Тісті киттер (Ziphiidae) – терең су тұрғындары, сирек кездесетін сүтқоректілер. 24 түрінің ішінде жақсы зерттелгені аз. Сипаттамасы, түрлері туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сүтқоректілер отбасысы
Family of mammals
Тұмсықты киттер (жүйелік атауы Ziphiidae) – терең теңізде мекендеуі, жабық мінез-құлқы және сирек кездесуі салдарынан сүтқоректілердің ең аз зерттелген топтарының бірі болып табылатын киттер отбасы. Қазіргі кездегі 24 түрдің ішінде тек үш-төрт түрі ғана жақсы зерттелген. Байрд тұмсықты киті мен Кювье тұмсықты киті Жапония жағалауында коммерциялық пайдалануға ұшырады, ал солтүстік бөтелке мүңкіл киті 19-шы ғасырдың соңы мен 20-шы ғасырдың басында Солтүстік Атлантиканың солтүстік бөлігінде кеңінен ауланды. 2020 жылдың соңында Мексика жағалауында жаңа тұмсықты кит түрінің табылу мүмкіндігі туралы хабарлар пайда болды, оның таксономиясы 2020 жылға дейін анықталған жоқ.
Beaked whales (systematic name Ziphiidae) are a family of cetaceans noted as being one of the least known groups of mammals because of their deep sea habitat, reclusive behavior and apparent low abundance. Only three or four of the 24 existing species are reasonably well known. Baird's beaked whales and Cuvier's beaked whales were subject to commercial exploitation, off the coast of Japan, while the northern bottlenose whale was extensively hunted in the northern part of the North Atlantic in the late 19th and early 20th centuries. Reports emerged in late 2020 of the possible discovery of a new beaked whale species off the coast of Mexico, the taxonomy of which had not been determined as of 2020.
Физикалық сипаттамалары
Тұмсықты киттер орташа мөлшерде болады, ұзындығы және салмағы аралығында. Олардың ерекше ерекшелігі – көптеген дельфиндерге ұқсас "тұмсық" болуы. Басқа да ерекшеліктері – мойын астындағы бір-біріне жақындаған екі ойыс және құйрық қанатында тілік болмауы. Шопан тұмсықты китінен басқа, көптеген түрлерде бір немесе екі жұп тіс болады, тіпті олардың әйелдерде (Berardius туысынан басқа) тісі шықпайды. Тұмсықты киттердің түрлері көбінесе жыныстық диморфизмге ие, яғни бір жынысы екіншісінен айтарлықтай үлкен болады. Ересек еркектерде көбінесе үлкен, дөңгелек маңдай болады, кейбіреулерінде бұл белгі өте айқын. Дегенмен, тістер мен мөлшерден басқа, еркек және әйел тұмсықты киттердің арасында морфологиялық айырмашылықтар өте аз. Дене пішіні түрлер арасында аз өзгешелікке ие болғандықтан, жеке түрлерді табиғатта анықтау өте қиын. Байқаушы көбінесе мөлшер, түс, маңдай пішіні және тұмсықтың ұзындығындағы ұсақ айырмашылықтарға сүйену керек. Бас сүйегіндегі премаксиллярлық өскінің кеңеюі түрді анықтауда маңызды рөл атқарады.
Beaked whales are moderate in size, ranging from and weighing from Their key distinguishing feature is the presence of a 'beak', somewhat similar to many dolphins. Other distinctive features include a pair of converging grooves under the throat, and the absence of a notch in the tail fluke. Although Shepherd's beaked whale is an exception, most species have only one or two pairs of teeth, and even these do not erupt in females (other than in the genus Berardius). Beaked whale species are often sexually dimorphic one or the other sex is significantly larger. The adult males often possess a large bulging forehead, some to an extreme feature. However, aside from dentition and size, very few morphological differences exist between male and female beaked whales. Individual species are very difficult to identify in the wild, since body form varies little from one species to another. The observer must rely on often subtle differences in size, color, forehead shape, and beak length. In the skull, the expansion of the premaxillary process can be a key feature to identification.
Эволюциялық тарих
26 туыс адамнан бұрын пайда болған. Оларға алып тұмсықты киттердің (Berardius) ата-тегі, мысалы, Микроберардиус, және Кувье тұмсықты китінің (Ziphius) ата-тегі жатады; олардың Caviziphius, Archaeoziphius және Izikoziphius сияқты көптеген туыстары болған. Оларды жыртқыш киттер мен акулалар, соның ішінде Отодус мегалодон аулаған болуы мүмкін. Жақында Оңтүстік Африка жағалауында үлкен қазбалы зифидтердің үлгісі табылды, бұл қазіргі зифидтердің әртүрлілігі бұрынғы жоғары әртүрліліктің қалдығы болуы мүмкін екенін растады. Олар тамақ іздеу үшін эхолокацияны пайдаланып терең суға түседі, ал осы терең суға түсулер көбінесе 500 метрден кем тереңдікте бірнеше рет суға түсумен жалғасады. Алайда, мұндай үлгі әрқашан орындалмайды. Жануарлардың су бетінде немесе оның жанында бір сағаттан астам уақыт тыныс алғаны байқалған. Тұмсықты киттер көбінесе синхронды түрде су бетіне көтеріледі, бірақ асинхронды түрде көтерілуі де байқалған. 2014 жылдың наурыз айында Cascadia Research жүргізген зерттеуде Кувье тұмсықты киттерінің кем дегенде 2992 метр тереңдікке түскені тіркелді, бұл сүтқоректілер арасындағы рекорд. 2020 жылы жарияланған тағы бір зерттеуде Кувье тұмсықты китінің 222 минутқа созылған суға түсуі тіркелді, бұл тағы да сүтқоректілер арасындағы рекорд. Терең суға түсетін сүтқоректілер ұзақ уақыт тыныс алу және гидростатикалық қысыммен байланысты көптеген қиындықтарға тап болады. Апнеяны ұзартатын киттер мен ескектердің (pinnipeds) оттегі қорының мөлшерін және оны пайдалануын оңтайландыруы керек, сондай-ақ анаэробтық метаболизм нәтижесінде сүт қышқылының жиналуына төтеп беруі керек. Тұмсықты киттердің аң аулау және азық іздеу әрекеттерін түсіну үшін зерттеушілер екі түрде дыбыс пен бағытты жазу құрылғыларын қолданды: Кувье тұмсықты киті (Ziphius cavirostris) және Блейнвилл тұмсықты киті (Mesoplodon densirostris). Бұл киттер терең суларда эхолокация арқылы аң аулайды (олардың көп бөлігі орналасқан жерде) және әдетте бір суға түсуде шамамен 30 жемтікті ұстайды. Кувье тұмсықты киттері орташа есеппен 58 минут бойы, ал Блейнвилл тұмсықты киттері әдетте тереңде орташа есеппен 47 минут бойы азық іздейді. Нақты диапазон түрлеріне байланысты өте кеңінен өзгереді, бірақ тұмсықты киттер әдетте кем дегенде 300 метр тереңдіктегі ашық теңіз суларында мекендейді. Тұмсықты киттер құрлық шегінің шетіндегі терең суларда жиналады, сондай-ақ теңіз таулары, каньондар, жартастар және Азор және Канар аралдары сияқты мұхит аралдары сияқты түбінің ерекшеліктерінде де кездеседі. Олардың көбею қарқыны туралы деректер жоқ. Тұмсықты киттердің топ мөлшерін анықтау олардың су бетіне шығу әрекеттерінің жасырындығына байланысты қиын. Бір уақытта бір жерде кездесетін барлық киттерден тұратын топтардың мөлшері бірден 100 китке дейін жетеді деп хабарланған. Дегенмен, кейбір популяциялардың топ мөлшері қайталанған байқаулар арқылы бағаланған. Мысалы, солтүстік және оңтүстік бөтелке мүңкіл киттері (H. ampullatus және H. planifrons), Кувье тұмсықты киттері және Блейнвилл тұмсықты киттері (Mesoplodon densirostris) топтарының ең көп саны 20 китке жетеді, ал орташа саны 2,5-3,5 китке шамалайды. Берардиус түрлері және Лонгман тұмсықты киттері (Indopacetus pacificus) 100 китке дейін үлкен топтарда кездеседі.
As many as 26 genera antedate humans. These include ancestors of giant beaked whales (Berardius), such as Microberardius, and ancestors of Cuvier's beaked whale (Ziphius); they had many relatives, such as Caviziphius, Archaeoziphius, and Izikoziphius. They were probably preyed upon by predatory whales and sharks, including Otodus megalodon. Recently, a large fossil ziphiid sample was discovered off the South African coast, confirming the extant ziphiid diversity might just be a remnant of a higher past diversity. After studying numerous fossil skulls off the shore of Iberia They regularly dive deeper than to echolocate for food, and these deep dives are often followed by multiple shallower dives less than 500 m. This pattern is not always followed, however. Animals have been observed spending more than an hour at or near the surface breathing. Beaked whales are often seen surfacing synchronously, but asynchronous surfacing has also been observed. In March 2014, a study by Cascadia Research revealed that Cuvier's beaked whales were recorded to dive at least 2992 m in depth, a mammalian record. Another study, published in 2020, reported a Cuvier's beaked whale making a dive that lasted 222 minutes, another mammalian record. Deep diving mammals face a number of challenges related to extended breath holding and hydrostatic pressure. Cetaceans and pinnipeds that prolong apnea must optimize the size and use of their oxygen stores, and they must deal with the accumulation of lactic acid due to anaerobic metabolism. To understand the hunting and foraging behavior of beaked whales, researchers used sound and orientation recording devices on two species: Cuvier's beaked whale (Ziphius cavirostris) and Blainville's beaked whale (Mesoplodon densirostris). These whales hunt by echolocation in deep water (where the majority of their prey is located) between about and usually catch about 30 prey per dive. Cuvier's beaked whales must forage on average at for 58 minutes and Blainville's beaked whales typically forage at deep for an average of 47 minutes. Specific ranges vary greatly by species, though beaked whales typically inhabit offshore waters that are at least 300 m deep. Beaked whales are known to congregate in deep waters off the edge of continental shelves, and bottom features, such as seamounts, canyons, escarpments, and oceanic islands, including the Azores and the Canary Islands, No data are available on their reproductive rates. Determining group size for beaked whales is difficult, due to their inconspicuous surfacing behavior. Groups of beaked whales, defined as all individuals found in the same location at the same time, have been reported as ranging from one to 100 individuals. Nevertheless, some populations' group size has been estimated from repeated observations. For example, northern and southern bottlenose whales (H. ampullatus and H. planifrons), Cuvier's beaked whales, and Blainville's beaked whales (Mesoplodon densirostris) have a reported maximum group size of 20 individuals, with the average ranging from 2.5 to 3.5 individuals. Berardius species and Longman's beaked whales (Indopacetus pacificus) are found in larger groups of up to 100 individuals.
Тұтқындық
Тұтқындағы тұмсықты киттер басқа киттерге, мысалы, қарапайым дельфиндер мен қысқа қанатты пилот киттеріне қарағанда өте аз өмір сүреді, көбісі мұхиттан шыққаннан кейін бірнеше күн ғана тірі қалады. Тұтқында тірі қалған ең ұзақ мерзім 25 күн болды. Александр мен Николас, екі еркек тұмсықты кит – олардың түрі белгісіз, бірақ олар Хаббс тұмсықты киті немесе Блейнвилл тұмсықты киті болуы мүмкін деп есептелді – 1989 жылдың 24 тамызында Калифорнияда жағаға шығып қалды. Олар Калифорниядағы «Марин Ворлдке» әкелінді. Екі кит те пневмониядан қайтыс болды; Николас 8 қыркүйекте, ал Александр 10 күннен кейін қайтыс болды. Тағы бірнеше тұмсықты киттер қысқа мерзімге тұтқында ұсталған. 1956 жылдың 23 ақпанында Санта-Каталина аралының жағасында теңіз шөптерінің арасында жас аналық Кувье тұмсықты киті табылды. Ол Тынық мұхитының «Маринлендіне» жеткізілді, онда оған Марта Вашингтон деп ат қойылды. 1969 жылдың 16 маусымында Кувье тұқымдас кит Сент-Огастин қаласында тірідей жағаға шықты. Киттің еркек екені ойылды, содан кейін оны Флорида штатының «Маринлендіне» тасымалдады. Киттің не болғаны белгісіз, бірақ ол 1969 жылдың 18 маусымында әлі де тірі еді.
Beaked whales live very short lives in captivity when compared to other cetaceans such as common bottlenose dolphins and short finned pilot whales, most surviving only a few days out of the ocean. The longest time period for a beaked whale living in captivity was 25 days. Alexander and Nicholas, two male beaked whales—their species unknown, though they were thought to be either Hubbs' beaked whale or Blainville's beaked whale—had become stranded in California on 24 August 1989. They were taken to Marine World California. Both of the whales would die of pneumonia; Nicholas died on 8 September and Alexander died 10 days later. A handful of other beaked whales have been briefly kept in captivity. A juvenile female Cuvier's beaked whale was found stranded on a kelp bed off of Santa Catalina Island on 23 February 1956. She was taken to Marineland of the Pacific, where she was named Martha Washington. On 16 June 1969, a Cuvier's beaked whale live stranded in St. Augustine. The whale, thought to be a male, was then transported to Marineland of Florida. It is unknown what happened to the whale, but it was still alive on 18 June 1969.