Эрик Жеңімпаз – Швецияның бірінші королі, тарихқа енген басшы. 970 ж. билік құрған, Швеция тарихындағы маңызды тұлға. Оның ұлы Олаф Шётконунг елді біріктірді.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жеңімпаз Эрик (Ескі скандинав тілінде: Eiríkr inn sigrsæli, қазіргі швед тілінде: Erik Segersäll; шамамен 945 – шамамен 995) 970 жылдар шамасында Швеция монархі болған. Бұрын швед патшалары болғанымен, ол бір-біріне тәуелсіз дереккөздерде куәландырылған, бірінен соң бірі жалғасқан патшалық мұрагерліктегі алғашқы швед патшасы болып саналады. Сондықтан Швеция билеушілерінің тізімі көбінесе одан басталады. Дегенмен, оның ұлы Олоф Скотконунг Меларен көлі маңындағы шведтер мен Веттерн көлі маңындағы геттер тарапынан толық қабылданғаны туралы нақты деректерге ие болған алғашқы билеуші деп есептеледі. Адам Бремен Эриктен бұрын Эмунд Эриксон есімді патша болғанын хабарлайды, бірақ ол Эриктің әкесі болған-болмағаны белгісіз. Бұл мәліметтер сенімсіз деп саналады. Кейбір дереккөздер Жеңімпаз Эрикті Эрик V немесе Эрик VI патша деп атайды, бұл Эрик XIV (1560–1568) патшадан кері санау арқылы жасалған қазіргі заманғы ойлап табу. Ол Швеция тарихы туралы 16 ғасырға жататын Historia de omnibus Gothorum Sueonumque regibus еңбегіне сәйкес өзінің нөмірін қабылдаған. Жеңімпаз Эрикке дейін Эрик есімді швед монархтары болған-болмағаны даулы мәселе, кейбір тарихшылар бұрынғы Эриктердің болғанын алға тартады, ал басқалары қолданылған бастапқы дереккөздердің сенімділігіне және осы бұрынғы монархтардың бар екендігіне күмән келтіреді. Одан кейінгі монархтардың тізімі де кейбір ерте кезеңдерде күрделі және шала жартылай, бұл кез келген нөмірді тағайындауды қиын жасайды (Эрик пен Эрик және Эрик Арселлді қараңыз), кері немесе алға санағанда да.
Eric the Victorious (Old Norse: Eiríkr inn sigrsæli, Modern Swedish: Erik Segersäll; c. 945 – c. 995) was a Swedish monarch as of around 970. Although there were earlier Swedish kings, he is the first Swedish king in a consecutive regnal succession, who is attested in sources independent of each other, and consequently Sweden's list of rulers usually begins with him. His son Olof Skötkonung, however, is considered the first ruler documented to definitely have been accepted both by the original Swedes around Lake Mälaren and by the Geats around Lake Vättern. Adam of Bremen reports a king named Emund Eriksson before Eric, but it is not known whether he was Eric's father. are considered unreliable. Some sources have referred to Eric the Victorious as either King Eric V or Eric VI, modern inventions by counting backwards from Eric XIV (1560–1568), who adopted his numeral according to a 16th century work on the history of Sweden, Historia de omnibus Gothorum Sueonumque regibus. Whether or not there were any Swedish monarchs named Eric before Eric the Victorious is disputed, with some historians claiming that there were several earlier Erics, and others questioning the reliability of the primary sources used and the existence of these earlier monarchs. The list of monarchs after him is also complicated and sketchy in some early periods, which makes the assignment of any numeral problematic (see Eric and Eric and Erik Årsäll) whether counting backward or forward.
Эрик патшалығы
Ол бастапқыда Уппланд және көршілес провинцияларда билік еткен. Упсаланың жанында өткен Фырисвеллир шайқасында оңтүстіктен келген шабуылшылардың күштерін жеңгеннен кейін ол Сегерселл – Жеңімпаз, немесе сөзбе-сөз айтқанда, жеңіспен сүйіншіленген – деген лақап атын алды. Эриктің інісі Олоф, осы шайқаста Эриктің басты қарсыласы болған күшті Стирбьорнның әкесі болған деген әңгімелер бар. Эрик патшалығының аумағы белгісіз. Швецияның Мёларен көлі төңірегіндегі негізгі аймағынан өзге, Балтық теңізі бойымен оңтүстікке қарай Блекинге дейін созылған болуы мүмкін. Адам Бремендік пен Саксо Грамматик айтуынша, ол Швейн Форкбардты жеңгеннен кейін Дания патшасы да болған. Эрик тасы да Адам Бремендік айтқандай, Данияға жасалған швед шабуылы туралы мәлімдейді. Флатейярбокқа сәйкес, оның табысының көп бөлігі еркін шаруалардың графтардың ақсүйектеріне қарсы одағының арқасында болды, бірақ археологиялық зерттеулер осы топтың беделінің оншы ғасырдың соңында азайғанын көрсетеді. Эрик, Мёларен төңірегіндегі провинцияларда ледунг деп аталатын жалпыға бірдей әскери шақыру жүйесін енгізген болуы мүмкін. Ол сондай-ақ өзінің ұлы және мұрагері Олоф патша үшін алғашқы швед монеталарының соғылған жері болған Сигтуна қаласын құрған.
His original territory was in Uppland and neighbouring provinces. He acquired the epithet of Segersäll – Victorious or literally blessed with victory – after defeating an invasion force from the south in the Battle of Fýrisvellir which took place near Uppsala. A brother of Eric's named Olof allegedly being the father of Styrbjörn the Strong, Eric's main opponent in that battle, is part of the traditions about them. The extent of Eric's kingdom is unknown. In addition to the Swedish heartland around lake Mälaren it may have extended down along the Baltic Sea as far south as Blekinge. According to Adam of Bremen, and Saxo Grammaticus he was also King of Denmark after defeating King Sweyn Forkbeard. The Stone of Eric also describes a Swedish attack against Denmark as mentioned by Adam of Bremen. According to the Flateyjarbok, his success was largely due to an alliance with free farmers against an earl class nobility, but archaeological findings suggest that the influence of that class diminished during the last part of the tenth century. Eric probably introduced a system of universal conscription known as ledung in the provinces around Mälaren. In all probability he also founded the town of Sigtuna, which still exists and where the first Swedish coins were minted for his son and successor King Olof.
Сагалар
Жеңімпаз Эрик туралы бірнеше сагаларда, ауызша дәстүрден сақталған скандинавиялық тарихи әңгімелерде айтылады. Әртүрлі оқиғаларда ол Бьёрн Эриксонның ұлы ретінде және ағасы Олафпен бірге билік еткені айтылады. Бір сагада ол әйгілі викинг Скагул Тостедің қызы, атақты патшайым Сигридке үйленгені және ажырасқанда оған Готенландты феод ретінде бергені туралы баяндалады. Эймунд сагасына сәйкес, ол Норвегия билеушісі Хакон Сигурдсонның қызы Аудты жаңа патшайым етіп алды. Бұрын Эриктің ағасы Олаф қайтыс болды, және жаңа басшы тағайындалуға тиіс еді, бірақ шведтер Эриктің шайқасшыл туысы Стирбьорнды осы лауазымға қабылдаудан бас тартты. Эрик Стирбьорнға 60 ұзын кеме берді, ол викинг ретінде теңізге шықты. Ол Йомсборгтың билеушісі және Дания королі Харольд Блутустың одақтасы болды, оның қызы Тайраға үйленді. Стирбьорн әскерімен Швецияға оралды, бірақ Харольд пен даниялық әскерлер кері қайтты. Стирбярнар þáttr Svíakappa бойынша Эрик Фырисвеллир шайқасында жеңіске жетті, ол үшін Одинге құрбандық шалып, жеңіске жетсе, он жылдан кейін өзін Одинге беретінін уәде берді. Торвальдр Хяльтасонның екі скальдикалық өлеңі шайқасты сипаттайды. Біріншісі Эриктің Фырисвеллирдегі бекіністе жау әскерін толық жеңгенін нақты айтады, ал екіншісі викингтердің саны көп болғанын, бірақ Швецияға шабуыл жасағанда оңай жеңілгенін және тек қашқандар ғана аман қалғанын көрсетеді. Ол кезде Данияның бөлігі болған Сканниядағы Хеллестад және Сьёруп рун тастарында Уппсаладағы шайқас туралы жазылған. Бұл тастар дәстүрлі түрде шайқаспен байланысты, бірақ олардың мерзімі туралы дау бар және олар келесі ғасырға жатуы мүмкін. Саксо Грамматик сонымен қатар Эрик Данияға басып кіргеннен кейін жеті жыл патшалық құрғанын айтады. Ол Швецияның Данияны жаулап алуының шындығын күмәнданбастан, Швецияның Данияға басып кіруі Харальд Блутустың Стирбьорн Күштіге қолдау көрсеткеніне жауап ретінде болғанын мәлімдейді. Саксо Адам Бременнен айырмашылығы, Эриктің Швейн Форкбардтың әскерін Дания тағы үшін шайқаста жеңгенін жазады. Снорри Стурлассон да Эриктің патшалықты басқыншылардан ерлікпен қорғағанын және швед патшалығын ерлікпен кеңейткенін айтады. Сага деректеріне сәйкес, Эриктің әдемі қызы болған. Ол швед Акеге ұнады. Бірақ Эрик оның үйлену ұсынысын қабылдамады, өйткені ол Ресейдегі патшаны білді, оған оны үйлендіргісі келді. Аке де оның қызына лайықсыз еді. Сагада ресейлік патшаны сипаттау үшін *fylkeskonung* сөзі қолданылады. *Fylkeskonungтар* Юнглинг сагасына сәйкес, Уппсала патшасына салық төлеп, Уппсала патшаларының қарастырылған патшалары ретінде сипатталды. Кейде бұл кіші патшаны білдіреді. Одан кейін Аке қызғанып, ашуланып, ресейлік патша оның махаббатын тартып алғаны үшін ашуланды. Эрик оны ресейлік патшаға үйлендірді. Аке досымен бірге Ресейге барып, патшаны өлтіріп, Эриктің қызын алып қайтты. Кейін Эриктің жазасынан қашу үшін Аке күшті швед жарылымен одақтасты. Эрик қақтығысқа түсуге батыл болмады, өйткені бұл азамат соғысына әкелуі мүмкін еді. Бірнеше жыл ештеңе болмады, және Аке Эдмундтың ұлы болды, ол Каспий теңізіне Русь экспедициясын басқарған Ингвар Алыс саяхатшының әкесі. Кейін Эрик пен Аке қайтадан жақсы қарым-қатынас жасап, қайтадан дос болды. Тойдан бұрын Хакон Ярл Эрикке Акеге қарсы бірдеңе жасауы керек екенін және оның Эрикке қарсы әрекеттеріне жаза берілуі керек екенін айтты. Хакон кек алса, Эрикке сыйлықтар беретінін және кек алуға көмектесетінін ұсынды. Жауды тірі қалдыру оның өмірін қауіпке ұшыратып, Аке таққа шабуыл жасауына мүмкіндік беруі мүмкін. Сондықтан Эрик кек алу жоспарын жасады. Эрик өзінің күзетшілерін қаруландырып, Акеге оның мас күзетшілерімен бірге тойдан мас күйінде шығып бара жатқанда өлтірді. Содан кейін Эрик тазалауды бастады, онда Акемен одақтасқан барлық жарылар аяусыз өлтірілді және олардың мүлкі тәркіленді. Ол баланы аман қалдырып, оны немересі ретінде өсірді, сондай-ақ оның қызын аман қалдырып, үйіне әкелді.
Eric the Victorious is named in a number of sagas, Nordic tales of history preserved from oral tradition. In various stories, he is described as the son of a Björn Eriksson and as having ruled together with his brother Olaf. One saga describes his marriage to the infamous Queen Sigrid the Haughty, daughter of a legendary Viking, Skagul Toste, and how in their divorce he gave her all of Gothenland as a fief. According to Eymund's saga he then took a new queen, Aud, daughter of Haakon Sigurdsson, ruler of Norway. Before that, Eric's brother Olaf died, and a new co ruler was to be appointed, but the Swedes allegedly refused to accept Eric's rowdy nephew Styrbjörn as such. Eric granted Styrbjörn 60 longships in which he sailed away for a seafaring existence as a Viking. He became the ruler of Jomsborg and an ally of Danish King Harold Bluetooth, whose daughter Tyra he married. Styrbjörn returned to Sweden with an army, although Harold and the Danish troops seem to have turned back. Eric won the Battle of Fýrisvellir, according to Styrbjarnar þáttr Svíakappa, after making sacrifice to Odin and promising that, if victorious, he would give himself to Odin in ten years. Two skaldic verses by Thorvaldr Hjaltason describe the alleged battle. The first expressly mentions how an Eric has utterly defeated an enemy host at a fortification at Fýrisvellir, while the second specifies that the Vikings were superior in numbers but nevertheless were handily captured when they attacked Sweden, and only those who fled survived. The runestones of Hällestad and Sjörup in Scania, then a part of Denmark, do mention a battle at Uppsala characterized by the defeat and flight of the attackers. These stones have traditionally been associated with the battle, but they also present chronological problems and may be from the next century. Saxo Grammaticus also mentions that Erik ruled over Denmark for seven years after an invasion. He does not question the validity of the Swedish conquest of Denmark and claims that the Swedish invasion of Denmark was retaliation for Harald Bluetooth's support of Styrbjörn the Strong. Saxo unlike Adam of Bremen mentions that Eric defeated Sweyn Forkbeard's army decisively in a battle in Scania for the throne of Denmark. Snorri Sturlasson also mentions that Eric manfully defended the realm from invaders and that he also expanded the Swedish realm manfully. According to saga sources, Eric also had a beautiful daughter. A Swede named Åke desired her. Eric however forbade his marriage proposal, since he knew a king in Russia that he wanted to marry her off to. Åke also was an unworthy man for his daughter. The saga uses the word fylkeskonung to describe the Russian king. The fylkeskonungs all paid tributes to the Uppsala king according to the Yngling Saga and are described as client kings of the kings of Uppsala. Sometimes it means petty king. After that marriage took place Åke got jealous and angry at the Russian king for taking his love. Erik married her off to the Russian king. Åke retaliated by traveling to Russia with a friend and killing the king and taking Eric's daughter. Åke then allied himself with powerful Swedish jarls to avoid retaliation by Eric. Eric did not want to risk a confrontation since that would lead to much bloodshed in a possible civil war. For some years nothing happened and Åke had a son Edmund, father of Ingvar the Far Travelled, leader of the Rus expedition to the Caspian Sea. Eric and Åke later had a good relationship and became friends once again. Before the wedding, Haakon Jarl said that Eric should do something against Åke and that his actions against Eric must be punished. Haakon offered Eric gifts if he took revenge and offered to help him take revenge. Leaving a rival alive could risk his life in a potential attack for the throne by Åke. Eric then started a plot for revenge. Eric armed his guards and killed Åke when he was leaving the party drunk together with his drunken bodyguards. After that Eric started a purge where all jarls allied with Åke were mercilessly killed and their property was confiscated. He spared the child and raised it as his grandson and also spared his daughter and brought them home with him.
Бремендік Адам
Неміс шіркеуінің хронисті Адам Бремендік (шамамен 1075 жыл) король Эрик туралы ең ежелгі әңгімені келтіреді, ол сагалардан күрт өзгеше. Өзінің дереккөзі ретінде ол Данияның қазіргі королі II Свейнды айтады, оны өзінің жылнамасы үшін тексерген. Адам Бремендік сагалардағыдай "Жеңімпаз" лақабын Эрикке, "Қуатты" немесе "Ұлы" Эрикке латын тіліндегі "potentissimus" сөзімен ұқсас эпитет ретінде қолданады. Адам Эриктің билеуін белгілі бір Эмунд Эриксоннан кейін орналастырады, бірақ олардың қалай байланысты екенін нақтыламайды. Ол Фырисвеллир шайқасын еске алмайды, бірақ Эрик үлкен әскер жинап, король Свейн Форкбеардқа қарсы Данияға шабуыл жасағанын айтады. Шабуылдың тікелей себебі көрсетілмейді, бірақ ол Эрик пен "поляктардың өте қуатты королі Болеслав (992–1025) арасындағы одаққа қатысты. Ол Эрикке өз қарындасын немесе қызын әйел ретінде берді". Бұл ханшайым Гунхильд Вендендік деп саналады, кейбір скандинавиялық дереккөздерде ол король Бурислевтің (Болеслав) қызы. Басқа түсіндірулер бойынша, ол кейінгі сагаларда Сигрид Мақтаншақ деп белгілі болған әйелмен бірдей, оның аты ежелгі поляк тіліндегі Świętosława атының қате түсінігі болуы мүмкін. Эриктің Данияға шабуылы сәтті аяқталды. Теңізде бірнеше шайқастар болды, онда шығыстан славяндар шабуыл жасаған даниялық әскерлер талқандалды. Жеңісінен кейін Эрик Данияны біраз уақытқа иеленді, ал Свейн Норвегияға, содан кейін Англияға, соңында Шотландияға қашуға мәжбүр болды, онда король босқынды мейіріммен қарсы алды. Адамның айтуынша, Эриктің Даниядағы билеуі солтүстік Германияда викингтердің белсенділігімен бірге жүрді. Швеция және Дания кемелері Эльба өзенімен жоғары көтеріліп, Саксониядағы Штадеге түсті. Саксон әскері басқыншыларға қарсы тұрды, бірақ ауыр жеңіліске ұшырады. Бірнеше көрнекті саксондықтар тұтқындалды және кемелерге жеткізілді, ал викингтер провинцияны қарсылықсыз қиратты. Тұтқындардың бірі, маркграф Зигфрид, балықшының көмегімен түнде қашып құтыла алды. Ашуланған викингтер қалған тұтқындарды мүгедектендіріп, жағаға лақтырып тастады. Бірақ Зигфрид пен герцог Бенно көп ұзамай жаңа әскер жинап, Штадеде бекінген викингтерге шабуыл жасады. Викингтердің тағы бір тобы тұтқынға алынған саксон рыцарының көмегімен Глиндесмоордың шөл даласына алданып, немістердің қуып жететінімен талқандалды. Адам Эрикті бұтқа табынушы және бастапқыда христиан дініне өте жаулыз деп сипаттайды. Дегенмен, оның билеу кезеңінде шетелдік миссионерлер де, жақында дінге өткен скандинавиялық отбасылардан шыққандар да жұмыс істеді. Олардың арасында Фюн, Зеландия, Сканния және Швецияда уағыз айтқан Одинкар Ескісі болды. Соңында Эрик крещениеге келісті, мүмкін Данияда болғанда; егер осылай болса, ол швед корольдерінің арасында алғашқысы болды. Осы маңызды оқиғаның нәтижесінде миссионерлерге Даниядан Швецияға жүзіп баруға рұқсат берілді, онда олар "Құдай атынан ерлікпен жұмыс істеді". Біраз уақыттан кейін Эрик христиан дінін ұмытып, ата-бабаларының дініне қайта оралды деген қауесет тарады. Эрик қайтыс болғаннан кейін Свейн Форкбеард жер аударылудан оралып, Данияны қайта алды. Ол Эриктің жесіріне де үйленді деген де болжам бар (ол кім болса да), Эриктің мұрагері король Олофтың анасы. Осылайша швед және даниялық патшалық үйлері арасында одақ құрылды. Адамның есебі Жеңімпаз Эриктің өлімін 992 жылға, оның одақтасы Болеслав I (жоғарыда) Польша тағына отырған кезге, және 995 жылға, оның ұлы Олофтың Сигтунада ақша соғуы басталған кезге жатқызады. Снорри Стурлассонның айтуынша, Эрик Упсалада қайтыс болған. Адамның есебі мен басқа дереккөздер арасындағы келіспеушіліктер швед тарихшыларының арасында, әсіресе Эриктің некелері туралы әртүрлі түсіндірулерге әкелді. Данияны бағындыру туралы мәліметтерге күмән келтірілді, бірақ тарихшы Стуре Болин шведтердің Данияны бағындырғаны мүмкін деп санайды, өйткені оны екі тәуелсіз дереккөз (Саксо Грамматикус және Адам Бремендік, ол ақпаратты Дания королі Свейн II-ден алған) қолдайды. Болин сондай-ақ Эриктің Киелі Рим империясына шабуылы (Адам Бремендік сипаттағандай) Эриктің Дания королі болуын талап етеді деп мәлімдейді. Гаррисонның соңғы бағалауынша, бағындыру "кем дегенде, егер біз оны қуатты даниялық лордтардың үстінен еркін билік деп қарастырсақ, мүмкін емес емес". 995 жылға дейін салынған деп есептелетін Эрик тасына Людвиг Виммер король Свейннің шабуылын сипаттаған жазу жазылған, ол король Эриктің бағындыруынан кейін бекініске кірген швед қорғаушыларына шабуыл жасаған.
German ecclesiastic chronicler Adam of Bremen (around 1075) provides by far the oldest narrative about King Eric, and it differs substantially from the sagas. As his source he refers to the current King Sweyn II of Denmark whom he interviewed for his chronicle. Adam of Bremen also uses a similar epithet as the sagas "Victorius" for Erik the "Powerful" or Erik the "Great" the Latin word "potentissimus". Adam places Eric's reign after that of a certain Emund Eriksson, without clarifying how they were related. He does not mention the Battle of Fýrisvellir but relates that Eric gathered a large army and invaded Denmark against King Sweyn Forkbeard. The direct reason for the attack is not given, but somehow it concerned an alliance between Eric and "the very powerful king of the Polans, Bolesław (992–1025). He gave Eric his sister or daughter in marriage". That princess has been identified as Gunhild of Wenden, in some Nordic sources the daughter of a king Burislev (Bolesław). According to other interpretations, she was identical with a woman known in later sagas as Sigrid the Haughty, whose name is possibly a misunderstanding of the Old Polish name Świętosława. Eric's invasion of Denmark was successful. Several battles were fought at sea, and there the Danish forces, attacked from the east by Slavs, were annihilated. After his victory, Eric kept Denmark for a time, while Sweyn was forced to flee, first to Norway, then to England, and finally to Scotland whose king received the refugee with kindness. According to Adam, Eric's rule in Denmark coincided with increased Viking activity in northern Germany. A fleet of Swedish and Danish ships sailed up the Elbe and landed at Stade in Saxony. A Saxon army confronted the invaders but was badly defeated. Several prominent Saxons were captured and brought to the ships, while the Vikings ravaged the province with no resistance. One of the prisoners, a Margrave Siegfried, managed to escape at night with the help of a fisherman. The infuriated Vikings then maimed their remaining prisoners and threw them ashore. However, Siegfried and Duke Benno soon raised a new army and raided the Vikings encamped at Stade. Another Viking detachment was tricked deep into the desolate marsh of Glindesmoor by a captured Saxon knight and annihilated by pursuing Germans. Adam characterises Eric as a heathen and initially very hostile to the Christian religion. Nevertheless, a number of missionaries were at work during his reign, foreigners as well as some belonging to recently converted Nordic families. Among them was Odinkar the Elder who preached in Funen, Zealand, Scania and Sweden. Eventually Eric agreed to baptism, presumably while staying in Denmark; and if so he was the first Swedish king to do so. Due to that significant event, missionaries were allowed to sail over from Denmark to Sweden where they "worked valiantly in the name of the Lord". After some time, Eric is said to have forgotten the Christian faith and reverted to the religion of his ancestors. When Eric died, Sveyn Forkbeard returned from exile and regained Denmark. He also is alleged to have married Eric's widow (whoever she was), mother of Eric's successor King Olof. Thus an alliance between the Swedish and Danish royal houses was created. Adam's account seems to date the death of Eric the Victorious between 992, when the accession took place in Poland of his ally Boleslaw I (above), and 995, when his son Olof's coinage began in Sigtuna. According to Snorre Sturlasson, Eric died in Uppsala. Discrepancies between Adam's account and other sources have led to a variety of interpretations among Swedish historians, especially about Eric's marriages. The details on his conquest of Denmark have been questioned, however historian Sture Bolin considers it likely that the Swedish conquest of Denmark did occur, since it is supported by two independent sources (Saxo Grammaticus and Adam of Bremen, who got the information from the Danish king Sweyn II). Bolin also argues that Eric's invasion of the Holy Roman Empire (as described by Adam of Bremen), virtually requires Eric to have been the king of Denmark. According to a recent evaluation by Harrison, the conquest "is not unlikely, at least if we consider it a loose suzerainty over powerful Danish lords". The Stone of Eric, believed to have been raised in about 995 C. E., bears an inscription that Ludvig Wimmer identified as a
possible description of an attack on Hedeby by king Sweyn against Swedish defenders who had occupied the settlement after king Eric's conquest.