Кіріспе

Судағы өсімдіктермен қоректенетін сүтқоректілердің реті – таксономиялық рет. Сирениялар (/s//aɪ//'//r//iː//n//i//.//@/), көбінесе теңіз сиырлары немесе сиренидтер деп аталады, бұл сазды жерлерде, өзендерде, эстуарийлерде, теңізді ылғалды жерлерде және жағалаулық теңіз суларында мекендейтін толық су ортасында өмір сүретін, өсімдіктермен қоректенетін сүтқоректілердің реті. Қазіргі Сирениялар екі ерекше туысқа жатады: Дугонгидтер (дугонг және қазір жойылған Стеллер теңіз сиыры) және Трихехидтер (мантилер, атап айтқанда Амазония манти, Батыс Үндістан манти және Батыс Африка манти), барлығы төрт түрі бар. Сиренидтердің дене ұзындығы аралығында, ал салмағы аралығында болады. Жақында жойылған Стеллер теңіз сиыры – өмір сүрген ең ірі сиренид болды, оның ұзындығы және салмағы тиісінше құрады.

Сиренидтердің денесінің пішіні домалақ, судың кедергісін азайтады, ал ауыр сүйектері майдың итергіш күшіне қарсы тұру үшін балласт ретінде қызмет етеді. Оларда жұқа май қабаты болады, сондықтан температура өзгерісіне сезімтал, су температурасы тым төмендегенде көшіп жүреді. Сиренидтер баяу қозғалады, әдетте сағатына дейін жылдамдықпен жүзеді, бірақ қысқа мерзімде сағатына дейін жылдамдыққа жете алады. Олар теңіз шөптерін жұлып алу үшін күшті еріндерін пайдаланады, күніне өз дене салмағының 10–15% мөлшерінде жейді. Тыныс алғанда, сиренидтер тек мұрын тесіктерін су бетіне шығарады, кейде осы үшін құйрықтарына тік тұрады. Олар әдетте жылы, жағалауға жақын, суы тұзды немесе өзендерде мекендейді. Олар негізінен өсімдіктермен қоректенеді, бірақ құстар мен медузалар сияқты жануарларды жейтін жағдайлар да болады. Еркектер әдетте бірнеше ұрғашымен жұптасады және көбейту үшін топтасады. Сиренидтер – K-типіндегі жануарлар, ата-аналық күтімді көрсетеді. Олардың еті, майы, сүйектері және терісі саудалық құндылығы бар. Өлімге себеп болатын факторлар – адамдардың тікелей аң аулауы немесе олардың қызметінен туындаған жағдайлар, мысалы, мекендеу ортасын жою, балық аулау құралдарына ілігіп қалу және су кемелерімен соқтығысу. Стеллер теңіз сиыры 1768 жылы тым көп аң аулау салдарынан жойылды.

Этимология

Сиреналар, немесе көбінесе сирениандар деп аталатындар, грек мифологиясындағы сиреналардың есімінен шыққан «сирена» деген жалпы атаумен де белгілі.

Жіктеу

Сирендер Afrotheria когортының Paenungulata кладына жатады, оған Proboscidea (пілдер), Hyracoidea (дауылпаяндар), Embrithopoda, Desmostylia және Afroinsectiphilia да кіреді. Бұл кладты алғаш рет Джордж Гейлорд Симпсон 1945 жылы анатомиялық дәлелдер негізінде, мысалы, testicondy және ұрықтың дамуындағы ұқсастықтар бойынша белгіледі. Paenungulata, Afrotheria-мен бірге, молекулалық филогенезде ең жақсы негізделген сүтқоректі кладтардың бірі болып табылады. Сирендер, Proboscidea және Desmostylia Tethytheria кладына біріктірілген. Морфологиялық ұқсастықтарға сүйене отырып, Tethytheria, Perissodactyla және Hyracoidea бұрын Altungulata ретінде топтастырылған деп есептелген, бірақ молекулалық деректер бұл жорамалды жоққа шығарды.

Бейімделулер

Дигунгтың құйрық қанатшасы дельфиндердікіндей тілімделген, ал манаттың құйрық қанатшасы ескек тәрізді болып келеді. Құйрық жоғары-төмен соққылармен қозғалып, жануарды алға жылжытады немесе бұрылу үшін бұрылады. Алдыңғы аяқтары – бұрылуға және баяулауға көмектесетін ескек тәрізді қанаттар. Денесі судың қарсылығын азайту үшін балауса пішіндес. Киттердегідей, артқы аяқтары ішкі және қалыптасқан жоқ. Мұрыны төменге қарай бұрылып, түбіндегі жемді жеуге көмектеседі. Сирендар әдетте екі-үш минутқа суға батып, бірақ манаттар тыныс алғанда 15 минутқа дейін су астында қалуы мүмкін. Пилдер сияқты, манаттар полифиодонттар, яғни тістерін жақ сүйегінің артқы жағынан үздіксіз алмастырады. Ересектерде кескіш тістері, иек тістері және алдыңғы иек тістері болмайды, олардың орнына 8-10 жақ тісі болады. Манаттарда тістердің шексіз қоры бар, олар артқы жағынан өсіп, алдыңғы жағынан тозады; олар тіс қатарының артындағы тіс қапшығымен үздіксіз қалыптасады. Бұл тістер абразивті тамырлы өсімдіктермен, әсіресе су шөптерімен тозып, үнемі жаңа тістерге алмасады. Манаттардан айырмашылығы, дигунгтың тістері горизонтальды тіс алмасу арқылы үздіксіз жаңарып тұрмайды. Дигунгтың еркектерде жас жеткенде пайда болатын екі тісті тісі бар, ал әйелдерде премаксилланың негізіне жеткеннен кейін кейінірек пайда болады. Тіс қабаттарындағы өсу сақиналарының саны дигунгтың жасын көрсетеді. Манаттарда май қабаты болмайды, бірақ олардың терісі қалың болғандықтан температура өзгерісіне сезімтал. Су температурасы төмендегенде олар көбінесе жылы суларға көшеді. Сирендардың өкпесі бөлінген емес; Қазіргі сирендардың ұзындығы мен салмағы арасында өседі. Стеллер теңіз сиыры болған ең ірі сирен болды, оның ұзындығы мен салмағы мүмкін. Дигунгтың миының салмағы ең көп дегенде , дене салмағының шамамен 0,1% құрайды. Манаттар – біркелкі тамырланған мүйіз қабықшасы бар жалғыз белгілі организм. Бұл олардың гипотоникалық тұщы су ортасынан тітіркенуінің немесе қорғануының нәтижесі болуы мүмкін.

Диета

Сиреньділер "теңіз сиыры" деп аталады, себебі олардың рационы негізінен теңіз шөптерінен тұрады. Дюгонгтар нашар көру қабілетіне байланысты иіс сезу арқылы теңіз шөптерін іздеп, теңіз түбін шолып өтеді. Олар өсімдіктің түбірімен қоса толығымен жейді, бірақ мүмкін болмаса, жапырақтарымен де қоректенеді. Ал африкалық манаттың рационының 10% балық және моллюскалардан құралады. Манаттардың торға түскен балықты аз мөлшерде жейтіні белгілі. Көп мөлшерде тамақтанудың орнына, дюгонгтар максималды түрде қоректік заттар алу үшін азотқа толы шөптерді таңдайды. Көбінесе өсімдіктермен қоректенсе де, дюгонгтар кейде медузалар, теңіз жұлдыздары және моллюскалар сияқты омыртқасыздарды жейді. Мысалы, Австралиядағы Моретон шығанағындағы дюгонгтардың кейбір популяциялары теңіз шөптерінің жетіспеуі кезінде полихеттер немесе теңіз балдырлары сияқты омыртқасыздармен қоректенеді. Батыс және шығыс Австралиядағы басқа дюгонг популяцияларында дюгонгтардың ірі омыртқасыздарды белсенді түрде іздейтініне куәліктер бар. Амазония манаттары шілде-тамыз айларында су деңгейі төмендеген кезде көлдерге шектеліп, осы кезеңде аша тұрады деп саналады. Олардың үлкен май қоры және төмен метаболизм деңгейі – плаценталық сүтқоректілердің қалыпты метаболизмінің 36% ғана – оларға жеті айға дейін азықсыз немесе аз азықпен тіршілік етуге мүмкіндік береді.

Тамақтандырудағы маңызды анатомия

Периорлық қылшықтар тек нәрсені сезу үшін ғана емес, сонымен қатар тамақты ұстап, манипуляциялау үшін де қолданылады. Жоғарғы және төменгі еріндердегі 6 түрлі қылшық өрісінің ішінде периораль өрісінің ұзындығының диаметріне қатынасы ерекше, ол олардың шекараларын анықтайды. Макровибриссалар тамақты өлшемі бойынша анықтауға, ал микровибриссалар тамақты манипуляциялауға қолданылады. Оларды жемденген кезде жапырақтарды және қажетсіз бөліктерді жұлып алу үшін пайдалануға болады. Сирендар су өсімдіктерін алу, манипуляциялау және жұту үшін күрделі бет бұлшық еттерін периораль қылшықтарымен бірге пайдаланады. Мұрын – бұлшықеттік гидростат құрайды, ол тамақты манипуляциялау және жылжыту үшін бұлшықет қысымы мен бұлшықет жиырылуына тәуелді биологиялық құрылым. Манатин өзінің үлкен жоғарғы периораль қылшықтарын ұстау қозғалысын жүзеге асыру үшін пайдаланады: ол бұлшықеттік гидростатты нығайтатын жайылтуды жасайды, сонда үлкен жоғарғы қылшықтар сыртқа итеріледі, ал төменгі жақ төмен түсіп, өсімдіктерді жауып, жабады. Өсімдіктерді жұту үшін қолданылатын негізгі қылшықтар – U2 және L1 өрістері. Дугонгтар мен трихехидтер тамақтану кезінде U1 және U2 қылшық өрістерін қалай пайдаланатынымен ерекшеленеді. Дугонгтар U2 қылшықтары үшін медиальдықтан латеральдық қозғалысты, ал трихехидтер тұтқыш, латеральдықтан медиальдық ұстау қозғалысын қолданады. Бұл әртүрлі тамақтану мінез-құлқы дугонгтарға трихехидтерге қарағанда, ризомаларды тұтынуды қоса алғанда, бентостық азық іздеуді тиімдірек пайдалануға мүмкіндік береді.

Тамақпен жұмыс істеу

Тамақты қабылдау манаттардың ауыз айналасындағы қылшықтарының (perioral bristles) циклдік қозғалыстарының (тамақтандыру циклдары) ұзақтығын бақылау арқылы өлшенді, осы қылшықтар тамақты ауызға енгізу үшін қолданылады. Тамақтандыру циклының орташа ұзақтығы манаттардың дене мөлшеріне және желінетін өсімдік түріне қарай өзгерді. Тамақ енгізу жылдамдығы, орташа тамақтандыру циклының ұзақтығынан есептелді, және басқа зерттеулерде көрсетілген шайнау жылдамдығымен салыстырылды. Манаттар жалпақ жапырақтары бар өсімдіктерге қарағанда, түтікше тәрізді сабағы және көптеген тармақтары бар өсімдіктерді жылдам жейді. Периоралдық қылшықтарды пайдалану кезінде тамақпен жұмыс істеу уақыты желінетін өсімдік түрлеріне байланысты өзгеше болды, бұл орташа тамақтандыру циклының ұзақтығында көрінді. Осылайша, Флорида манаттары жейтін өсімдіктердің ерекшеліктеріне қарай тамақтану мінез-құлқын бейімдейді. Олар өсімдік түрлеріне байланысты әртүрлі тағам өңдеу стратегияларын және тиімділігін көрсетеді, түтікше тәрізді сабақтары мен көптеген тармақтары бар өсімдіктерді жылдам жейді. Бұл зерттеулер тамақтану экологиясы туралы құнды мәліметтер береді.

Егіншілік

Дугонгтардың тамақтануына олардың тістерінің қарапайымдылығы және теңіз шөптеріндегі азоттың шектеулі мөлшері кедергі келтіреді. Осыған қарсы тұру үшін олар "өсіру жайылымы" деп аталатын стратегияны қолданады. Бұл жайылым теңіз шөптерінің құрамын өзгертіп, белгілі бір түрлерге көмектеседі. Ерте және жылдам өсетін түрлер баяу өсетін түрлерден озып кетеді. Көбінесе, бұл "пионерлік" түрлерде азоттың деңгейі жоғары, ал талшықтың мөлшері төмен болады, сондықтан олар дугонгтар үшін сүйікті тағамға айналады. Қолдау көрсетілетін теңіз шөптерінің жеткілікті мөлшерін қамтамасыз ету үшін дугонгтар теңіз шөптерінің өсетін жерлерін бір ай немесе одан да ұзақ уақыт бойы жайылымға алады. Бұл жайылым азықтық құндылығы төмен және аз сүйікті түрлер есебінен дугонгтарға қажетті түрлердің максималды мөлшерде болуын қамтамасыз етеді. Бұл жайылым әдісі сондай-ақ теңіз шөптерінің жылдам қалпына келуіне көмектеседі. Дугонгтар кесілмеген теңіз шөптерінің бөліктерін қалдырып, иректелген, жеке жолдармен жайылады. Бұл қоршаған аймақтар мен олардағы сақталған тамырлар теңіз шөптерінің таралуы мен жаңаруының маңызды факторы болып табылады. Теңіз шөптері кесілуге азот деңгейін арттыру және лигнинді азайту арқылы жауап береді. Өсіру жайылымы дугонгтарға қоректік құндылығы жоғары теңіз шөптерін көбейтуге, сондай-ақ теңіз шөптерінің жалпы қоректік сапасын арттыруға мүмкіндік береді. Теңіз шөптерін жас күйде ұстау арқылы дугонгтар ең жоғары дәрежедегі қоректік заттарды қамтамасыз етеді.

Көбею

Көбінесе жалғыз өмір сүрсе де, сирендар әйелдер жыныстық циклында топтасады. Мұндай топтарда әдетте бір әйел бірнеше еркекпен бірге болады. Сирендар К-селекторларға жатады; ұзақ өмір сүргеніне қарамастан, әйелдер өмірінде тек бірнеше рет туады және балаларына көп күтім жұмсайды. Дюгонгтар көбінесе оннан кем адамнан тұратын топтарда бір-екі күнге жиналады. Олардың көбею мінез-құлқы туралы көп мәлімет жоқ, себебі олар лайлы суларда жиналады. Еркектердің денесінде жиі жарақаттар көрінеді, ал дюгонгтардың тістері еркектерінде бірінші болып өседі, бұл олардың ұсыну рәсімінде маңызды екенін көрсетеді. Олар бір-біріне шабуылдайтындары да белгілі. Әйелдің алғаш рет туатын жасы 6-дан 17 жасқа дейін ауыспалы. Манаттар 2-5 жасында жыныстық жарақатқа жетеді. Амазонка манаттарының көбею маусымы бар, әдетте өзен деңгейі көтеріле бастағанда жұптасады, бұл әр аймақта әртүрлі болады.

Тұтқындағы мантилер

Манаттар жағаға тірідей шығып қалған жағдайда оларды емдеу үшін тұтқындалуы мүмкін, сондай-ақ манаттарды жақсы жағдайға келтіріп, табиғи ортаға қайта жіберудің көптеген мысалдары бар. Қазіргі уақытта бар сирена тұқымдас өкілдерінің барлығы осал түрлерге жатқандықтан, оларды қайта оңалту бағдарламалары осы түрлерді сақтауға көмектесетін тиімді құрал болып табылады. Дегенмен, осы жануарлардың осалдығы сонымен қатар, коммерциялық мақсатта манаттарды жабайы табиғаттан алуды консервациялық мәселе ретінде қарастыруға негіз болады.

Тұтқындағы тамақтану

Манаттар тұтқындықта жақсы өмір сүреді және гүлденеді. Дегенмен, олардың табиғи ортасының жағдайын манаттың ең жақсы күйін сақтау үшін қажетті деңгейде қайта жасау қиын болуы мүмкін; тұтқындықтағы манат популяцияларына берілетін әдеттегі диетада оларға қажетті қоректік заттар жеткіліксіз болуы мүмкін. Кептірілген шөп – көбінесе жылқы мен мал азығы ретінде қолданылатын шөп және тимоти шөбі сияқты азықтар. Манаттарға берілетін көкөністер мен жемістерге римдік салат, сәбіз және алма кіреді. Табиғи ортада манаттың диетасының шамамен жартысы теңіз немесе суаймақ өсімдіктерінен тұрады. Тұтқындықтағы диетамен салыстырғанда, су өсімдіктерінде құрғақ зат пен ерігіш бейтарап жуғыш талшықтар көбірек, ал қорытылатын қоректік заттар азырақ болады. Алты айдан кейін олар рома, айсберг салат, тығырық және тамырлы көкөністер сияқты қатты тағамдармен танысады. Бір жарым жылдан кейін сүтінен айыру процесі басталады және жас манаттарға тамақтандыру кезінде азайтылатын мөлшерде сүт беріледі, бірте-бірте толығымен қатты тағамға көшеді. 1768 жылдан бері жойылған Стеллер теңіз сиыры адамдар тарапынан жойылды. Манаттың еті, майы, сүйектері мен терісінің коммерциялық құндылығы бар. Кейбір елдерде, мысалы Нигерия мен Камерунда африкалық манаттар жануарлар бағына, аквариумдарға және интернетте үй жануарлары ретінде сатылады, кейде халықаралық тұрғыда жіберіледі. Аң аулау заңсыз болғанымен, осы аймақтардағы заңды күштердің жетіспеуі браконьерлікке мүмкіндік береді. Батыс Африканың Мали және Чад сияқты елдерінің кейбір тұрғындары африкалық манат майы құлақ инфекциясы, ревматизм және тері ауруларын емдей алады деп сендіреді. Амазонка манаттары, әсіресе бұзаулар, кейде үй жануарлары ретінде заңсыз сатылады, бірақ осы жетімдерді күтіп-баптау және құтқару үшін бірнеше мекемелер бар, оларды жабайы табиғатқа қайта жіберу мүмкіндігі бар. Дюгонгтардың дене мүшелері Үнді мұхитында дәрілік құрал ретінде қолданылады. Кубадағы манаттар туралы ақпарат шектеулі, бұл хабардарлықты таратуды қиындатады, соның салдарынан жағалау қауымдастықтарында браконьерлік және балық аулау торларына түсіп қалу қаупі артады. Манаттарды браконьерлікпен аң аулау 1970 жылдардан бері маңызды мәселе болып табылады, ол бастапқыда Кубадағы манат популяциясына зиян тигізіп жатқаны туралы хабарланған. Адамдардың тудырған қоршаған ортаға қауіптері де сиреналарды қауіпке ұшыратады. Сиреналар, әсіресе Батыс Үндістан манаты, су көлігімен соқтығысудан жоғары өлім-жітімге ұшырайды, ал Батыс Үндістан манаттарының шамамен жартысы су көлігімен соқтығысудан көз жұмады. Гидроэлектр энергиясын пайдаланудың артуы және өзендерді бөгендеу су жолдарындағы қозғалысты арттырады, бұл кемелердің соқтығысуына әкелуі мүмкін, ал манаттар навигациялық шлюздарда тұтқынға түсіп қалуы мүмкін. Кариб, Флорида және Австралия сияқты жағалау аймақтарының қалалануы теңіз шөптерінің азаюына әкелуі мүмкін. Теңіз шөптерінің жайылымдары ластануға өте сезімтал және қазіргі уақытта Жердегі ең қауіпті экожүйелердің бірі болып табылады. Флоридадағы жылы судың сенімді аймақтары әдетте электр станцияларының шығарылысының нәтижесі болып табылады, бірақ тиімді салқындату жүйелері бар жаңа қондырғылар жылы су баспаналарының үлгісін бұза алады, ал жануарлардың табиғи жылы су көзі - артезиан бұлақтарына адамдардың пайдалануы үшін сұраныстың артуы жылы су баспаналарының санын азайтады. Флориданың өнеркәсіптік аймақтарындағы жылы суларда жиналған манаттар иммундық жүйелері әлсіреген кезде ластанушы заттар мен уларға ұшырауы мүмкін. Сиреналар балық аулау кезінде қосалқы улов ретінде ұсталуы мүмкін, және олар жергілікті балықшыларға кедергі келтіретін және олардың торларын зақымдайтын зиянкестер ретінде қарастырылуы мүмкін. Қызыл тасқын – Карения бревис түрлерінің зиянды гүлденуі, суға уытты заттар шығарады, көптеген теңіз түрлерін өлтіреді. 1982 жылы көптеген манаттар теңіз шөптерінің жапырақшаларына жабысқан сүзгіш-азық организмдерінде жиналған бриветоксиндерді жеп ауырып қалды. Манаттар су бетінен ауа алу үшін шыққанда, осы бривотоксиндерді де жұта алады, бұл тыныс алу ауруларына және тіпті суға батуға әкелуі мүмкін. 2018 жылдың қаңтарына дейін осы қызыл тасқыннан 472 манаттың өлімі тіркелді, сондай-ақ су көлігімен соқтығысу, суыққа байланысты өлім және басқа да факторлар да себеп болды. Манаттар мұхит пен басқа да су жолдарына түсетін пластик және басқа да қалдықтардан зиян шекті. Пластик және қалдықтар манаттың тұтасуына, жұтылуына, аяғының кесілуіне немесе тіпті өлімге әкелуі мүмкін. Манат пластик жеген кезде, бұл көбінесе өлімнен кейін ғана белгілі болады, ол кезде өлтіру жүргізіліп, пластик манаттың асқазан-ішек жолында табылады. Клируотер Марин Аквариум Манатты қайта ортаға жіберу бағдарламасы арқылы құтқарылған, қалпына келтірілген және Орталық және Оңтүстік Америка жағалауына жіберілген 40 Антил манатының ішінде төртеуінің асқазан-ішек жолында пластик табылды. Емдеу аяқталды және манаттар босатылды. Кейін, төртеуінің үшеуі өлгені анықталды, екеуі пластик жұтылуынан тікелей көз жұмды, ал үшіншісінің асқазан-ішек жолында пластик бөліктері табылды. Өлген манаттардың асқазан-ішек жолында кондомдар, пластик қаптар, Рашель тоқыма полиэстер, белгісіз пластик қалдықтары, мұзқаймақ және гигиеналық өнімдердің қаптамалары табылды. Флоридадағы Майами университетінде жүргізілген зерттеуде 1978 мен 1986 жылдар аралығында қалпына келтірілген және өлтірілген 439 манаттың денелері зерттелді. Олардың 63-і (14,4%) қалдықтар жұтып алған, ал төрт жануар пластик немесе басқа да қалдықтарды жұтып өлген. Жануарлардың асқазан-ішек жолында табылған қалдықтардың арасында монофиламент балық аулау жібі (ең көп таралған зат), пластик қаптар, жіп, арқан, балық аулау ілмектері, сым, қағаз, целлофан, синтетикалық губкалар, резеңке ленталар және гольф киімдері болды. Жұқпалы аурулар да ауру мен өлімге маңызды рөл атқарады. Вирустар Флорида манаттарынан ғана анықталғанымен, паразитарлар мен бактериялар сиреналардың төрт түрінің кемінде үш еуінде байқалды. Флорида манаттарында анықталған вирустарға трихехид герпес вирусы 1 (TrHV 1) және манат папиллома вирустары (TmPV) 1-ден 4-ке дейін кіреді. Микобактериоз Флоридадағы тұтқын манаттардың өліміне және Амазонка манаттарының ауруына әкелді, ал Вибрио, Пастерелла, Псевдомонас, Стрептококк және Клостридиум сияқты бактериялар Австралиядағы дюгонгтардың денесінен оқшауланды. Сальмонеллез дюгонгтардың өлімімен 1981 жылдан бері байланысты. Флоридадағы ауылшаруашылық ағынды сулары манаттың мекендеу ортасына кері әсер етеді, ал жаңбырлы маусымда 50-ден астам округ су жолдарына түсетін ластағыштарды шектеу үшін тыңайтқыштарға тыйым салады. Ауа-райы апаттары және басқа да табиғи құбылыстар да өлімге себеп болады. Батыс Үндістан манаты мен дюгонг ғималайлар мен дауылдардан қауіптеніп, олардың болашақта артатыны болжанып отыр. Бұл дауылдар ластағыштарды таратуы мүмкін және теңіз шөптерінің жайылымдарына зиян келтіруі мүмкін. Манаттардың метаболизмі өте төмен және нашар жылу оқшаулағышы бар екені белгілі, сондықтан олар суық суда жылуды сақтау қиын. Әдетте, су температурасы 20 градустан төмен түскен кезде олар жылырақ суға көшеді. Бұл табиғи жылырақ сулар немесе электр станцияларының шығарылысынан туындаған жасанды жылы сулар болуы мүмкін. Манаттың суық стресс синдромы су температурасы 20 градусқа дейін төмендегенде ұзақ уақытқа созылса, тері зақымдануы, анорексия, майдың атрофиясы, лимфоидтың азаюы және қосымша инфекциялар мен ауруларға әкелуі мүмкін. Флорида балық және жабайы табиғатты сақтау комиссиясының мәліметінше, соңғы үш жылда олар суыққа байланысты өлімнің ең көп санын тіркеді. Манаттың суық стресс синдромын емдеуге жылы, таза су, антибиотиктер, дегидратацияны толықтыру, ішек қозғалысын қамтамасыз ету үшін клизма және минералды май, ең бастысы – қоректік толықтыру кіреді. Кейбір манат науқастарына ф...