Зұлжіма тастау рәсімі (Меккеде)

Кіріспе

Сауд Арабиясының Мекке қаласында мұсылмандар хаж кезінде орындайтын ырым-жоралғы – Шайтанды тастау (رمي الجمرات, әліпбиі. (сөздік мағынасы) "қиыршық тастарды лақтыру") – Сауд Арабиясындағы қасиетті Мекке қаласына жыл сайынғы ислам хаж қасинасының бір бөлігі. Осы рәсім кезінде мұсылман қажылары Меккеден шығысқа қарай орналасқан Мина қаласындағы джамарат деп аталатын үш қабырғаға (бұрынғы тіректер) тас лақтырады. Бұл – Ибрахим (немесе Авраам) пайғамбардың хажының символдық қайта жандандырылуы, онда ол шайтанды бейнелейтін үш тіректі тастаған, сондай-ақ мұсылмандардың Алланың құдіретіне бағынбауға ұмтылуын көрсетеді. Құрбан айт күні (Зуль-Хиджа айының 10-шы күні) қажылар Үлкен Джамараны немесе Аль-Джамара Аль-Ақабаны жеті таспен тигізуі керек. Құрбан айт күні тастау рәсімі аяқталғаннан кейін, әрбір қажы шашын қырқуға немесе шашуға тиіс. Келесі екі күннің әрқайсысында олар үш қабырғаның барлығына да шығыстан батысқа қарай рет-ретімен жеті таспен тигізуі керек. Осы рәсім үшін кемінде 49 тас қажет, ал тіректерге тигізе алмаса, одан да көп тас керек болады. Тастардың тіректердің белгіленген аймақтарына түсуіне рұқсат етіледі, егер олар тиісті жерге түссе, қайтадан лақтырудың қажеті жоқ. Кейбір қажылар Минада қосымша бір күн қалады, онда олар әрбір қабырғаны жеті рет тастауы керек. Тастау үшін қолданылатын тастар дәстүрлі түрде Муздалифада, Минаның оңтүстік-шығысындағы жазықта, алғашқы тастаудың алдындағы түнде жиналады, бірақ оларды Минада да жинауға болады.

Оқиғалар

Жынға тас лақтыру рәсімі қажылық сапардың ең қауіпті бөлігі саналады, себебі Жамарат көпірінде немесе оның жанында кенеттен адамдардың қозғалысы болғанда, оларды қағып өлтіруі мүмкін. Бірнеше рет мыңдаған қатысушылар қалыңдықтан тұншығып немесе тапталып қаза тапқан. Жамаратқа тас лақтыруды жеңілдету және жылдамдату үшін жақында жамарат бағаналары қабырғалармен алмастырылды. Сондай-ақ, жыл сайын хажға келетін паломниктің саны артып келе жатқандықтан, көпір соңғы жылдары кеңейтілді. Хаждың соңғы күні қалыңдық жағдайлары ерекше қиын, себебі сол күні қажылар Мина алқабынан шығып, Меккеге қоштасу Тауафын (Қағбаның соңғы айналымын) орындау үшін оралады. Хадис бойынша, Мұхаммедтің соңғы тас лақтыруы түскі намаз оқылып болғаннан кейін жасалған. Көптеген ғалымдар бұл рәсімді сол күні түскі намаз бен күн батқан аралығында кез келген уақытта орындауға болатынын айтады, алайда көптеген мұсылмандарға бұл рәсім түскі намаз оқылып болғаннан кейін дереу орындалуы керек деп үйретілген. Осы себепті адамдар түске дейін күтіп отырып, содан кейін тас лақтыру үшін асығады. Осы екі фактор 2006 жылғы хаж кезінде болған қақтығыстың басты себептері болды, нәтижесінде кем дегенде 346 қажы қаза тауып, кем дегенде 289 адам жарақат алды. Бұл, билік тарапынан қажыларға жамаратқа келуді уақыт бойынша бөліп алуға рұқсат етілетіндігі туралы хабарлауға және оларға жүктерін тіккен шатырларында қалдыруға нұсқау беруге бірнеше рет әрекет жасалған болатын. Оқиғаның күрделілігіне себеп – қажылардың дұрыс бағытпен жамарат аймағынан шықпауы және осылайша келгендердің қозғалысына кедергі келтіруі. Тағы бір қақтығыс 2015 жылдың 24 қыркүйегінде Минада болды, онда кем дегенде 2411 қажы қаза тапты, бұл патшалық үш айдан кейін мойындаған өлім санынан үш есе көп. AP мәліметтері бойынша, 24 қыркүйекте Минада болған қақтығыс жыл сайынғы қажылық тарихындағы ең қасіретті оқиға болып табылады. Бұл Меккеде кран құлап, адамдар қаза тапқаннан кейін бірнеше апта өткен соң орын алды. Билік өкілдері Минадағы қақтығыс пен қадамтаптау екі толқын қажылар тар жолда кездесіп, апатқа ұшырағандарды тұншықтырып немесе қағып өлтірген кезде болды деп мәлімдеді.

The Stoning of the Devil ritual is considered the most dangerous part of the pilgrimage, as sudden crowd movements on or near the Jamaraat Bridge can cause people to be crushed. On several occasions, thousands of participants have suffocated or been trampled to death in crowd crushes. An important step in managing crowds is the recent replacement of the jamarāt pillars by walls to ease and speed up the stoning. The bridge has also been widened in recent years to accommodate the ever growing number of pilgrims who perform the Hajj each year. Crowd conditions are especially difficult during the final day of Hajj, which is the day pilgrims leave the valley of Mina and return to Mecca for the farewell Tawaf (the final circumambulation of the Kaaba). According to hadith, Muhammad's last stoning was performed just after the noon prayer. Many scholars feel that the ritual can be done any time between noon and sunset on this day; however, many Muslims are taught that it should be done immediately after the noon prayer. This leads to people camping out until noon and rushing out then to do the stoning. These two factors have been said to be most responsible for a stampede during the Hajj of 2006 which killed at least 346 pilgrims and injured at least 289 more. This was despite several attempts by the authorities to inform pilgrims about the permissibility of staggering their visits to the jamarāt as well as instructing them to leave their luggage at their tents. Adding to the confusion involved in the tragedy is the lack of co operation on the part of pilgrims who do not leave the jamarāt area by the proper route, and therefore interfere with the movements of others who are arriving. Another crush occurred on September 24, 2015, in Mina when at least 2,411 pilgrims were killed, a new Associated Press count shows, three times the number of deaths acknowledged by the kingdom three months later. The AP figures establish the Sept. 24 crush at Mina as the deadliest in the history of the annual pilgrimage. It occurred just weeks after a fatal crane collapse in Mecca. Authorities have said the Mina crush and stampede occurred when two waves of pilgrims converged on a narrow road, suffocating or trampling to death those caught in the disaster.