Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жануарлар денесінің қалың май қабаты
Thick layer of animal body fat
Бұл тері астындағы барлық киттер, ескектер, пингвиндер және сиреналардың тамырланған майлы тінінің қалың қабаты. Ол иктиозаврлар мен плезиозаврлар сияқты көптеген теңіз жорғалаушыларында да болған.
Blubber is a thick layer of vascularized adipose tissue under the skin of all cetaceans, pinnipeds, penguins, and sirenians. It was present in many marine reptiles, such as ichthyosaurs and plesiosaurs.
Сипаттама
Липидтерге бай, коллаген талшықтарымен тоғысқан май қабаты гиподермисті құрайды және қосымшалардың бір бөлігін қоспағанда, бүкіл денеге жабысады. Ол жоғары ұйымдасқан, жапқыш тәрізді сіңірлер мен байланыстырғыш тіндер желісі арқылы бұлшықет және қаңқаға мықты бекітіледі, кейбір теңіз сүтқоректілерінің өмірінде дене салмағының 50 пайызына дейін жетеді, ал дельфиндер мен кіші киттерде жұқа, ал оң және бұғаз киттері сияқты кейбір ірі киттерде одан да қалың болуы мүмкін. Дегенмен, бұл ірі киттердің жылуды жақсы сақтау қабілетін көрсете бермейді, себебі кит майының қалыңдығы жылудың жоғалуына елеулі әсер етпейді. Киттің жылуды сақтау қабілетін анықтайтын маңызды фактор – майдағы су және липидтердің концентрациясы, себебі су жылу сақтау қабілетін азайтады, ал липидтер керісінше арттырады.
Lipid rich, collagen fiber laced blubber comprises the hypodermis and covers the whole body, except for parts of the appendages. It is strongly attached to the musculature and skeleton by highly organized, fan shaped networks of tendons and ligaments, can comprise up to 50 per cent of the body mass of some marine mammals during some points in their lives, and can range from thick in dolphins and smaller whales, to more than thick in some bigger whales, such as right and bowhead whales. However, this is not indicative of larger whales' ability to retain heat better, as the thickness of a whale's blubber does not significantly affect heat loss. More indicative of a whale's ability to retain heat is the water and lipid concentration in blubber, as water reduces heat retaining capacities, and lipid increases them.
Функция
Май – кейбір сүтқоректілердің, әсіресе суда тіршілік ететіндердің негізгі май жинағы. Бұл, әсіресе, мұхиттың әртүрлі бөліктерінде қоректенетін және көбейетін түрлер үшін маңызды. Осы кезеңдерде жануарлар майды метаболизмдейді. Май суда тіршілік ететін сүтқоректілерге, мысалы, дельфиндерге, жүзу кезінде су бетіне көтерілуге көмектеседі, энергияны сақтап қалады. Май, басқа майлы тіндерден қалыңдығымен ерекшеленеді, бұл тиімді жылу оқшаулағышты қамтамасыз етеді, сондықтан терморегуляция үшін өте маңызды. Май басқа майлы тіндерге қарағанда көбірек қан тамырларына ие. Майдың жүнге (мысалы, теңіз суырықтарында) қарағанда артықшылығы бар, себебі жүн ауа қалталарын ұстап жылуды сақтайды, бірақ қысымда ауа шығып кетеді (яғни, жануар суға батқанда). Ал май қысымда сығылмайды. Оның тиімділігі соншалық, кейбір киттер өте төмен температурада да тіршілік ете алады. Суық суға батқанда, майды жабатын қан тамырлары тарылып, қан ағымын азайтады, осылайша майдың жылу оқшаулағыш ретінде тиімділігі артады. Май денеге серпімділік сыйлайды және оның ағымдық пішінін жасауға көмектеседі, өйткені ұйымдасқан, күрделі коллагендік желі киттерге тән дөңгелек емес қималарды қолдайды. Майдың су бетінде қалу қабілеті, теңіз сирендері мен жойылған теңіз жалкоолары сияқты, теңіз түбінде қоректенетін сүтқоректілер үшін қиындық тудыруы мүмкін, олардың екеуі де осы себепті оның аз мөлшерін ұстаған немесе ұстауы мүмкін. Бөтелке мұрынды дельфиннің майының жылу өткізгіштігін зерттеу, оның қалыңдығы мен липидтік құрамының жеке тұлғалар арасында және өмірлік цикл кезеңдеріне байланысты айтарлықтай өзгеретінін көрсетті. Әлсіз дельфиндердің майы, жүкті емес ересектерге қарағанда нашар жылу оқшаулағышы болып табылады, ал жүкті аналар мен жасөспірімдердің майынан гөрі жоғары жылу өткізгіштігіне ие.
Blubber is the primary fat storage on some mammals, specifically those that live in water. It is particularly important for species that feed and breed in different parts of the ocean. During these periods, the animals metabolize fat. Blubber may save energy for marine mammals, such as dolphins, in that it adds buoyancy while swimming. Blubber differs from other forms of adipose tissue in its extra thickness, which provides an efficient thermal insulator, making blubber essential for thermoregulation. Blubber is more vascularized—rich in blood vessels—than other adipose tissue. Blubber has advantages over fur (as in sea otters) in that, though fur retains heat by holding pockets of air, the air expels under pressure (i. e., when the animal dives). Blubber, however, does not compress under pressure. It is effective enough that some whales can dwell in temperatures as low as While diving in cold water, blood vessels covering the blubber constrict and decrease blood flow, thus increasing blubber's efficiency as an insulator. Blubber aids buoyancy and streamlines the body, because the organized, complex collagenous network supports the noncircular cross sections characteristic of cetaceans. The buoyancy of blubber could be problematic for bottom feeding marine mammals such as sirenians and the extinct marine sloths, both of which do or probably did have limited amounts of it for that reason. Research into the thermal conductivity of the common bottlenose dolphin's blubber reveals its thickness and lipid content vary greatly amongst individuals and across life history categories. Blubber from emaciated dolphins is a poorer insulator than that from nonpregnant adults, which in turn have a higher heat conductivity than blubber from pregnant females and adolescents.
Қолданылуы
Укхук немесе уксук («инуктитут тіліндегі май») – инуиттердің және басқа да солтүстік халықтарының дәстүрлі тамақтануының маңызды бөлігі, себебі оның жоғары энергетикалық құндылығы және қолжетімділігі бар. Кит майы, құрамындағы дәмі аррорут печеньесіне ұқсайтын, сондай-ақ қасиеттерге ие. Кит аулау көбінесе май жинауға бағытталған: кит аулаушылар оны қайнату ыдыстарында немесе кейіннен фабрикалық кемелердегі резервуарларда майға айналдырған. Бұл май сабын, былғары және косметика жасауда қолданылды. Кит майы шамдарда балауыз ретінде, ал май шамдарында отын ретінде пайдаланылды. Бір көк киттен 50 тоннаға дейін май алуға болады.
Uqhuq, or uqsuq, ("blubber" in the Inuktitut language) is an important part of the traditional diets of the Inuit and of other northern peoples, because of its high energy value and availability. Whale blubber, which tastes like arrowroot biscuits, has similar properties. Whaling largely targeted the collection of blubber: whalers rendered it into oil in try pots, or later, in vats on factory ships. The oil could serve in the manufacture of soap, leather, and cosmetics. Whale oil was used in candles as wax, and in oil lamps as fuel. A single blue whale can yield a blubber harvest of up to 50 tons.
Денсаулық
Қытықайлар мен иттік тұмсықтардың майы омега-3 май қышқылдары мен D дәруменін қамтиды. Мысалы, D дәрумені болмаса, инуиттер мен Арктиканың басқа да тұрғындары рахит ауруынан зардап шегуі мүмкін. Арктикалық диетадағы қытықай мен басқа да майлар әлемнің қалған бөлігіндегі мәдениеттердің диетасындағы көмірсулардың жетіспеушілігін толықтыруға қажетті калорияларды да қамтамасыз етеді деген дәлелдер бар.
Blubber from whales and seals contains omega 3 fatty acids and vitamin D. Without the vitamin D, for example, the Inuit and other natives of the Arctic would likely suffer from rickets. There is evidence blubber and other fats in the arctic diet also provide the calories needed to replace the lack of carbohydrates which are found in the diets of cultures in the rest of the world.
Уыттылық
XXI ғасырда майда адам жасаған полихлорлы бифенил (ПХБ) қосылыстары бар, бұл адамның жүйке, иммундық және репродуктивтік жүйелеріне зиян келтіретін канцерогендер. ПХБ концентрациясының көзі белгісіз. Тіс бар киттер тамақ тізбегінің жоғары сатысында тұрғандықтан, олар өнеркәсіптік ластанудың көп мөлшерін қабылдауы мүмкін (биоаккумуляция); тіпті мұртты киттер де, көп мөлшерде тамақтанатындықтан, денелерінде улы химиялық заттардың жиналуы әбден мүмкін. Сонымен қатар, Канада Арктикасының етегінде тіршілік ететін ителкелердің майында сынаптың деңгейі жоғары.
In the 21st century, blubber contains man made polychlorinated biphenyl (PCBs), carcinogens that damage human nervous, immune, and reproductive systems. The source of PCB concentrations is unknown. Since toothed whales are high on the food chain, they likely consume large amounts of industrial pollutants (bioaccumulation); even baleen whales, by merit of the huge amount of food they consume, are bound to have toxic chemicals stored in their bodies. Additionally, there are high levels of mercury in the blubber of seals of the Canadian arctic.