Кіріспе

Рок музыкасының жанры

Арт-рок – рок музыкасының бір түрі, ол көбінесе рокқа сынды немесе авангардтық көзқарас ұсынады, немесе модернистік, тәжірибелік немесе дәстүрден тыс элементтерді пайдаланады. Арт-роктың мақсаты – рок музыкасын ойын-сауықтан шығарып, оны көркемдік мәлімдеме деңгейіне көтеру, музыкаға тәжірибелік және тұжырымдамалық көзқараспен қарау. Ол тәжірибелік музыка, авангард музыкасы, классикалық музыка және джаз сияқты жанрлардан ықпал алады. "Арт-рок" көбінесе прогрессивті рокпен бір мағынада қолданылады. Оның ерекшеліктеріне альбомдық музыка, әндер емес, композицияларға бөлінуі, әдетте күрделі және ұзақ аспаптық бөлімдер мен симфониялық оркестрлеу жатады.

Өмірбаян

20-ғасырдың екінші жартысында өнер мен поп-музыка арасындағы шекаралар көбінесе нашарлап, айқынырақ болмай бастады. "Мерриам-Вебстер онлайн сөздігі" бойынша, "арт-рок" термині алғаш рет 1968 жылы қолданылған. 1960 жылдардың соңында прогрессивті рокпен бірге дамыған арт-рок, эксперименталды рокпен бірдей атаққа ие болды.

Ұстаздар

Арт-роктың ең алғашқы өкілі – рекорд продюсері және ән жазушы Фил Спектор, ол "классикалық ұлылыққа" ұмтылған Wall of Sound өндірісі арқылы автор ретінде танымал болды. Биограф Ричард Уильямстың сөзіне сәйкес: "[Спектор] жаңа тұжырым жасады: продюсер – шығармашылық процестің бастауынан соңына дейін бас режиссері. Ол барлыққа бақылау жасады, артистерді таңдады, материалды өзі жазды немесе таңдады, аранжировканы қадағалады, әншілерге өлеңді қалай оқу керектігін түсіндірді, жазба процесінің барлық кезеңін ең ұқыпты назармен басқарды және нәтижені өз лейблінде жариялады". Уильямс сондай-ақ Спектордың рок музыкасын орындау өнерінен студияда ғана өміршең болатын өнерге айналдырғанын, бұл "арт-рокқа жол ашты" дейді. The Beach Boys тобының жетекшісі Брайан Уилсон да авторлық музыка продюсерінің алғашқы мысалдарының бірі ретінде аталады. Спектор сияқты, Уилсон да студияда уедино өмір сүретін, жазба технологиясын меңгерген және еңбекпен фантастикалық дыбыс ландшафтарын жасаған адам ретінде белгілі болды. Биограф Питер Эймс Карлин Уилсонның "поп-музыканың кең таралған қолжетімділігімен өнердің трансценденттік мүмкіндіктерін біріктіретін арт-роктың жаңа түрінің" алға басушысы болғанын жазды. Уилсонның және The Beatles тобының продюсері Джордж Мартиннің ықпалымен 1960 жылдардың ортасынан кейін музыкалық продюсерлер студияны композиция процесіне көмектесетін музыкалық құрал ретінде қарастыра бастады. Сынақшы Стивен Холден 1960 жылдардың ортасында The Beatles, Спектор және Уилсонның жазбалары көбінесе 1960 жылдардың соңында пайда болған "қуатты, классикалық үлгідегі" арт-рокқа дейінгі арт-поптың басталуы ретінде танылады дейді. Автор Мэтью Баннистер "арт-роктың өзіне-өзі саналы, лагерьтік эстетикасын" поп-артист Энди Уорхол мен Уорхолдың өнер/поп синтезін қайталаған Velvet Underground-қа жатқызады. Осыған сәйкес: "Уорхол Спектордың жоғары мәдениеттің "алыстауын", "арақашықтығын" және жақсартуын, рок-н-ролл сияқты жаппай мәдени формалардың "бірденгілігімен" бірнеше деңгейге көтерді. Бірақ Уорхолдың эстетикасы Спектордың эстетикасынан гөрі толыққанды жұмыс істелген, ол ескіше авторлықтан және постмодернистік, бейтарап поп-өнердің қағидалары арасындағы кезеңді білдірді. Уорхолдың көзқарасы арт-роктың барлық түрлерінде көрінеді, ең айқын – қашықтық және бейтараптық ұстанымында". 1969 жылы The Doors өздерінің төртінші альбомы The Soft Parade-де арт-рок жанрын зерттеді.

1965 66 жыл

1965 жылдың желтоқсанында The Beatles тобының Rubber Soul альбомының жарық көргені поп-альбом үшін шешуші сәт болды, оны сапасы төмен тректерден тұратын синглдер жинағынан ерекше өнер нысанына, жоғары сапалы түпнұсқа композицияларға айналдырды. Альбом американдық баспасөз арқылы The Beatles-тің суретші ретінде танылуына мүмкіндік берді, сондай-ақ рок музыкасының өнер ретінде мәдени құндылығын күтіп қалуға себеп болды. 1968 жылы Jazz & Pop журналында жарияланған мақаласында Джин Скулатти Rubber Soul альбомын "өнер ретіндегі рок альбомы" және Rolling Stones (Aftermath) және Beach Boys сияқты көрнекті суретшілерді одан үлгі алуға мәжбүрлеген "қажетті прототип" деп атады. Рок музыкасының өнермен тығыз байланысы 1966 жылы басталып, 1970 жылдардың ортасына дейін сақталды. Академик Майкл Джонсон "рок музыкасының көтерілуінің алғашқы құжатталған сәттерін" Beach Boys тобының Pet Sounds және The Beatles тобының Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band (1967) альбомдарымен байланыстырады. 1966 жылдың мамыр айында шыққан Pet Sounds альбомы Уилсонның "толыққанды мәлімдеме жасау" ниетінен туды, өйткені ол The Beatles бұрын Rubber Soul альбомымен осыны жасаған деп сенді. 1978 жылы жазылған өмірбаяншы Дэвид Лифтің сөзіне қарағанда, бұл альбом арт-роктың пайда болуын хабарлады, ал The New York Observer басылымы "Pet Sounds поп-тобының Бернштейн, Копланд, Айвс және Роджерс пен Хаммерштейннің ұзын формадағы ең ұлы туындыларымен салыстыра алатынын дәлелдеді" деп жазды. Pet Sounds сонымен қатар алғашқы рок-концепциялық альбом ретінде танылды. 1971 жылы Cue журналы 1967 жылдың соңына дейін контракультурамен байланысты көптеген басқа да аспектілермен қатар Beach Boys тобын арт-рок саласындағы "авангардтың" бірі деп сипаттады. Жаклин Эдмондсонның 2013 жылғы "Music in American Life" энциклопедиясында, одан бұрынғы мысалдар болғанымен, Фрэнк Заппа мен The Mothers of Invention тобының Freak Out! (1966 жылдың маусымы) альбомы "поп контекстінде өнер музыкасын табысты енгізудің алғашқы мысалы" ретінде қарастырылады. 1960 жылдардың басынан бері Лос-Анджелесті өзінің базасы еткен Заппа студенттік радикализмнің белсенді авангардтық ортамен тығыз байланысты болған ортада жұмыс істеуге мүмкіндік алды, бұл оның музыкасына әсер ететін және сол кездегі басқа қарсы мәдени орталықтардан озат болатын жағдайды жасады. Жазушы және пианист Майкл Кэмпбелл альбомда "Заппаның классикалық авангард композиторларынан бастап, белгісіз халық музыканттарына дейінгі әсерлерінің ұзақ тізімі бар" деп мәлімдеді. The Beatles тобының Revolver (1966 жылдың тамызы) альбомы альбомды өнер тұрғысынан дамытуға және поп музыкасының эволюциясын жалғастыруға ықпал етті. Арт-рок синглы "Eleanor Rigby" жетекшілік еткен бұл альбом жанрдың ауқымын кеңейтті, оған үнді, авангард және классикалық стильдер, сондай-ақ лирикалық мазмұны және поп әндер жазудағы мелодия мен құрылым туралы бұрынғы түсініктерден айырмашылығы енді. Rolling Stone журналының сөзіне сүйенсек, "Revolver танымал музыкада кез келген тақырыпты, кез келген музыкалық идеяны жүзеге асыруға болатынын көрсетті". Rubber Soul сияқты, бұл альбом да 1970 жылдардың прогрессивті рок-артистеріне шабыт берді, ал оның әр әні жаңа субжанрдың немесе стильдің пайда болуын болжады деп танылды.

1967 жыл

Clash Music Velvet Underground тобының 1967 жылғы наурыз айында шыққан The Velvet Underground & Nico альбомын «түпнұсқа арт-рок альбомы» деп атайды. Баннистер Velvet Underground туралы былай деп жазады: «1970-1980 жылдардағы өнер / альтернативті рок суретшілерінің, жазушылардың және тыңдаушылардың санасына басқа ешбір топ осылай әсер еткен жоқ». Олардың ықпалы 1970 жылдардан бастап әлемнің түрлі инди сахналарында қайталап көрінді, ал 2006 жылы The Velvet Underground & Nico Конгресс кітапханасының Ұлттық дыбыс жазбалар тізіліміне енгізілді, онда былай делінген: «Он жылдар бойы ол 70-ші жылдардағы арт-роктан бастап, еш толқынға, жаңа толқынға және панкке дейін авангардтық рок жанрының барлық түрлеріне үлкен көлеңке түсірді». Дегенмен, Velvet Underground алғаш рет 1960 жылдардың ортасында пайда болғанда, оларға қанағаттанбай, көбінесе «әйелзатты ұнататын» топ деп есептеді. 1982 жылы музыкант Брайан Ино The Velvet Underground & Nico альбомының бастапқыда бар болғаны 30 000 данасы сатылғанын, бірақ «осы 30 000 дананың әрқайсысын сатып алған адамдар өз тобын құрды» деп атап көрсетті. The Beatles тобының мүшесі Пол Маккартни Pet Sounds альбомын «заманның үздік альбомы» деп бағалады, ал 1967 жылғы маусымда топ өздерінің Sgt. Pepper's альбомымен жауап берді, оған Freak Out! да әсер еткен еді. AllMusic мәлімдемесіне сәйкес, арт-рок музыканттарының бірінші толқыны Sgt. Pepper's альбомынан шабыттанды және рок музыкасының көркемдік деңгейін арттыру үшін олар жанрға еуропалық және классикалық музыка элементтерін қосуы керек деп сенді. Көптеген британдық топтар осы альбомнан кейін дамыды; Music in American Life журналында тізімделгендерге Moody Blues, Strawbs, Genesis және «ең бастысы» Pink Floyd кіреді. Топтың мүшесі Роджер Уотерс кейінірек Sgt. Pepper және Pet Sounds альбомдарының «өзім үшін жазбалар туралы барлық нәрсені түгелдей өзгерткенін» айтты.

1970-1990 жылдар

Арт-роктың ең жоғары танымал деңгейі 1970-ші жылдардың басында британдық артистер, оның ішінде King Crimson және Queen арқылы болды. 1980-ші жылдары ағылшын арт-рок өкілдерінің жаңа буыны 1970-ші жылдардағы Roxy Music, Yes, Genesis, Jethro Tull және Emerson, Lake & Palmer сияқты топтардың орнын басты. Журналист Рой Тракиннің айтуынша: "Әрине, бұл беделді артистер әлі де Мэдисон Сквер Гарденді толтырып, бұрынғысынан көп пластинка сата береді, бірақ олардың қауіпке толы тәжірибелік ізденістері мен музыкалық жаңалықтарының дәуірі артта қалды – олардың орнына коммерциялық жетістіктің өзімшіл қанағаттануы келді".