірақ Suede және Pulp өзіндік стилін сақтап, бұл терминнен алшақтады. Бритпоптың мерзімі әдетте 1993–1997 жылдар деп есептеледі, ал оның ең гүлденген жылдары 1995–1996 жылдарға сәйкес келеді. 1995 жылы Blur мен Oasis арасындағы кестелік бәсеке («Бритпоп шайқасы» деп аталды) қозғалысты британдық баспасөздің назарына алып шықты. Музыка басты орын алғанымен, сән, өнер және саясат та қатысты, сонымен қатар Тони Блэр мен Жаңа лейбористер партиясы да бұл қозғалысқа қолдау көрсетті. 1990 жылдардың соңында көптеген бритпоп өкілдері коммерциялық сәтсіздікке ұшырады немесе тарап кетті, немесе жаңа жанрлар мен стильдерге көшті. Коммерциялық тұрғыдан қарағанда, бритпоп жасөспірімдер поп-музыкасына жеңіліп қалды, ал көркемдік тұрғыдан ол Travis және Coldplay сияқты топтармен байланысты бритпоптан кейінгі инди қозғалысына ұласты.

Стиль, тамырлар және әсерлер

Бритпоп кейіннен маркетинг құралы ретінде көрінсе де, музыкалық стиль немесе жанр емес, мәдени құбылыс ретінде қарастырылса да, «бритпоп» терминімен біріктірілген топтардың ортақ музыкалық ерекшеліктері мен ықпалдары бар. Бритпоп топтары музыкасында, мінез-құлқында және киімдерінде 1960-шы жылдардағы британдық поп-музыканың, 1970-шы жылдардағы глэм-рок пен панк-роктың, ал 1980-шы жылдардағы инди-поптың элементтерін көрсетеді. Нақты ықпалдар әртүрлі: Blur – The Kinks пен ертедегі Pink Floyd-тан, Oasis – The Beatles-тан шабыт алды, ал Elastica өнерлі панк-рокты, әсіресе Wire және Adam and the Ants тобының екі құрамын ұнатты. Дегенмен, бритпоп әртістері өткендегі британдық поп-музыканың дыбыстарына құрметпен қарады. The Kinks тобының Рей Дэвисі мен XTC тобының Энди Партридж кейде бритпоптың «әкесі» немесе «бабасы» деп аталды, бірақ Дэвис бұған қарсы шықты. Пол Уэллер мен Адам Ант та осылай аталғандардың қатарында. 1980-ші және 1990-шы жылдардың басындағы инди-сценаның альтернативті рок-топтары бритпоп қозғалысының тікелей алдағысы болды. The Smiths тобының ықпалы бритпоп әртістерінің көпшілігіне ортақ. Stone Roses, Happy Mondays және Inspiral Carpets (Оазистің Ноэль Галлахер Мадчестер жылдарында олардың роудиі болған) бастаған Мадчестер сахнасы бритпоптың тікелей тамыры болды, себебі оның жақсы көңіл-күйге және ұнтақ әндерге баса назар аударуы британдық шугейзинг пен американдық гранж стиліне балама ұсынды. Бритпоптан төрт жыл бұрын Ливерпульдік The La's тобының «There She Goes» хиті Rolling Stone журналымен «бритпоп негізінің құнды бөлігі» деп сипатталды. Бритпоп топтарына жергілікті ерекшеліктер, британдық акценттер тән, сондай-ақ өлеңдер мен имиджде британдық орындар мен мәдениетке сілтемелер жиі кездеседі. Стильдік тұрғыдан бритпоп топтары өз буынының жас британдықтарына түсінікті, жағымды әуендер мен мәтіндерді қолданды. Blur тобының Деймон Албарн 1993 жылы Blur «гранжға қарсы топ» екені туралы сұраққа жауап бергенде: «Жақсы, солай болсын. Егер панк хиппилерден құтылу үшін болса, мен гранждан құтыламын», – деді. Жанрларға деген ашық наразылығына қарамастан, олардың кейбір элементтері бритпоптың тұрақты ерекшеліктеріне енді. Ноэль Галлахер Ride тобын жақтады және бір кезде Nirvana-ның Курт Кобейн соңғы он жылдағы жалғыз өнерпаз екенін айтты, оның музыкасы «Wonderwall» әнін Кобейн жазғандай көрінеді. 1996 жылға қарай Oasis-тің танымалдылығы соншалыққа жетті, NME бірнеше бритпоп топтарын (The Boo Radleys, Ocean Colour Scene және Cast-ты қоса) «Noelrock» деп атады, Галлахердің олардың музыкасына тигізген әсерін атап өтті. Журналист Джон Харрис осы топтар мен Галлахерді «1960-шы жылдарға деген шын сүйіспеншілік, рок музыкасының ең қарапайым элементтерінен басқасын елемеу және «нағыз музыканың» басымдығына сенумен біріктіретін» деп сипаттады. Бритпоп имиджі де британдық және жұмысші класына тән болды. Loaded журналы, шектен тыс ішімдік және жалпы жігіттер мәдениеті сияқты ашық еркектіктің өркендеуі бритпоп дәуірінің маңызды бөлігі болды. Юнион Джек қозғалыстың маңызды символына айналды (The Who сияқты мод-топтарымен бұрынғы буын сияқты) және оны мақтаныш пен ұлтшылдықтың символы ретінде пайдалану бірнеше жыл бұрын Smiths тобының әншісі Моррисси оны киіп орындаған кезде тудырған даумен күрт қайшы болды. Британдық сілтемелерге баса назар аудару жанрдың АҚШ-та сәттілікке жетуін қиындатты.

Шығуы және алғашқы жылдары

Джон Харрис бритпоп 1992 жылдың көктемінде Blur тобының төртінші синглы "Popscene" және Suede тобының "The Drowners" бірдей уақытта шығуымен басталды деп санайды. Ол: «Егер бритпоп кез келген жерде басталса, онда ол Suede-дің алғашқы туындыларын құттықтаған ынта-қуантқандық болды: олардың барлығы батыл, сәтті және өте британдық еді». Suede – гитараға бағытталған жаңа топтардың алғашқысы болды, оны Ұлыбританияның музыкалық БАҚ Сиэтлдің гранж дыбысына британдық жауап ретінде қабылдады. Олардың дебюттік альбомы Suede Ұлыбритания тарихындағы ең жылдам сатылған дебюттік альбом атанды. 1993 жылдың сәуірінде Select журналы Suede тобының жетекші әншісі Брет Андерсонды одақ туының фонында және «Янкилер үйге!» деген тақырыппен мұқабасында жариялады. Бұл нөмірге Suede, Auteurs, Denim, Saint Etienne және Pulp туралы материалдар кірді және жаңа қозғалыстың идеясын қалыптастыруға көмектесті. Кезеңнің басты музыкалық күші – Америка Құрама Штаттарынан келген гранж шабуылы, ол Stone Roses тобының белсенділігінің тоқтауынан кейін инди сахнасындағы бос орынды толтырды. Blur екінші альбомы Modern Life Is Rubbish (1993) арқылы ағылшыншылдық эстетиканы қабылдады. Blur-дің жаңа тәсілі 1992 жылдың көктемінде АҚШ-қа жасаған гастрольдік сапарынан туды. Гастроль кезінде топтың фронтмені Дэймон Албарн американдық мәдениетке наразылық білдіре бастады және осы мәдениеттің Ұлыбританияға сіңіп жатқан әсеріне қатысты пікір білдіру қажеттігін сезінді. Джон Харрис NME журналында Modern Life is Rubbish альбомы жарық көрмес бұрын: «[Blur-дің] уақыты керемет сәйкес келді. Неге? Өйткені, baggies және shoegazers сияқты, дауысты, ұзын шашты американдықтар енді өздерін «кешегі нәрсе» деп белгіленген намысты бұрышқа таңылған деп тапты». 1995 жылы Blur төрт жүлде – Parklife альбомы үшін «Ең үздік британдық альбом» (Definitely Maybe альбомынан бұрын) және тағы басқаларын жеңіп алды. 1995 жылы Pulp Different Class альбомын шығарды, ол бірінші орынға шықты және «Common People» синглын қамтыды. Альбом Ұлыбританияда 1,3 миллионнан астам дана сатылды. «Бритпоп» термині БАҚ британдық дизайнерлер мен фильмдердің жетістіктерін, Дэмиен Хирст сияқты жас британдық суретшілерді («Бритарт» деп те аталады) және Джон Мейджор үкіметінің құлдырауымен қатар, жас Тони Блэрдің Еңбек партиясының жетекшісі ретінде көтерілуімен байланысты оптимизмнің көңіл-күйін көрсете бастады. 1992 жылы баспасөзде «Жаңа Мод» және «Арыстан Поп» сияқты терминдер пайда болғаннан кейін, журналист (қазіргі BBC Radio 6 Music ди-джейы) Стюарт Макони 1993 жылы «Бритпоп» терминін қолданды (бірақ 2020 жылғы BBC Radio 2 бағдарламасында осы оқиғаны еске түсіргенде, ол бұл терминнің 1960 жылдары, британдық жаулап алу кезінде де қолданылған болуы мүмкін екенін айтты). Алайда, журналист және музыкант Джон Робб 1980 жылдардың соңында Sounds журналында La's, Stone Roses және Inspiral Carpets сияқты топтарды атау үшін осы терминді қолданғанын мәлімдеді, бірақ олардың көпшілігі сол кезде Baggy, Madchester және инди-би жанрларына жатқызылған. 1994 жылға дейін Ұлыбритания БАҚ «Бритпопты» қазіргі музыка мен оқиғалармен байланысты қолдана бастады. Жаңа қозғалысқа сәйкес топтар пайда болды. 1995 жылдың басында Sleeper, Supergrass және Menswear сияқты топтар поп-хиттер тізіміне енді. Elastica сол наурыз айында дебюттік Elastica альбомын шығарды, оның алғашқы аптадағы сатылымы өткен жылы Definitely Maybe альбомы көрсеткен рекордты басып өтті. Музыкалық баспасөз Камден Таунының айналасындағы музыкалық ортаны – Blur, Elastica және Menswear сияқты топтардың жиі кездесетін орны ретінде қарады, ал Melody Maker: «Камден 1995 жылы Сиэтл 1992 жылы болғандай, Манчестер 1989 жылы болғандай, ал Мистер Блобби 1993 жылы болғандай» деп мәлімдеді.

"Бритпоп шайқасы"

1995 жылы «Бритпоп шайқасы» деп аталған Blur мен Oasis арасындағы жарыс бритпопты британдық баспасөздің назарына алып шықты. Топтар бастапқыда бір-бірін мақтаған, бірақ жыл ішінде екеуінің арасындағы шиеленіс күшейді. БАҚ-тың ықпалымен, олар NME журналының 12 тамыздағы санында «Британдық ауыр салмақ чемпионаты» деп аталған жарысқа қатысты, Blur-дің «Country House» және Oasis-тің «Roll with It» синглдерінің бір күні шығуы күтілуде. Бұл жарыс екі топты бір-біріне қарсы қойды, жанжал музыкадан гөрі британдық әлеуметтік жіктелу мен аймақтық даулар туралы болды. Oasis Англияның солтүстігін, ал Blur оңтүстігін бейнелейтін. The Beatles және The Rolling Stones-тан бері болған ең ірі поп-айқас ретінде танылған бұл жарыс, екі топтың бір-біріне тартқан сын-ескертпелерімен қозғалды. Oasis, Blur-ді «Chas & Dave-тің күйеушілер музыкасы» деп есқарар етті, ал Blur өз қарсыластарын «Oasis Quo» деп атап, олардың түпсіздігі мен жаңаруға қабілетсіздігін сынады. Blur өздерінің хит-парадтағы синглын BBC-дің Top of the Pops бағдарламасында орындады, топтың бас гитарисі Алекс Джеймс «Oasis» футболкасын киген болатын. Алайда, ұзақ мерзімде Oasis, Blur-ден әлдеқайда коммерциялық сәттілікке жетті, елімізде де, шетелде де. 2019 жылғы сұхбатында Oasis тобының жетекшісі Ноэль Галлахер екі әннің арасындағы жарысқа қатысты, оларды екеуін де «қоқыс» деп бағалады және Oasis-тің «Cigarettes & Alcohol» мен Blur-дің «Girls & Boys» арасындағы жарысқа қатысудың маңыздырақ болатынын айтты. Сондай-ақ, ол және Blur вокалисі Деймон Албарн – олармен Галлахер 2010 жылдары бірнеше музыкалық ынтымақтастықтар жасаған – енді дос екендерін жеткізді. Екеуі де 1990 жылдардағы бәсекелестіктерін талқылаудан бас тартатындарын айтты, Албарн: «Мен Ноэльмен достығымды бағалаймын, өйткені ол 90-шы жылдарда мен бастан өткерген нәрсені түсінген жалғыз адамдардың бірі» деді.

Басым көрсеткіштері мен төмендеуі

[[file:Liamg. JPG тікелей эфирде ойнатылған кескін. NME газетінде: "(What's the Story) Morning Glory?" альбомы сатылымының артуымен, Blur шайқасты жеңіп алғанмен, Oasis соғысты жеңіп алғаны анық болды. Blur-дің 'Life' трилогиясының үшінші альбомы "The Great Escape" бір миллионнан астам данада сатылды. 1996 жылғы Brit Awards сыйлық беру салтанатында екі альбом да "Үздік британдық альбом" номинациясына ұсынылды (Pulp-тің "Different Class" альбомы да сондай-ақ ұсынылды), және Oasis бұл сыйлықты жеңіп алды. Үш топ та "Үздік британдық топ" және "Үздік бейнеклип" номинацияларына ие болды, оларды Oasis жеңіп алды. Америкалық Pavement сияқты лоу-фай музыкалық әсерлерді сіңіру. 1997 жылдың қаңтар айында Альбарн NME газетіне: "Біз бір қозғалыс жасадық: британдық топтардың тарихында біз үшін әрқашан орын болады. Біз осы әлемді сәл басқаша көре бастадық" деді. Бритпоптың қарқыны төмендегенде, көптеген топтар күшін жоғалтып, тарап кетті. Поп-топ Spice Girls тобының күрт танымал болуы "бритпоптың рухын одан жауаптылардан тартып алды" деп есептеледі. Белгілі топтар қиындыққа тап болғанда, бұрын британдық БАҚ-тың назарынан тыс қалған Radiohead және Verve сияқты топтарға көңіл аударыла бастады. Бұл екі топ – әсіресе Radiohead – бұрынғы бритпоп топтарында сирек кездесетін 1960 және 1970 жылдардың эзотерикалық әсерлерін көрсетті. 1997 жылы Radiohead және Verve сәйкесінше "OK Computer" және "Urban Hymns" альбомдарын шығарды, екеуі де жоғары бағаланды.

Британдық поптан кейінгі

thumbnailColdplay, бритпоптан кейінгі коммерциялық жағынан ең табысты топ, 2017 жылы сахнада. Бритпоптан кейін БАҚ-тың назары бритпоп қозғалысына ден қойғандықтан, бұрыннан бар, бірақ назардан тыс қалған топтарға ауысты. Radiohead және The Verve сияқты топтар, сондай-ақ Travis, Stereophonics, Feeder және әсіресе Coldplay сияқты жаңа топтар, олардан бұрынғы бритпоп топтарының көпшілігіне қарағанда халықаралық деңгейде үлкен жетістікке жетті және 1990 жылдардың соңы мен 2000 жылдардың басында коммерциялық тұрғыдан ең табысты топтардың бірі болды. 1990 жылдардың ортасында қандай да бір жетістікке жеткен, бірақ бритпоп сахнасының бір бөлігі болмаған топтардың қатарында The Verve және Radiohead болды. Олар көбінесе британдық дәстүрлі рок элементтерін (немесе британдық дәстүрлі рок), әсіресе The Beatles, The Rolling Stones және Small Faces американдық ықпалдарымен үйлестірді. Пост-бритпоп топтары 1970-ші жылдардағы британдық рок және поп музыкасының элементтерін де пайдаланды. Бұдан өзге, американдық баспасөз бен жанкүйерлерге көбірек ұмтылу, олардың кейбіреулеріне халықаралық деңгейде сәттілікке жетуге көмектескен болуы мүмкін. Олар рок жұлдызының бейнесін кездейсоқ адам немесе "құрбыдай жігіт" ретінде көрсетті, ал олардың күшейе берген мелодикалық музыкасы бос немесе өзгелерден алынған деп сынға ұшырады. Баспасөздің кейбір бөліктері "Cool Caledonia" деп атаған Шотландиядағы мәдени және музыкалық ортада, Глазгодан шыққан Travis пост-бритпоп дәуірінде пайда болған алғашқы маңызды рок-топтардың бірі болды және пост-бритпоп жанрын таратуға және тіпті құруға үлкен үлес қосты. Эдинбургтен Idlewild, пост-гранж әсеріне көбірек бейімделді, үш топ 20 альбомын шығарды, ең жоғары жетістігі The Remote Part (2002) болды. "Cool Cymru" деп аталған бритпоптан кейінгі Уэльс рок сахнасынан шыққан алғашқы маңызды топ Catatonia болды, оның "Mulder and Scully" (1998) синглы Ұлыбританияда топ 10-ға енді, ал International Velvet (1998) альбомы бірінші орынды иеленді, бірақ олар АҚШ-та үлкен әсер ете алмады және жеке мәселелерден кейін ғасырдың соңында тарап кетті. Басқа уэльстік топтардың қатарында Stereophonics және Feeder болды. [[File:Snow Patrol at Sheffield Arena 2009. jpg|thumb|left|Snow Patrol 2009 жылы өнер таныстырып тұр. Олардың 2006 жылғы "Chasing Cars" әні 21 ғасырда Ұлыбритания радиосында ең көп ойналатын ән болып табылады. Осы ортада ең коммерциялық жағынан табысты топ Coldplay болды, олардың тұңғыш альбомы Parachutes (2000) мультиплатиналыққа ие болды және оларды екінші альбомы A Rush of Blood to the Head (2002) кезінде әлемдегі ең танымал топтардың біріне айналдырды. Snow Patrol тобының "Chasing Cars" (2006 жылғы Eyes Open альбомынан) әні Ұлыбритания радиосында XXI ғасырдың ең көп ойналатын әндерінің бірі болып табылады. Coldplay, Starsailor және Elbow сияқты топтар, терең ойлы мәтіндерімен және бірқалыпты темптерімен, жаңа мыңжылдықтың басында жайсыз және өмірден тыс деп сынға ұшырады, ал Hives, The Vines, The Libertines, The Strokes, The Black Keys және The White Stripes сияқты гараж рок толқыны немесе пост-панк қайта жандануы музыкалық баспасөз тарапынан "рок-н-роллдың құтқарушылары" деп қарсы алынды. Алайда, осы дәуірдің бірқатар топтары, әсіресе Travis, Stereophonics және Coldplay, жаңа мыңжылдықта жазбаларын жалғастырып, коммерциялық сәттілікке қол жеткізді. Пост-бритпоп идеясы жаңа мыңжылдықта пайда болған Razorlight, Kaiser Chiefs, Arctic Monkeys және Bloc Party сияқты топтарды қамту үшін кеңейтілді, олар бритпоптың "екінші толқыны" ретінде қарастырылды. және Live Forever: The Rise and Fall of Brit Pop, 2003 жылғы Джон Доуэр жазған және түсірген деректі фильм. Екі деректі фильмде де Тони Блэр мен Жаңа лейбористердің британдық мәдени жаңарумен және Дэмиен Хирст сияқты бритпоп суретшілерімен байланысуға тырысқандары туралы айтылады.

Терминология

Жанрдың өкілдері "Britpop" терминін мойындамады. Oasis тобының жетекшісі Ноэль Галлахер бұл терминмен байланысты екенін жоққа шығарды: "Біз бритпоп емес, біз жаһандық рок. БАҚ бритпопты алып, елдің шалғай ауылдық үйлеріне дейін тығып жіберсе болады". Blur гитарисі Грэм Коксон 2009 жылғы "Blur – No Distance Left to Run" деректі фильмінде "өзін бритпоп, поп, PopBrit деп атауын немесе қалай атаса да ұнатпайтынын" айтты. Pulp тобының вокалисі Джарвис Кокер 2010 жылы BBC Radio 4 арнасының "Chain Reaction" бағдарламасында Стивен Мерчантпен сұхбаттасып, бұл терминге деген наразылығын білдірді, оны "жағымсыз, ұсақ-түйек, кескір дыбыс" деп сипаттады. 2020 жылы 2000-шы жылдардың барлық "мақұлдықсыз инди" тобына назар аударған кезде, NME-нің Марк Бомонт бритпоп терминінің құны төмендегенін, сахнаны осылай маңызды еткен мәдени ерекшеліктерді ескермей, 1990 жылдары гитарада ойнаған кез келген топты қамтитын "жалпылама" терминге айналғанын айтты.