Кавeтии тайпасы – ежелгі Британиядағы темір дәуірі мен римдік кезеңде өмір сүрген кельт халқы. Құрамында «бұғы» мағынасы бар. Солуэй жазығында қоныстанған.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Темір дәуірі мен Рим дәуірінің британдық тайпасы.
British tribe of the Iron Age and Roman era
Карвети (Common Brittonic: *Carwetī) – Темір дәуірінде Солтүстік-Батыс Англиядағы қазіргі Камбрия аумағында өмір сүрген бриттониялық кельт тайпасы, кейіннен Рим Британиясының цивитасы (кантоны) ретінде танылды.
The Carvetii (Common Brittonic: *Carwetī) were a Brittonic Celtic tribe living in what is now Cumbria, in North West England during the Iron Age, and were subsequently identified as a civitas (canton) of Roman Britain.
Этимология
Карв жұрнағы валлилік carw, бретондық karv және ирландтық carow ('құлан') сөздерімен байланысты. Ричард фон Кинле "құланға жататындар" деген аударманы ұсынды.
The suffix carv is related to Welsh carw, Breton karv and Irish carow ('deer'). Richard von Kienle has proposed the translation "those who belong to the deer".
Орналасқан жері
Тарихи болжамдар бойынша, Карветийлер Солвей жазығын, Адриан қабырғасының оңтүстігіндегі аумақты, Едем аңғары және, мүмкін, Лун аңғарын мекендеген. Сетантилер Солтүстік Ланкашир және Оңтүстік Камбрияны қоныстандырған болуы мүмкін.
Historical speculation has the Carvetii occupying the Solway Plain, the area immediately south of Hadrian's Wall, the Eden Valley, and possibly the Lune Valley. The Setantii may have occupied North Lancashire and south Cumbria.
Бар екендігіне дәлел
Карветийлер Птолемейдің "Географиясында" немесе басқа да классикалық мәтіндерде есімдері кездеспейді және олар туралы тек үш римдік (III және IV ғасырлар) жазулары белгілі, олардың біреуі қазір жоғалып кеткен. Біреуі қазіргі Пенрит қаласының солтүстігіндегі Олд Пенритте (Ворда римдік бекінісі), бір қабір тасында табылды. Қалғандары екі шақырым тасында болды: біреуі Френчфилдте (Брокавумның солтүстігінде), екіншісі Камбриядағы Лангватбиде, екеуі де Пенритке жақын орналасқан. 1985 жылы Хигам мен Джонс жоғарыда аталған алғашқы екі жазудың жиынтығы "бізге 'цивитас Карветиорум', яғни Карветийлердің кантонының, сондай-ақ олардың өз кеңесінің немесе басқару органының бар екенін болжауға мүмкіндік береді" деген тұжырым жасады.
The Carvetii are not mentioned in Ptolemy's Geography, nor in any other classical text, and are known only from three Roman (third and fourth century AD) inscriptions, one of which is now lost. One was in Old Penrith, (the Voreda Roman fort) north of the present Penrith, on a tombstone. The others were on two milestones: one at Frenchfield (north of Brocavum), and the other at Langwathby in Cumbria, both also near Penrith. Higham and Jones, in 1985, suggested that the combination of the first two inscriptions mentioned above "allows us to infer the existence of the 'civitas Carvetiorum', or canton of the Carvetii, and the existence of its own council or governing body."
Елорда немесе орталық
Карветилердің астанасы Лугувалиум (Карлайл) болған деп есептеледі, ол аймақтағы жалғыз қабырғаланған қала. Хигам мен Джонс жазулардың орналасқан жерін, аймақтағы ең жақсы жердің жақын орналасқандығын, сондай-ақ Едем аңғарындағы Пенриттен оңтүстік-шығысқа қарай шамамен бірнеше шақырым жердегі үлкен (7 акр, 3 га.) қоршалған елді мекеннің бар екенін ескере отырып, Клифтон Дайкс "Caput Carvetiorum" ("Карветилердің орталығы") үшін логикалық орын болғанын айтады. Яғни, Карлайлдың римдіктер басып алғаннан кейін белсенділіктің орталығы ретіндегі маңыздылығына (және тайпалық кеңестердің өткізілуі мүмкін болған жер ретінде) қарамастан, Едем аңғары "аталған аймақтың бастау ошағы" болды. Белатукадрусқа табынудағы маңыздылығы, Едем аңғарындағы стратегиялық орны, Стенмор арқылы шығысқа қарай созылған жолы, үш хендждің кездесу орны ретіндегі тарихы және "Римге дейінгі кезеңдегі Карветилердің астанасы болған Клифтон Дайкс" болғандықтан, Браухэм аймағы Карветилердің қоныс орталығы болған болуы мүмкін, әсіресе 70 жылдарға дейінгі римдік әскери науқандарынан бұрын. Шындығында, осы себепті Брокваумда римдік бекінісі салынған болуы мүмкін. Ривет пен Смит "Carvetii" атауының британдық "carvos" сөзінен шыққандығын, яғни "бұғы" немесе "құлан" деген мағынаны білдіретінін және бұл жоғарыда аталған мүйізді құдай Белатукадрмен байланысты болуы мүмкін деп болжайды. Едем өзенінің солтүстік жағындағы Станвикс қаласындағы римдік бекінісі болашақта Карлайл қаласының бір бөлігіне айналды. Ал екіншісі, өзеннің оңтүстігіндегі халықтың ірі қонысы болған сияқты, Агриколаның бекінісі (78-79 ж.б.э.), кейіннен екінші ғасырда қайта салынды және қазіргі Карлайл қамалы орналасқан жерге жуық болды. 200 жылға таяу осы жерде тас қамал салынды. Блэкфрирс және Лэйнс аудандарындағы қазбалар осы бекіністің әртүрлі кезеңдерімен байланысты маңызды викусты немесе азаматтық елді мекенді көрсетіп тұр.
The capital of the Carvetii is presumed to have been Luguvalium (Carlisle), the only walled town known in the region. Higham and Jones suggest, given the location of the inscriptions, and given that the best land in the area was nearby, and also given the existence of a large (7 acres, 3 ha.) enclosed settlement site a couple of miles south east of Penrith in the Eden Valley, that Clifton Dykes was the "logical location for the 'caput Carvetiorum' " ('the centre of the Carvetii'). In other words, despite the later importance of Carlisle as the centre of activity once the Romans had invaded (and the likely place where tribal councils would take place), the Eden Valley "was the heartland of the area concerned." The Brougham area, with its seeming importance in the cult of Belatucadrus, its strategic position in the Eden Valley with its route to the east across Stainmore, its nearby history as a meeting place with three henges, as well as with "the presumed pre Roman tribal capital at Clifton Dykes", may have been the settlement focus of the Carvetii, at least before the Roman military campaigns in the AD 70s. Indeed, this might account for the building of the Roman fort at Brocavum. Rivet and Smith suggest that the name 'Carvetii' may refer to the British word 'carvos', meaning 'deer' or 'stag', and that this could have associations with the horned god Belatucadrus mentioned above. The Roman fort at Stanwix, on the north side of the River Eden, was one component of what was to become Carlisle. The other seems to have been a major settlement of people south of the river, with an Agricolan fort (A. D.78 79), re built in the second century, roughly where the present Carlisle Castle now is. A stone fort was built on the site around 200 A. D. The excavations in the Blackfriars and Lanes areas indicate a substantial vicus, or civilian settlement, associated with the several stages of this fort.
Бриганттар мен Венуциймен байланысы
Карветилер көршілес Бригант конфедерациясының құрамына кірген болуы мүмкін, ал Хигам мен Джонс сияқтылар Бригант патшайымы Картимандуаның бірінші күйеуі, кейіннен (69 ж.б.д.) бірінші ғасырдағы маңызды британдық қарсылық көшбасшысы Венуцийдің Карветийлік болғанын болжады. Римдік губернатор Квинт Петилиус Сериалис 70-жылдардың басындағы науқанында Стенвиктен бастап Стенмор жотасы арқылы Едем аңғарына дейін орналасқан әскери лагерьлер тізбегі Карветилердің «Венуцийдің күш орталығы және науқандардың басты нысаны» болғанын көрсетеді. Дегенмен, Росс бұл тұжырымдамаға қарсы шығады. Ол солтүстікте географиялық тұрғыдан анықталған бірлік ретінде «тайпа» ұғымының өзі болмаған болуы мүмкін екенін, Бриганттардың солтүстік «тайпалары» үстінен билік жүргізгенін немесе бриганттық «конфедерациясы» тайпаларының бар екенін дәлелдейтін ешқандай мәлімет жоқ екенін, үш жазудың анық түсіндірілуі жоқ екенін, Венуцийдің Карветийлік екенін көрсететін жазбаша дәлелдің жоқтығын, сондай-ақ археологиялық мәліметтер мен «Люгувалос» атауының болашақта «Карлайл» болып өзгеруі Карветилердің Римді қолдаған, Солуэй жазығында орналасқан және Карлайлда орталығы бар тайпа болғанын, ал Венуцийдің Римге қарсы, Карветийлік емес тайпаға басшылық еткенін, бұл тайпаның қыруар Едем аңғарының оңтүстігінде, Пениттен оңтүстікте орналасқан болуы мүмкін екенін айтады.
The Carvetii may have been part of the neighbouring Brigantes confederation, and some, including Higham and Jones, have speculated that Venutius, first husband of the Brigantian queen Cartimandua and later (69 A. D.) an important British resistance leader in the 1st century, may have been a Carvetian. The series of marching camps set up by the Roman governor Quintus Petillius Cerialis, in his campaign in the early 70s, stretched away from Stanwick, across the Stainmore Pass towards the Eden Valley, suggesting that the Carvetii were the "centre of Venutius' power base and the prime objective of the campaigns". Ross, however, challenges these assumptions. She argues that the very notion of 'tribe', in the sense of a geographically defined unit, probably did not exist in the north; that there is no evidence either of the Brigantes holding power over the northern 'tribes', or of a Brigantian 'confederacy' of tribes; that there is no certain interpretation of the three inscriptions; that there is no written evidence of Venutius being of the Carvetii; and that the archaeological evidence and the persistence of the name 'Luguvalos' at what was to become 'Carlisle', may point to the Carvetii being a pro Roman tribe based in the Solway Plain with a centre at Carlisle, while Venutius may have led an anti Roman, non Carvetiian, tribe elsewhere, probably in the upper Eden valley south of Penrith.