Кіріспе

Рок музыкасының жанры – радио формат. Прогрессивті рок (прог-рок немесе просто прог деп қысқартылады) – негізінен Ұлыбританияда дамыған, рок музыкасының кең жанры. Екі терминнің ортақ тұсы – олардың екеуі де британдық рок музыкасын өнер деңгейіне көтеруге жасалған әрекеттерді сипаттайды. Дегенмен, арт-рок көбінесе эксперименттік немесе авангардтық ықпалға ие. "Prog" термині 1990 жылдары қысқаша атау ретінде пайда болды, бірақ кейіннен 1970 жылдардағы ең танымал топтардың қарапайым палитрасынан гөрі кеңірек палитраны білдіретін ауыстырылатын сөз тіркесіне айналды. Прогрессивті рок – әртүрлі стильдердің, тәсілдердің және жанрлардың қосылуынан тұрады, авангард өнері, классикалық және халық музыкасы, сахналық өнер мен бейнелеу өнері сияқты мәдени құбылыстармен байланысты. 1960 жылдардың аяғында "прогрессивті" стилі Англияда қалыптасса, 1967 жылға қарай прогрессивті рок – стильдердің алуан түрлі жиынтығына айналды. "Прогрессивті" термині пайда болған кезде, музыка алдымен "прогрессивті поп" деп аталды, содан кейін "прогрессивті рок" деп аталып, "прогрессивті" термині стандартты поп-музыканың қалыптарын бұзуға жасалған әрекеттердің кең ауқымын білдірді. "Прогрессивті" деген атауға бірқатар қосымша факторлар ықпал етті: өлеңдері поэзиялық стильде жазылды; жаңа дыбыстарды жасау үшін технология қолданылды; музыка "өнер" деңгейіне жақындады; джаз бен 19 ғасырдың классикалық музыкасынан гармониялық элементтер алынды; альбомдар синглдардан басымдық алды; студия сахнадан гөрі музыкалық шығармашылықтың орталығына айналды, көбінесе тыңдау үшін, билеу үшін емес музыка жасалды. Жанрдың сыншылары оның шегін ұзақ сололармен, тым ұзақ альбомдармен, фантастикалық өлеңдермен, әсемдеп жасалған сахналық декорациялармен және костюмдермен, техникалық шеберлікке ұмтылыспен шектейді. Прогрессивті рок жоғары және төмен мәдениеттің үйлесімін көрсетеді десе де, көптеген суретшілер өз туындыларында классикалық мотивтерді кеңінен пайдаланбады, ал тек бірнеше топтар ғана классикалық музыканы мақсатты түрде еліктеді немесе сілтеме жасады. Жазушы Эмили Робинсон "прогрессивті рок" терминінің шектеулі анықтамасы 1960 жылдардың соңында осы терминнің кең қолданылуына қарсы шара болды, осы термин "Боб Диланнан Роллинг Стоунзға дейін барлық суретшілерге қолданылды" дейді. Жанрдың критерийлері туралы пікірталас 2010 жылдарға дейін жалғасты, әсіресе прог-қа арналған интернет-форумдарда. Музыка зерттеушілері Пол Хегарти мен Мартин Хэлливеллдің айтуынша, Билл Мартин мен Эдвард Макан прогрессивті рок туралы маңызды еңбектер жазды, бірақ "прогрессивті рок туралы сыншылардың пікірін тиімді қабылдады, олар мұны көбінесе әдейсіз жасады". Академик Джон С. Котнер Маканның классикалық музыканы рокқа үнемі сіңірусіз прогрессивті рок өміршең емес деген пікіріне қарсы тұрады. Автор Кевин Холм Хадсон "прогрессивті рок – бұл оның негізгі топтарынан естілетін және жақтырмас сыншылардың пікірінен гөрі әлдеқайда алуан түрлі стиль" дегенге келіседі.

Өнер және әлеуметтік теориялармен қарым-қатынасы

Музыкаға қатысты алғашқы сілтемелерде «прогрессивті» термині ішінара прогрессивті саясатпен байланысты болды, бірақ 1970-ші жылдары бұл мағынасы жойылды. «Прогрессивті музыка» туралы Холм Хадсон: «Еуропалық өнер музыкасынан ғана емес, сонымен қатар Шығыс Үндістан, кельт, халық және Африка сияқты басқа мәдени салалардан алынған жанрлар мен стратегияларға нақты және жасырын сілтемелерді үздіксіз қамтиды, осылайша формализм мен эклектизм арасындағы тұрақты эстетикалық қозғалыс туындайды» деп жазады. Котнер де прогрессивті рок формалды және эклектикалық элементтерді біріктіреді дейді: «Бұл факторлардың жиынтығынан тұрады – олардың кейбіреулері музыкалық («ішкі»), ал енді біреулері музыкалық емес, әлеуметтік («сыртқы»).» Рок-н-ролл мен «прогрессивті музыканы» салыстырудың бір жолы – прогрессивті музыка жанрды романтикалық және классикалық музыканың бастауларына оралып, оны күрделендіруге ұмтылды. Әлеуметтанушы Пол Уиллис: «Біз ешқашан «прогрессивті» музыканың рок-н-роллдан кейін келгенін, және басқаша болуы мүмкін емес екенін естен шығармауымыз керек. Рок-н-роллды деконструкция, ал «прогрессивті» музыканы реконструкция ретінде қарастыруға болады» – дейді. Автор Уилл Романо «роктың өзі прогрессивті идея ретінде түсіндірілуі мүмкін» деп мәлімдейді. Иронияға орай, және парадоксальды түрде, 1960-шы жылдардың соңынан 1970-ші жылдардың ортасы мен соңына дейінгі «прогрессивті рок» классикалық дәуірі технологияның жаңашылдық және зерттеуші дыбыстарын ғана емес, сонымен қатар дәстүрлі музыка формаларын (классикалық және еуропалық халық музыкасын) және (көбінесе) постмодернизмді білдіретін пастиш композициялық стиль мен жасанды құрылымдарды (концептуалды альбомдарды) ұсынады.

Тақырыбы мен шығу тегі

1966 жылы британдық және американдық рок музыканттары арасындағы әлеуметтік және көркемдік байланыс деңгейі күрт өсті, әсіресе Beatles, Beach Boys және Byrds сияқты топтар үшін, олар өркендеген музыка элементтерін рок дәстүрлерімен үйлестірді. Прогрессивті рок 1960-шы жылдардағы «прогрессивті» поп-топтарға негізделді, олар рок-н-роллды үнді рагалары, шығыс мелодиялары және грегориандық әндер сияқты әртүрлі музыкалық стильдермен біріктірді. 1967 жылы Beatles тобының мүшесі Пол Маккартни: «Біз [топ] әрдайым 12 тактқа жалықтық, сондықтан жаңа нәрсеге ұмтылдық. Содан кейін Дилан, The Who және Beach Boys келді. Біздің бәріміз шамамен бірдей нәрсе жасауға тырысамыз» деді. Рок музыка өзін жекелеген өнер түрі ретінде қабылдауға көшті, бұл джаздағы бұрынғы әрекеттерге ұқсас болды (свинг бопқа жол берді, бірақ бұл көрермендерге ұнамады). Осы кезеңде халық әні жаңа өрнек құралы ретінде көріне бастады, үш минуттық махаббат әнінен асып, тыңдаушылар үшін «жер асты» мен «басты ағым» арасындағы байланысқа әкелді. Hegarty және Halliwell Beatles, Beach Boys, The Doors, The Pretty Things, The Zombies, The Byrds, The Grateful Dead және Pink Floyd топтарын «прогрессивті рокке тек жол ашқандар ғана емес, сонымен қатар оның алғашқы кезеңінде прогрессивтіліктің маңызды дамуы» деп атады. Музыктанушы Walter Everett-тің айтуынша, Beatles тобының «эксперименталды тембрлары, ырғақтары, тональдық құрылымдары және поэтикалық мәтіндері» олардың Rubber Soul (1965) және Revolver (1966) альбомдарында «1970-ші жылдардың басында прогрессивті рок құраған көптеген жас топтарға үлкен серпін берді». Диланның поэзиясы, The Mothers of Invention-ның Freak Out! (1966) альбомы және Beatles тобының Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band (1967) прогрессивті рок дамуында маңызды рөл атқарды, және бұл өз кезегінде Beatles-ті Sgt. Pepper альбомын жасағанда ықпалдастырды. Дилан сюрреалистер мен француз символистеріне деген құштарлығы және 1960-шы жылдардың басындағы Нью-Йорк өнер ортасына енуі арқылы рок музыкасына әдеби элементтерді енгізді. The Doors, Steppenwolf және The Ides of March сияқты әдебиеттен алынған аттары бар топтардың пайда болуы рок музыкасының жоғары мәдениетпен байланысын көрсетті. Дилан рок пен халық музыкасын біріктіруде де бастама көтерді. Бұған Byrds сияқты фолк-рок топтары ілесіп, олардың алғашқы дыбысы Beatles-тің дыбысына негізделген. Өз кезегінде, Byrds-тің вокалдық үйлесімдері Yes және Fairport Convention сияқты британдық фолк-рок топтарына, олар аспаптық шеберлікке баса назар аударды, шабыт берді. Incredible String Band және Shirley and Dolly Collins сияқты осы суретшілердің кейбіреулері әлемдік және ежелгі музыкадан алынған аспаптарды қолдану арқылы ықпалды болды.

Үй жануарларының дыбыстары мен Сержант Пеппер

"Pet Sounds" және "Sgt. Pepper" альбомдары лирикалық бірлігімен, кеңейтілген құрылымымен, күрделілігімен, эклектизмімен, экспериментализмімен және классикалық музыка формаларынан алынған ықпалдарымен прогрессивті рок жанрының бастауы және маңызды бетбұрыс ретінде қарастырылады. Бұрын би музыкасы саналған рок, енді тыңдау үшін жазылатын музыкаға айналды. "Pet Sounds" пен "Sgt. Pepper" арасында Beach Boys тобы "Good Vibrations" (1966) синглын шығарды, оны топтың жарнамашысы Дерек Тейлор "кішкентай симфония" деп атады. Ән экзотикалық аспаптардың алуан түрлі жиынтығын және бірнеше дизъюнктивті тональдық және модальдық өзгерістерді қамтиды. Popmatters сайтынан Скотт Интерранте оның прогрессивті рок пен психоделикалық қозғалысқа тигізген әсерін "артық бағалау мүмкін емес" деп жазды. Мартин бұл әнді "Sgt. Pepper" альбомынан Beatles тобының "A Day in the Life" әнімен салыстырды, олардың екеуі де "прогрессивті роктың неге билеуге қиын екенінің себептерін" көрсетеді. "Sgt. Pepper" альбомына дейін "бір реттік" поп пен "нақты" рок арасындағы шекараны кеңейте бастаған бірнеше альбомдар болғанымен, ол балама жастар мәдениетіне орнықты "коммерциялық" дауыс берді және LP пластинкасының шығармашылық формат ретінде маңыздылығы синглдан кем емес немесе одан да жоғары болған сәтін белгіледі. Бірнеше прогрессивті рок-топтарының қатысушысы Билл Бруфорд "Sgt. Pepper" альбомы музыканттардың мүмкіндік туралы түсініктерін де, тыңдаушылардың музыкада не қабылданатыны туралы түсініктерін де өзгертті деді. Ол былай деп сенді: "Beatles болмаса немесе Beatles істегендей іс тындырған басқа біреу болмаса, прогрессивті рок болмас еді деп есептеуге болады". "Sgt. Pepper" альбомынан кейін Melody Maker сияқты журналдар "поп" пен "рок" арасында нақты шекара салды, осылайша "рок-н-ролл" атауынан "ролл" бөлігін алып тастады (бұл қазір 1950-жылдар стиліне сілтеме жасайды). "Рок" болып сақталғандар композициялық формалардың шешімімен алыс, "радиоға қолайлы" стандарттардан аулақ болғандар ғана болды, американдықтар Jethro Tull, Family, East of Eden, Van der Graaf Generator және King Crimson сияқты топтарды "прогрессивті" деп атауды жиі қолданды.

Прото-прог және психоделия

AllMusic сайты мәліметінше: "Prog rock 1967 жылы британдық психоделикалық сахнадан пайда бола бастады, әсіресе Nice, Procol Harum және Moody Blues (Days of Future Passed) тобы бастаған классикалық/симфониялық рок түрі". Жаңа, қолжетімді жазба жабдықтарының пайда болуы Лондонның астыртын сахнасының өркендеуімен бірге келді, онда психоделикалық есірткі LSD жиі қолданылды. Pink Floyd және Soft Machine Mid-Earth және UFO Club сияқты жерлердегі түнгі шараларда үй тобы ретінде өнер көрсетіп, дыбыстың құрылымын және ұзақ әндерді зерттеді. Көптеген психоделикалық, фолк-рок және ерте прогрессивті топтарға BBC Radio 1 ди-джейы Джон Пилдің көрсеткен ықпалы көмектесті. Лондон сахнасында танымал болған және ағылшын музыканттарымен бірге жазған Джими Хендрикс рок музыкасында гитарадағы шеберлік пен ерекшелікке қадам жасады. Шотландиялық 1 2 3 тобы, кейін Clouds деп аталды, 1966 жылы құрылып, бір жылдан кейін Лондон клубтарында өнер көрсете бастады. Mojo журналындағы George Knemeyer сөзіне сәйкес: "кейбіреулер олардың Yes, The Nice және Family сияқты прогрессив рок тобына маңызды әсер еткенін айтады". 1960-шы жылдардың соңындағы симфониялық рок әртістерінің бірнеше әндері хит-парадқа ілесіп, "Nights in White Satin" (Moody Blues, 1967) және "A Whiter Shade of Pale" (Procol Harum, 1967) синглдарының арасында болды.

Басты жылдар (1971-1976)

Жанрдың негізгі топтарының көпшілігі 1971–1976 жылдары сыншылардың ең жоғары бағалаған альбомдарын шығарды. Жанр 1970-ші жылдардың басында үлкен коммерциялық табысқа ие болды. Jethro Tull, ELP, Rush, Yes және Pink Floyd топтарының арасында төрт альбом АҚШ хит-парадтарында бірінші орынға, ал он алтысы топ ондыққа енді. Майк Олдфилдтің 1973 жылғы «Tubular Bells» альбомы, оның бір бөлігі «Экзорцист» фильмінің тақырыптық әні ретінде қолданылды, 16 миллион дана сатылды. Прогрессивті рок шетелде танымал бола бастады, бірақ ол негізінен еуропалық, әсіресе британдық құбылыс болып қала берді. Американдық топтардың бұл жанрда жұмыс істегендері аз болды, ал Starcastle және Happy the Man сияқты жанрдың таза өкілдері өздерінің географиялық аймақтарымен шектелді. Бұл, кемінде, АҚШ пен Ұлыбритания арасындағы музыка индустриясының айырмашылықтарына байланысты. Мәдени факторлар да әсер етті, себебі АҚШ музыканттары көбінесе блюзден келген, ал еуропалықтардың музыкалық негізі классикалық музыка болды. Солтүстік Американың прогрессивті рок-топтары мен әртістері көбінесе гибридтік стильдерді ұсынды, мысалы, Тодд Рандгреннің Utopia және Rush тобының күрделі аранжировкалары, Spirit тобының эклектикалық психоделиясы, Captain Beyond тобының хард-рок музыкасы, Kansas тобының оңтүстік рок элементтері бар прог-рок, Frank Zappa және Return to Forever тобының джаз фьюжн музыкасы, және Dixie Dregs тобының эклектикалық инструменталды фьюжн музыкасы. Британдық прогрессивті рок топтары АҚШ-та ең үлкен табысқа британдық хэви-металл топтарының ең үлкен танымалдылыққа ие болған географиялық аймақтарда қол жеткізді. Аудиторияның ортақ болуы Бостон, Kansas және Styx сияқты ареналық рок-топтарының табысына әкелді, олар екі стильдің элементтерін біріктірді. Прогрессивті рок Америка Құрама Штаттарына қарағанда Континенталдық Еуропада тез танымал болды. Италияда 1970-ші жылдардың басында итальяндық прогрессивті рок сахнасы дамығанға дейін рок музыкасына қызығушылық болған жоқ. Прогрессивті рок Югославияда 1960-шы жылдардың соңында пайда болды және 1970-ші жылдардың соңына дейін югослав рок сахнасында басымдық танытты. Еуропалық топтардың көпшілігі өз елдерінен тыс жерде сәттілікке жете алмады, бірақ голландиялық Focus және Golden Earring сияқты ағылшын тілінде ән салатын топтар, сондай-ақ итальяндық Le Orme және PFM топтары, олардың ағылшын тіліндегі әндерін тиісінше Питер Хаммилл және Питер Синфилд жазды, ерекшеліктерді құрады. Кейбір еуропалық топтар ағылшын топтарының стилінде ойнады. Германиядағы «Kosmische music» сахнасы халықаралық деңгейде «krautrock» деп аталды және көбінесе прогрессивті рок жанрының бөлігі немесе мүлдем бөлек құбылыс ретінде қарастырылады. Can сияқты краутрок топтары, олардың құрамында Карлхайнц Штокхаузеннің шәкірттері болған екі мүшесі бар, британдық прогрессивті рок топтарына қарағанда 20-ғасыр классикалық музыкасының ықпалына көбірек ұшырады, олардың музыкалық сөздігі романтикалық дәуірге көбірек бейімделген. Бұл топтардың көпшілігі прогрессивті рок симфониялық түріне құлшыныс танытпаған топтардың арасында да үлкен ықпалға ие болды.

Прогрессивті жан

Сонымен қатар, афроамерикалық танымал музыканттар прогрессивті рок концептуалды альбомдарға бағытталған тәсілінен шабыт алды. Бұл 1970-ші жылдарда прогрессивті соул қозғалысына әкелді, ол қара поп музыкасында жаңа деңгейдегі күрделілік пен амбициялық мәтіндерді қалыптастырды. Осы музыканттардың қатарында Слай Стоун, Стиви Уондер, Марвин Гей, Кертис Мейфилд және Джордж Клинтон болды. Бұл дамуды талқылауда Билл Мартин Уондердің (Talking Book, Innervisions, Songs in the Key of Life), War тобының (All Day Music, The World Is a Ghetto, War Live) және Isley Brothers тобының (3 + 3) 1970-ші жылдардағы альбомдарын мысалға келтіреді, сондай-ақ The Who тобының прогрессивті рогының Who Are You (1978) альбомына соул жанрының да әсер еткенін айтады. The Times газетінің журналисі Доминик Максвелл Уондердің 1970-ші жылдардың ортасындағы альбомдарын "соулдың прогрессивті ең жоғары деңгейі, форманы ұдайы дамытып, бірақ әрқашан шынайы, амбициялық және құлаққа жағымды" деп сипаттайды.

Қалпына келу және бөлшектеу

1970 жылдардың аяғындағы саяси және әлеуметтік өзгерістер 1970 жылдардың басындағы хиппи көзқарастарынан алшақтады, осы көзқарастар жанрдың дамуына және танымалдылығына ықпал еткен еді. Панк цинизмінің күшеюі прогрессивті рок мәтіндеріндегі утопиялық идеалдарды өткірсіз етті. Виртуоздыққа деген құлшыныс азайды, себебі сапалы музыкалық аспаптарды сатып алудың қымбаттығы мен оларды ойнауды үйренуге жұмсалатын уақыт, рок-музыканың энергиясы мен тікелейлігіне кедергі келтіретін факторлар ретінде қарастырылды. Музыка индустриясында да өзгерістер болды: жазба компаниялары жойылып, ірі медиа конгломераттарына бірікті. Осы ірі корпорациялардың маркетингтік стратегиясының құрамына эксперименталды музыканы насихаттау және дамыту кірмейтін еді, олар тиімді нарық сегменттерін анықтауға және оларға бағытталғанғана назар аударды. Прогрессивті рок жанрындағы ең табысты топтардың төртеуі – King Crimson, Yes, ELP және Genesis – 1970 жылдардың ортасында үзіліс жасады немесе маңызды құрамдық өзгерістерге ұшырады. Макан 1974 жылдың қыркүйегінде King Crimson тобының тарағанын ерекше атап көрсетті, оны «жанрдағы барлық британдық топтардың тарауы керек болған сәт» деп сипаттады. Van der Graaf Generator, Gentle Giant және U.K. сияқты тағы да бірнеше ірі топтар 1978 мен 1980 жылдар аралығында тарады. Көптеген топтар 1970 жылдардың ортасына қарай рок контекстінде эксперимент жасаудың шегіне жетті, ал жанкүйерлер ұзақ, эпикалық композициялардан жалықты. Hammond, Minimoog және Mellotron дыбыстары толыққанды зерттелді, олардың қолданылуы клишеге айналды. Жазбаларын жалғастырған топтар көбінесе дыбыстарын жеңілдетті, ал жанр 1970 жылдардың аяғынан бастап фрагменттеуге ұшырады. Роберт Фрипптің пікірінше, «прогрессивті рок» жаңа горизонттарды ашқаннан кейін, қайталанатын және еліктеуге ұқсас конвенциялар жиынтығына айналғанда, жанрдың бастапқы мағынасы «прогрессивті» болудан бас тартты. Жазу компанияларының өнерпаздарына инвестиция жасап, оларға эксперимент жасау еркіндігін және олардың мазмұны мен маркетингіне шектеулі бақылауды берген дәуір 1970 жылдардың аяғында аяқталды. Корпоративтік суретшілер мен репертуар бөлімінің қызметкерлері бұрын суретшілерге тиесілі болған шығармашылық процеске бақылауды күшейтті, ал белгілі топтарға қарапайым гармониясы және ән құрылымы бар, метрі аз өзгерістері бар музыка жасауға қысым көрсетілді. Supertramp, 10cc, Alan Parsons Project және Electric Light Orchestra сияқты бірқатар симфониялық поп-топтар оркестрлік стильдегі аранжировкаларды поп-синглдарға баса назар аударатын, бірақ кейде эксперимент жасауға мүмкіндік беретін контекстке енгізді. Jethro Tull, Gentle Giant және Pink Floyd ареналық рок стиліндегі күшті дыбысты таңдады. Бұл кезеңде жаңа прогрессивті рок топтарының құрылуы азайып, құрылғандар жазба компанияларының оларға қызығушылық танытпағанын байқады. Ұзақ өмір сүрмеген супертоп U.K. мүшелерінің беделді болғандықтан ерекше жағдайға ие болды; олар стильдік жағынан бұрынғы өнерпаздарға ұқсас екі альбом шығарды және жанрды дамытуға көп үлес қоспады. Бұл кезеңдегі жанрдың мұрасының бір бөлігі – оның басқа стильдерге әсері болды, бірнеше еуропалық гитаристтер ауыр металға прогрессивті рок тәсілін енгізіп, прогрессивті металдың негізін қалады. UFO тобының Майкл Шенкері және Скорпиондар тобында Шенкердің орнын бастан аяқ басқан Ули Джон Рот гитаристтерге қол жетімді модальдық сөздік қорын кеңейтті. Рот классикалық музыканы зерттеді, гитараны классикалық композиторлар скрипканы қолданғандай қолдануды мақсат етті. Соңында, Голландияда туған және классикалық музыка білімі бар Алекс және Эдди Ван Хален Van Halen тобын құрды, олар 1980 жылдары «шред» музыкасына әсер еткен жаңашыл вимми-бар, тапинг және кросс-пикинг гитара орындауларымен көзге түсті.

Коммерциялық мақсатқа

Кейбір танымал әртістер қарапайым және коммерциялық тұрғыдан тиімді музыкаға бет бұрды. Journey, Kansas, Styx, GTR, ELO және Foreigner сияқты ареналық рок-топтар прогрессивті рок-топтар ретінде басталып немесе осы жанрмен тығыз байланысы бар мүшелерді қамтыды. Бұл топтар әннің күрделілігі мен оркестрлік стильдегі аранжировкалардың бір бөлігін сақтап қалды, бірақ лирикалық мистикадан бас тартып, қарым-қатынастар сияқты дәстүрлі тақырыптарға көшті. Бұл радиоға қолайлы топтар "проглайт" деп аталды. Genesis табысты поп-артистке айналды, ал прог супертобы Asia (Yes, King Crimson және ELP мүшелерінен құралған) 1982 жылы бірінші орын алды, ал қайта құрылған Yes 1983 жылы салыстырмалы түрде кең таралған 90125 альбомын шығарды, одан олардың АҚШ-тағы жалғыз бірінші хиті "Owner of a Lonely Heart" пайда болды. 1980 жылдарға дейін прогрессивті бағытын сақтап, табысты болған топтардың бірі – Pink Floyd болды, олар 1979 жылдың соңында The Wall альбомын шығарды. Пунктың наразылығын прогрессивті рокқа әкелген бұл альбом үлкен жетістікке ие болды және кейіннен "Pink Floyd – The Wall" фильмі түсірілді.

Пост-панк және пост-прогрессивті

Панк пен прогрессивті рок көбінесе есептелетіндей қарама-қарсы емес еді. Екі жанр да коммерцияға қарсы тұрды, ал панк-топтар музыканың дамуына қажеттілік сезінді. Автор Дойл Грин постпанкті «бір түрі прогрессивті панк» ретінде пайда болғанын атап өтті. Постпанк өнерпаздары 1960-шы жылдардағы рок әртістерінің жоғары мәдени сілтемелерін, мысалы, The Beatles және Боб Дилан, сондай-ақ рокты «прогрессивті», «өнер» немесе «студиялық кемелдік» деп анықтаған қағидаларды қабылдамады. Панк-роктан өзгеше, постпанк панктың энергиясы мен күмәнін өнер мектебінің санасымен, дадаизмнің экспериментализмімен және атмосфералық, амбиентті дыбыстармен теңестірді. Әлемдік музыка, әсіресе Африка мен Азия дәстүрлері де маңызды ықпал етті. Прогрессивті рок әсері кейбір постпанк әртістерінің жұмысында байқалды, бірақ олар классикалық рок немесе Кентербери топтарын емес, Roxy Music, King Crimson және краутрок топтарын, әсіресе Can-ды үлгі еткенге бейім болды. Punishment of Luxury тобының музыкасы прогрессивті және панк-роктан елеулі үлес алды, ал Alternative TV, ықпалды панк фанзині Sniffin' Glue-нің негізін қалаушы Марк Перри басқаратын топ, Gong-тың Here & Now тобымен бірлесіп концерттік тур жасап, концерттік альбом шығарды. «Пост-прогрессивті» термині 1970-ші жылдардағы прогрессивті рок стильдерінен алыстап, өзінің бастапқы принциптеріне оралған прогрессивті рок үшін қолданылады және оны 1978 жылдан кейін табуға болады. Мартин Roxy Music-тің Брайан Иносын осы жанрдың ең маңызды катализаторы деп атап, оның 1973–1977 жылдарғы туындылары прогрессивті рок элементтерін жаңа толқын мен панк идеясымен үйлестіргенін түсіндірді. 1978–1979 жылдары панк сияқты көзқарастармен және эстетикамен пайда болған жаңа толқынды Мартин «прогрессивті» мен «панкты» көбейту арқылы сипаттады. Жанрдағы топтар прогрессивті рокқа панктарға қарағанда азырақ қарсылық білдірді, сондай-ақ Фрипп пен Эноның Talking Heads-ке қатысуы, ал Yes-тің Рик Уэйкмен мен Джон Андерсонды поп-дуэті Buggles-пен алмастыруы сияқты өзара байланыстар болды. 1981 жылы King Crimson қайта құрылғанда, олар Discipline альбомын шығарды, ол Маканның айтуынша, жаңа пост-прогрессивті стильді «бастады». Жаңа King Crimson құрамында гитарист және вокалист Адриан Белев болды, ол Talking Heads-пен де ынтымақтастық жасады, тікелей эфирде ойнады және 1980 жылғы Remain in Light альбомында қатысты. Мартиннің сөзіне сүйенсек, Talking Heads сонымен қатар «панктың қарқындылығы мен көзқарасының және прогрессивті рокның күрделілігі мен шығармашылығының тамаша синтезінен» тұратын жаңа толқын музыкасын жасады. Сол кезден бері пайда болған қызықты рок музыкасының көп бөлігі «Talking Heads-тен кейінгі» музыка болып табылады, бірақ бұл оның прогрессивті роктан кейінгі екенін де білдіреді.

Жаңашыл

Прогрессивті рок-топтардың екінші толқыны 1980 жылдардың басында пайда болды және содан бері жеке "неопрог" қосалқы жанры ретінде жіктеледі. Бұл негізінен клавишалы аспаптарды қолданған топтар күрделі музыкалық және мәтіндік құрылымдары бар, ұзақ композициялар орындады. Marillion, IQ, Pendragon және Pallas сияқты бірнеше топ ірі жазба компанияларымен келісімшарт жасасты. Жанрдың көптеген маңызды өкілдері 1983 және 1985 жылдар аралығында дебюттік альбомдарын шығарды және 1970 жылдары прогрессивті рок музыкасын насихаттауда үлкен рөл атқарған Кит Гудвинмен бір менеджерді бөлісті. Бұрынғы онжылдықтағы топтарға үлкен аудиторияны қамтамасыз еткен маңызды контрмәдени қозғалыста пайда болудың артықшылығы болды, бірақ неопрог топтары салыстырмалы түрде тар аудиториямен шектелді және жанкүйерлерді тарту қиын болды. Тек Marillion және Saga халықаралық деңгейде сәттілікке жетті. Неопрог топтары Питер Габриэль дәуіріндегі Genesis тобын "негізгі үлгі" ретінде қабылдады. Оларға фанк, хард-рок және панк-рок музыкасы да әсер етті. Жанрдың ең табысты тобы – Marillion, Genesis тобына ұқсас деген айыптауларға жиі тап болды, бірақ олар өзгеше вокал стилін қолданды, көбірек хард-рок элементтерін енгізді және Camel мен Pink Floyd сияқты топтардың ықпалында болды. Авторлар Пол Хегарти мен Мартин Хэлливелл неопрог топтары прогрессивті рок музыкасын көшірмегенін, олар прогрессивті рок элементтерінен жаңа стиль жасағанын, дәл он жыл бұрынғы топтар джаз және классикалық музыка элементтерінен жаңа стиль жасағандай болғанын атап көрсетті. Ал автор Эдвард Макэн бұл топтардың инновацияға ұмтылыстан гөрі, өткен стильді сақтауға деген ностальгиялық құштарлықпен қозғалғандығын айтады.

Үшінші толқын

1990 жылдары прогрессивті рок топтарының үшінші толқыны пайда болды, оларды неопрог топтарының екінші буыны деп те атауға болады. "Прогрессивті" терминінің он-жиырма жыл бұрынғы топтардың стилін ұстанатын топтарды сипаттау үшін қолданылуы біршама даулы, себебі бұл тәжірибе мен даму рухына қайшы келеді деп саналды. Бұл жаңа топтарға жеке компьютерлік студиялардың қолжетімділігі көмектесті, бұл альбомдарды шығару шығындарын азайтты, сондай-ақ Интернет кең аудиторияға негізгі ағымнан тыс топтардың жетуін жеңілдетті. Ірі қалаларда прогрессивті рокқа маманданған жазба дүкендері ашылды. 1980 жылдардың шред музыкасы 1990 жылдардың прогрессивті рок топтарына зор әсер етті. Flower Kings, Spock's Beard және Glass Hammer сияқты кейбір жаңа топтар 1970 жылдарғы симфониялық прогрессивті рок стилінде ойнады, бірақ жаңарып жаңартылған дыбыспен. Олардың көптегені бұрынғы топтар винилдік пластинканың (LP) шектерін кеңейткендей, CD-нің мүмкіндіктерін зерттей бастады.

Прогрессивті металл

Прогрессивті рок пен хэви-металдың уақыт өте даму жолдары ұқсас. Екеуі де 1960 жылдардың соңындағы психоделиядан туып, радиода таратылмауына және сыншылардың қолдауына қарамастан, 1970 жылдардың басында үлкен жетістіктерге жетті, содан кейін 1970 жылдардың ортасы мен соңында сәулеті құлап, 1980 жылдардың басында қайта жанданды. Осы кезеңде әрбір жанр стильдердің фрагментациясын бастан өткерді, ал британдық хэви-металдың жаңа толқынынан – әсіресе Iron Maiden – шыққан көптеген металл топтары прогрессивті рок әсерін көрсетті. Прогрессивті металл Queensrÿche-тің 1988 жылғы «Operation: Mindcrime» концептуалдық альбомы, Voivod-тың 1989 жылғы «Nothingface» альбомы (абстрактілі лирикасы және King Crimson-ға ұқсас дыбыстық құрылымы бар) және Dream Theater-дің 1992 жылғы «Images and Words» альбомымен толыққанды қалыптасты. Прогрессивті рок элементтері басқа металл жанрларында да кездеседі. Блэк-металл христиандық құндылықтарды сұраққа салу тақырыбына байланысты анықтама бойынша концептуалды болып табылады. Оның глотталды вокалы кейде Mastodon, Mudvayne және Opeth сияқты прогрессивті деп санауға болатын топтар қолданады. Симфониялық металл – ертедегі прогрессивті рок музыкасындағы оркестрлік бөлімдерге бейімділіктің жалғасы. Прогрессивті рок сонымен қатар пост-рок, пост-металл және авангард-металл, мат-рок, пауэр-металл және неоклассикалық металл сияқты жанрларға маңызды шабыт көзі болды.

Жаңа бағдарлама

Жаңа прогрессив рок 2000-шы жылдардағы прогрессивті рок топтарының толқынын көрсетеді, жанрды жаңартып келген топтарды қамтиды. Entertainment Weekly журналынан Эван Серпик жазғандай, "System of a Down және Dillinger Escape Plan, Lightning Bolt, Coheed and Cambria, Mars Volta сияқты табысқа жеткен топтар мен жаңадан көзге түсетін таланттар өте күрделі және жаңашыл музыка жасайды, ол Led Zeppelin және King Crimson сияқты 70-ші жылдардағы алыптардың ауыр, шабуылдайтын нұсқасына ұқсайды".

2010 жылдар

Progressive Music Awards 2012 жылы британдық Prog журналы жанрдың белгілі өкілдерін марапаттау және жаңа топтарды қолдау мақсатымен іске қосылды. Дегенмен, марапат алғандар марапаттау рәсімінде өнер көрсетуге шақырылмайды, себебі ұйымдастырушылар "үш аптаға дейін созылмаған" шара өткізуді жоспарлап отыр.

2020 жылдар

Прогрессивті рок жанры 2020 жылдарға дейін жалғасуда, Yes, Marillion, Porcupine Tree және Magenta сияқты бұрынғы топтармен қатар, Riverside сияқты жақында ғана танымал болған топтар да осы стильде жаңа музыка жаратуда.

Фестивальдар

Көптеген танымал прогрессивті рок-топтар 1960 жылдардың аяғы мен 1970 жылдардың басында Ұлыбританияда өткен ірі рок-фестивальдарда алғашқы танысуды алды. King Crimson 1969 жылы Хайд-парктегі тегін концертте алғаш рет өнер көрсетті, Rolling Stones-ті қолдап, көрермендер саны шамамен 650 000-ға жетті. Emerson, Lake & Palmer 1970 жылы Уайт аралы фестивалінде дебют жасады, онда Supertramp, Family және Jethro Tull да қатысты. Jethro Tull 1969 жылы Ньюпорт джаз фестивалінде болды, бұл фестиваль рок-топтарды өнер көрсетуге шақырған алғашқы жыл еді. 1970 жылдары Hawkwind көптеген британдық фестивальдерде өнер көрсетті, бірақ кейде шақырылмай келіп, іс-шараның шетінде сахна құрып, ақысыз ойнады. 1990 жылдары жанрға қызығушылықтың артуы прогрессивті рок фестивальдерінің дамуына әкелді. 1993 жылы Грег Уокер мен Дэвид Оверстрит ұйымдастырған ProgFest алғаш рет UCLA-ның Ройс Холл залында өтті, онда Швецияның Änglagård, Ұлыбританияның IQ, Quill және Citadel топтары өнер көрсетті. CalProg 2000 жылдардың басында жыл сайын Уиттиерде (Калифорния) өткізілді. Солтүстік-Шығыс арт-рок фестивалі, немесе NEARfest, өзінің алғашқы іс-шарасын 1999 жылы Пенсильвания штатының Бейтлехем қаласында өткізді және 2012 жылғы NEARfest Apocalypse-ке дейін жыл сайын толық сатылған концерттер ұйымдастырды, онда U.K. және Renaissance бас рольде болды. Басқа фестивальдарға жыл сайынғы ProgDay (ең ұзақ уақыт бойы өткізіліп келе жатқан және ашық аспандағы прогрессивті музыка фестивалі) Солтүстік Каролина штатының Чапел-Хилл қаласында, жыл сайынғы Көктем фестивалі (RoSfest) Флорида штатының Сарасота қаласында, Атлантадағы Rogue Independent Music Festival, Джорджия штаты, Мексиканың Мескали қаласындағы Baja Prog, Атлантадағы ProgPower USA, Джорджия штаты, Нидерландының Баарло қаласындағы ProgPower Europe және 2017 жылы алғашқы іс-шарасын өткізген Нью-Джерси штатының Rahway қаласындағы ProgStock кіреді.