Кіріспе

Сүтқоректілер түрі

Пантропикалық дақты дельфин (Stenella attenuata) – әлемнің барлық жылы және тропикалық мұхиттарында кездесетін дельфин түрі. S. a. attenuata немесе ашық теңіздегі пантропикалық дақты дельфин, тропикалық суларда бүкіл әлемде кездеседі. S. a. graffmani немесе жағалаудағы пантропикалық дақты дельфин, шығыс тропикалық Тынық мұхитының жағалау суларында кездеседі.

Тағы бір атаусыз подвиді, Гавайи аралдарының ішкі суларында мекендейді, және 1998 жылы Райс (Rice) жасаған теңіз сүтқоректілерінің таксономиясының шолуында танылды.

Сипаттама

Пантропикалық дақты дельфин өзінің ареалында мөлшері мен түсі жағынан айтарлықтай өзгешеліктерге ие. Ең маңызды айырмашылық жағалау және ашық теңіз түрлері арасында. Жағалау түрі ірілеу және көбірек дақты. (Бұл екі түр тек Шығыс Тынық мұхитында ғана кіші түрлерге бөлінген). Ересектерде дақтар – маңызды анықтамалық белгі, бірақ жас тұлпарлар әдетте біртекті түсті болады. Бұл түрдің ұзын, жұқа тұмсығы және дельфиндер арасында ең жұқа арқа қанаты бар. Пантропикалық дақты дельфин өте белсенді және теңізден биікке, шашыратып секіруге бейім. Ол судан жиі шығып, бір секундтан астам уақытқа дейін суда қалуы мүмкін. Кемемен жүзу және басқа да ойындар жиі кездеседі. Тынық мұхитының шығысында дельфин сары қанатты тунецпен бірге жүзуі жиі байқалады (содан тунец аулау салдарынан дельфиндердің өлуіне байланысты мәселе туындайды). Дегенмен, олар осы балықпен қоректенбейді. Шындығында, екі түрдің де тамақтануы шағын эпипелагикалық балықтарға ұқсас. Басқа аймақтарда бұл түрлер кальмарлар мен шаяндармен де қоректене алады. Туғандағы ұзындығы 80–90 см. Ересектердің ұзындығы шамамен 2,5 метр, салмағы 110–140 кг. Әйелдер 10 жаста, ал еркектер 12 жаста жыныстық жағынан жетіледі. Орташа өмір сүру ұзақтығы шамамен 40 жылды құрайды.

Халық саны мен таралуы

Пантропикалық дақты дельфин, атауынан көрінетіндей, 40° солтүстік және 40° оңтүстік ендік арасындағы тропикалық және теңіз суларында кеңінен таралған. Атлант және Үнді мұхиттарындағы ең көп кездесетін дельфин түрлерінің бірі болып табылады. "Дельфиндерге зиян келтірмейтін" кең таралған практикаларға қарамастан, балық аулау қызметінің салдары әлі де байқалуда. Тікелей өлім-жітім арқылы санын азайтудың орнына, балық аулау солтүстік-шығыс пантропикалық дақты дельфиннің көбею қабілетін бұзды. Балық аулау бұзаулардың тірі қалу көрсеткіштеріне және/немесе туу көрсеткіштеріне кері әсер етті. Бұл балық аулау операциялары аналарды емізетін бұзауларынан айыру, бұзаулардың бойға бітуіне немесе жатыр ішінде дамуына кедеріс келтіру, немесе осы екі фактордың комбинациясынан туындауы мүмкін.

Негізгі қауіптер

Тынық мұхитының шығыс бөлігіндегі пантропикалық дақты дельфиндердің популяциясы 3 топқа бөлінеді: жағалау және 2 ашық теңіз популяциясы, соның ішінде солтүстік-шығыс және батыс оңтүстік. 1959 мен 1972 жылдар аралығында шамамен 5 миллион дельфин өлтірілді. Олардың 3 миллионы солтүстік-шығыс ашық теңіз популяциясынан болды. Осы уақыттан бері, бұл топтың қалпына келуі ең баяу болды, тіпті ол мүлде қалпына келмеген болуы мүмкін. Табиғи өлім-жітім де болады, бірақ оны бағалау қиын. Stenella attenuata үшін басты қауіп – балық аулау кезінде түскен дельфиндердің өлімі. Пантропикалық дақты дельфиндер Тайваньда тұтынуға арналған ең бағалы түр. Бұл түрлердің қорғалуы Жабайы миграциялық түрлерді сақтау туралы конвенцияға (ЖЖСК) сәйкес келеді. Пантропикалық дақты дельфин үш түршеге бөлінетіндіктен, консервациялық шараларды бағалау үшін осы ерекше популяцияларды зерттеу қажет. Сонымен қатар, пантропикалық дақты дельфин Батыс Африка мен Макаронезиядағы манати және ұсақ киттерді сақтау жөніндегі өзара түсіністік меморандумына (Батыс Африка су сүтқоректілері жөніндегі меморандум) және Тынық мұхиты аралдары аймағындағы киттер мен олардың мекендеу орындарын сақтау жөніндегі өзара түсіністік меморандумына (Тынық мұхиты киттері жөніндегі меморандум) жатады. АҚШ-тың теңіз сүтқоректілерін қорғау туралы заңы 1972 жылы қабылданды. Осы уақыттан бері АҚШ-тың балық аулау кемелері дельфиндердің балық аулау кезінде түсуінен болатын өлім-жітімді 95%-ға азайтты. АҚШ-тың теңіз сүтқоректілерін қорғау туралы заңы солтүстік-шығыс және жағалаудағы қорын «Қысқарған» деп тізімдеген.

Америкааралық тропикалық тунец комиссиясы (IATTC) құрылғаннан бері дельфиндердің өлімі күрт азайды. Комиссия халықаралық флот үшін өлім-жітім шектерін белгіледі. 2005 жылы бар болғаны 373 дақты дельфин өлгені байқалды. Дельфин популяциясы жылына 4%-ға өсе алады, бірақ пантропикалық дақты дельфин популяциясы 1979 мен 2000 жылдар аралығында жақсармады немесе нашарламады. 30 жылдық басқару шараларына қарамастан, популяция қалпына келген жоқ. АҚШ және халықаралық балық аулау агенттіктері дельфиндердің балық аулау кезінде түсуінен болатын өлім-жітімді едәуір азайтса да, солтүстік-шығыс топтың қалпына келудің айқын белгілері байқалмайды. Пантропикалық дақты дельфиндердің қосалқы популяцияларының қалпына келмеуіне мынадай себептер ықпал етуі мүмкін: балапандардың анасынан айырылуы, жетімдік, балықшылық стресі, өлім-жітім туралы толық емес мәліметтер және экожүйедегі өзгерістер. Бұл дельфиндердің өлімі туралы мәліметтер жеткіліксіз болуы мүмкін, себебі кішкентай кемелерде бақылаушылар болмайды, бақылаушылар ауды үнемі көре алмайды, жарақат алған дельфиндер бақылаудан кейін өледі және өлгендер туралы әрқашан хабарланбайды.