Кіріспе

Библиографиялық сілтемелерді (ерекшелерді) жазу және пайдалану үшін қолданылатын бағдарламалық қамтамасыз ету. Сілтемелерді басқару бағдарламалық қамтамасыз етуі, цитаталарды басқару бағдарламалық қамтамасыз етуі немесе библиографиялық басқару бағдарламалық қамтамасыз етуі – бұл библиографиялық жазбалардың дерекқорын сақтайтын және ғылыми зерттеулерде қажетті осы жазбалар үшін библиографиялық сілтемелер (ерекшелер) жасайтын бағдарламалық қамтамасыз ету. Жазба сақталғаннан кейін, оны қайта-қайта пайдаланып, әдебиеттер тізімін (мысалы, ғылыми кітаптар мен мақалалардағы сілтемелер тізімін) құруға болады. Қазіргі заманғы сілтемелерді басқару бағдарламалары көбінесе мәтін өңдеушілермен үйлесімді, сондықтан мақала жазылғанда баспагерлер мен ғылыми журналдар талап ететін түрлі библиографиялық форматтардың бірінде сілтемелер тізімі автоматты түрде жасалады, бұл сілтеме жасалған дереккөздің тізімге енбеу қаупін азайтады. Сондай-ақ, олар библиографиялық дерекқорлардан библиографиялық жазбаларды импорттау мүмкіндігіне ие. Сілтемелерді басқару бағдарламалық қамтамасыз етуі, белгілі бір академиялық пән немесе пәндер тобы сияқты белгілі бір ауқымда жарияланған барлық басылымдардың жазбаларын сақтауға тырысатын библиографиялық деректер қоры сияқты жұмыс істемейді. Мұндай библиографиялық деректер қоры үлкен болады және үлкен серверлік орналасуларда сақталуы керек. Сілтемелерді басқару бағдарламалық қамтамасыз етуі, белгілі бір зерттеуші немесе зерттеушілер тобы қолданған немесе пайдалануы мүмкін басылымдардың әлдеқайда кішірек дерекқорын жинайды, және мұндай дерекқорды жеке адамның жеке компьютеріне оңай сақтауға болады. Көптеген сілтемелерді басқару бағдарламалары пайдаланушыларға онлайн библиографиялық деректер базалары мен кітапхана каталогтарында библиографиялық жазбаларды іздеуге мүмкіндік береді. Кітапхана каталогтарына қол жеткізу үшін қолданылатын және әлі де көптеген кітапханаларда қолданыстағы алғашқы байланыс протоколы – Z39.50, ол World Wide Web пайда болғанға дейін ойлап табылған. Z39.50 әлі де қолданыста болғанымен, бүгінде көптеген библиографиялық деректер қоры веб-сайттар ретінде қол жетімді, олар таңдалған библиографиялық жазбаларды әртүрлі библиографиялық деректер форматтарында экспорттауға мүмкіндік береді, олар сілтемелерді басқару бағдарламалық қамтамасыз етуімен импортталады.

Цитата жасаушылар

Цитата жасаушылар немесе цитата генераторлары – сілтемелер тізімі мен библиография құруға көмектесетін онлайн құралдар. Цитата жасаушылар мәліметтерді енгізу және шығысты қалыпқа келтіру үшін веб-формаларды пайдаланады, мысалы, Қазіргі Тілдер Ассоциациясының MLA Стильдік нұсқаулығы, Американдық Психологиялық Ассоциацияның APA стилі, Чикаго нұсқаулығы немесе Турабиан форматы сияқты нұсқаулар мен стандарттарға сәйкес. Кейбір цитата жасаушылар деректерді тек қана қолданыс кезінде ғана шығарады, ал басқалары цитата туралы мәліметтерді кейінірек пайдалану үшін сақтайды.

Бағдарламалық жасақтаманы пайдалану бойынша зерттеулер

2013 жылы Оксфорд университетінің заң факультетінің заңгерлері арасында EndNote, RefWorks және Zotero қолданысын салыстыру мақсатында сауалнама жүргізілді. Сауалнамаға қатысушылардың 0% RefWorks қолданды; 40% EndNote қолданды; 17% Zotero қолданды, олардың көп бөлігі зерттеуші студенттер еді. Автор Оксфорд заңгерлері үшін RefWorks, Endnote және Zotero бағдарламаларын пайдаланудағы қиындықтарды да бағалады. Заң ғалымдары үшін бұл құралдар бірнеше қолдану сценарийлері бойынша салыстырылды, соның ішінде: OSCOLA цитата стилін орнату және конфигурациялау; жеке заңдық библиографиялық кітапхананы құру және заңдық библиографиялық дерекқорлардан метадеректерді алуды пайдалану; ғылыми жарияланымдар үшін әдебиет сілтемелері мен библиографияларды жасау; OSCOLA цитата стилін пайдалану және өңдеу. Сол жылы Турин университетінде өткізілген сауалнама нәтижесінде бағдарламалық қамтамасыздағы білім деңгейі жоғары болғанымен, оны пайдалану деңгейі төмен екендігі анықталды, ал ең көп танылған және қолданылған бағдарлама EndNote болды.