Кіріспе

Жаңа Зеландия экспедициялық күшінің жаяу әскер дивизиясы

Жаңа Зеландия дивизиясы – Бірінші дүниежүзілік соғыста қызмет ету үшін құрылған Жаңа Зеландия экспедициялық күшінің жаяу әскер дивизиясы. Ол 1916 жылдың басында Египетте құрылды, Австралиялық әскерлер бөлінісінен кейін Жаңа Зеландия жаяу әскер бригадасы, сондай-ақ Жаңа Зеландиядан келген қосымша күштер дивизияның негізі ретінде қалды және дивизия атауы өзгертілді. Соғыс бойына дивизияны генерал-майор Эндрю Гамильтон Рассел басқарды. Дивизия 1916 және 1917 жылдары Сомма, Мессен және Броудсайнде қырқасындағы ірі шайқастарда Франция мен Бельгиядағы Батыс майданында қызмет етті. Бұл шайқастардың барлығы Жаңа Зеландиялықтар үшін маңызды жеңістермен аяқталды, бірақ дивизия 1917 жылдың 12 қазанында Пасшендейлде ауыр жеңіліске ұшырады, бұл соғыс кезіндегі ең қиын күні болды. 1918 жылдың басында дивизия Германияның көктемгі шабуылын тоқтатуға көмектесті, ал тамыз айында одақтастар шабуылға шықты. Содан кейін жүз күндік шабуыл кезінде дивизия Үшінші армияның алдыңғы қатардағы дивизияларының бірі болды және 75 күн ішінде қарқынды жылдамдықпен ілгері жылды. Дивизияның соғыстағы соңғы ірі қақтығысы 1918 жылдың қараша айының басында Ле Кесной қаласында болды. Соғыстың соңғы кезеңдерінде Жаңа Зеландия дивизиясы Батыс майданындағы Доминионның ең күшті дивизияларының біріне айналды. Бітім шарты жасалғаннан кейін дивизия Германияда оккупациялық міндеттерді атқарды және 1919 жылы таратылды.

Өмірбаян

Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін Жаңа Зеландия үкіметі генерал-майор Александр Годлидің басшылығымен шетелде қызмет ету үшін Жаңа Зеландия экспедициялық күштерін (NZEF) құруға рұқсат берді. 1914 жылдың қазан айына қарай, Жаңа Зеландия жаяу әскер бригадасы және Жаңа Зеландия атты бригадасын құруға жеткілікті еріктілер жиналды. Бұл екі құрама NZEF-тің негізгі бөлігін құрады және Австралияның 4-ші жаяу әскер бригадасы мен 1-ші жеңіл атты бригадасымен бірге түріктерге қарсы Галлиполи жорығында шайқасқан Жаңа Зеландия және Австралия дивизиясының құрамына кірді. 1915 жылдың желтоқсанында әлсіреген Жаңа Зеландия және Австралия дивизиясы Галлиполиден эвакуацияланып, Суэц каналының жанындағы резервке орналастырылды. Түріктердің каналға шабуылдауы мүмкін деген алаңдау болғанымен, дивизия жақын арада басқа жерде қызмет етуге шақырылатыны күтілді. Генерал-майор Эндрю Хамильтон Расселлдің басшылығымен, Австралия мен Жаңа Зеландиядан келген қосымша күштермен толықтырылып, қарқынды оқу бағдарламасы басталды. NZEF-тің негізгі бөлігі орналасқаннан бастап еріктілердің саны үнемі артып, оларды екі қолданыстағы бригаданың біріне қосу мүмкін болмады. 1916 жылдың қаңтарында Мысырдағы Жерорта теңізі экспедициялық күштерінің қолбасшысы генерал-лейтенант сэр Арчибальд Мюррей, Жаңа Зеландияның екі жаңа бригадасын құру қажеттігін ұсынды. Бұл жаңа бригадалар, қолданыстағы бригадамен бірге, Батыс майданында қызмет ететін Жаңа Зеландия жаяу әскер дивизиясын құрауы тиіс еді. Жаңа Зеландия үкіметі бастапқыда үш жаяу әскер бригадасын ұстап тұру мүмкіншілігіне алаңдаса да, Мюррейдің Мысырдағы желінеп отырған күштердің жаңа дивизияны қысқа мерзімде толықтыруға жететініне көз жеткізгеннен кейін келісім берді.

Құрылу

Жаңа Зеландия дивизиясы ресми түрде 1916 жылдың 1 наурызында Мысырдағы Моаскар қаласында құрылды, осы кезде Жаңа Зеландия және Австралия дивизиясы осылай атау өзгертілді. Аумақтық күштердегі беделді аға офицер, Галлиполи науқанында өте жақсы көрсеткен Расселл жаңа құраманың командирі болып тағайындалды. Бұрынғы Жаңа Зеландия жаяу әскер бригадасы дивизияның үш жаяу әскер бригадасының біріншісі болды. 1-бригаданы Галлиполидегі бастапқы бригаданы басқарған бригадир-генерал Фрэнсис Эрл Джонстон басқарды. 2-бригада қазіргі уақытта Мысырдағы қосымша күштерден құрылды; оған тағы бір Галлиполи ардагері, бригадир-генерал Уильям Гарнет Брейтвейт басшылық етті. Үшінші жаяу әскер бригадасы, мылтық бригадасы деп белгілі, оған бригадир-генерал Гарри Фултон басшылық етті. Дивизияға сондай-ақ Отаго атты әскер полкі кірді; бір эскадрилья дивизиялық атты әскер деп белгіленді, ал қалған екі эскадрилья маори қызметкерлерімен бірге пионерлік батальонға қосылды. Бұдан басқа, үш далалық артиллерия бригадасы және бір гаубица бригадасы болды. Барлығы дивизияда шамамен 15 000 адам қызмет етті. Австралияның 1-ші және 2-ші дивизияларымен бірге Жаңа Зеландия дивизиясы Годли басқаратын I АНЗАК корпусының құрамына кіруге тиіс болды. Наурыз айының басында Жаңа Зеландия дивизиясы Суэц каналының 2-дивизиясы күзеткен бөлігін өз мойнына алды, ол Францияға аттанды. Үш апталық күзеттік қызметтен кейін Жаңа Зеландия дивизиясы Францияға жіберілгенге дейін Моаскар базасына қайтып келді.

Батыс майдан

I АНЗАК корпусының дивизиялары, енді генерал-лейтенант Уильям Бёрдвуд басқарып, Годли II АНЗАК корпусын иеленді, бастапқыда Арментьер секторында орналастырылды, онда Батыс майданында окоп соғысында қарқынды оқу-жаттығудан өтеді. Арментьердің алдыңғы қатары одақтастар тарапынан жаңа бөлімшелерге қарқынды шабуылдық операцияларға тартылмай, жаңа ортаға бейімделу үшін қолайлы сектор ретінде қарастырылды. Дегенмен, жаңа зеландиялықтар үшін майданға ену оңай болған жоқ. Өздерінің секторына келгеннен кейін, олар қорғаныс жүйесінің жеткіліксіз екенін байқап, дереу окоптарды және сым тораптарын жақсартуға кірісті. Дивизияның көп бөлігі неміс артиллериясынан сақтану үшін алдыңғы шептің артындағы екінші қатарда орналасқанмен, алдыңғы аймақтар шабуылға қарсы кедергі ретінде және толық құрамды көрсете алу үшін үнемі күзетілуі керек болды. Соғыстың өзгермейтін сипаты дивизиялық атты әскерлердің барлаушылар ретінде пайдалы болмайтындығын көрсетті, және олар австралиялық жаяу әскер дивизияларының екі жеңіл аттылы эскадрильясымен бірге жақын арада 1-ші АНЗАК жеңіл аттылы полкі деп аталған жаңа құралымға ауыстырылды. Шілде айында Жаңа Зеландия дивизиясы жаңадан келген II АНЗАК корпусына қосылды, ал I АНЗАК Соммаға қарай оңтүстікке жылжыды. Жаңа зеландиялықтар да олардан кейін ілесіп келер еді, бірақ осы уақыт аралығында британдық экспедициялық корпусының (BEF) қолбасшысы генерал сэр Дуглас Хейг, герман жоғары бас штабының назарын Соммадағы алдағы шабуылға одақтастардың дайындықтарынан аудару үшін диверсиялық шаралар қабылдауды талап етті. Осы мақсатта жаңа зеландиялықтар бірнеше окоп шабуылдарын жүргізді. Жаңа Зеландия дивизиясы тамыз айында ауыстырылған кезде, 2500 қаза және 375 өлген, соның ішінде адам шығынына ұшырады.

Сомма шайқасы

Бірнеше уақыттан кейін 1916 жылдың қыркүйегінде Жаңа Зеландия дивизиясы сол кезде Сомма шабуылына қатысып жатқан XV корпусына бағындырылды. 15 қыркүйекте 2-бригада және атқыштар бригадасы, 1-бригада резервте болған күйде, Флерс-Курселет шайқасына қатысты. Шабуыл жоспарланғандай, батальондарды алмастырып, бірнеше неміс траншеяларын басып алу болды; алғашқы мақсат – Свич траншеяларының кешені, «Жасыл сызық» деп белгіленген, ал келесі екеуі – «Қоңыр» және «Көк» сызықтар. «Көк» сызыққа Флерс траншеялар желісі кірді. Соңғы мақсат – «Қызыл сызық» деп белгіленген Гроув аллеясындағы траншеялар кешені. Шабуылға үш күндік дайындық оқшаулауы прелюдия болды, сондай-ақ дивизияға танктермен де көмектесу көзделді, олар алғаш рет қолданылып жатқан еді. Дивизия секторына 4 танк бөлінді. Жаңа Зеландиялықтардың алға жылжуы көршілес британдық 41-ші және 47-ші дивизиялардың үйлесімді қозғалыстарымен қатар жүруі керек еді. Сағат 6:20-да, дивизиялық артиллериясы салған артиллериялық оқшаулаудан кейін, 2-бригаданың Окленд және Отаго батальондары алғашқы мақсатына, Свич траншеялар кешеніне қарай жылжып, бір сағат ішінде оны басып алды. Жоғалтулар сол жақта ауыр болды; 47-ші дивизияның алға жылжуы тоқтатылды, бұл 2-Отаго батальонының Свич траншеясына қарай жылжу кезінде оққа ұшырауына себеп болды. Жоспар бойынша, 4-атқыштар бригадасының батальоны, танктердің қолдауымен, 2-бригаданы басып өтіп, келесі мақсатқа көшуі керек еді. Алайда, танктер механикалық ақауларға ұшырап, уақытында келмеді. Батальон қарамастан жылжыды және сағат 7:50-ге дейін «Қоңыр» сызықты басып алды. Танктер соңынан еріп, біреуі артиллерия атысынан жойылды. Қалған танктер «Көк» сызыққа жылжыды. Шабуыл, енді 2- және 3-атқыштар бригадасының батальондары бастаған, баяулай бастады. Дайындық оқшаулау Флерс траншеясының алдындағы тікенді сымдарды тазартуға жеткіліксіз болды және жаяу әскер танктерді күту үшін жатып қалды. Сағат 10:30-да олар сымды сындырып, 3-батальонға 5-Бавария полкінің гарнизоны бар траншеяларды тазартуға мүмкіндік берді; 145 адам тұтқынға алынды. Жаңадан басып алынған позицияларды бекітуге тырысты. Оң жақтан 41-дивизия «Көк» сызықтың өз бөлігіне жетіп, Флерсті басып алды, бірақ 47-дивизия артта қалды. Жаңа Зеландиялықтар сол жақ қанатында жауынгерлік оққа ұшырады, ал неміс артиллериясының атысы олардың позицияларын нығайтуға кедергі келтірді. 1-атқыштар бригадасының батальоны соңғы мақсатқа, «Қызыл» сызыққа, сағат 10:50-де шабуыл жасап, ауыр жоғалтуларға қарамастан, түске дейін Гроув аллеясының траншеяларының бір бөлігін басып алды. Алайда, 47-дивизия әлі де өзінің алғашқы мақсатын басып ала алмады, ал 41-дивизия Флерс ауылынан шегінуге мәжбүр болды. Бұл Жаңа Зеландиялықтарды екі жағынан да ауыр пулемет атысына ұшыраған тұңғиыққа қалдырды. 14:00-де солтүстік-шығыстан шабуыл жасап келе жатқан немістерді байқадық. Осы Гроув аллеясы аймағындағы аға офицер капитан Линдсей Инглис желінің тиісті бөлімін нығайту туралы бұйрық берді. Бір взвод бұйрықты орындау үшін қозғалғанда, бұл шегіну деп қате түсіндірілді және батальонның қалған бөлімдері Флерс ауылына қарай шегіне бастады. Инглис шегінуді тоқтата алды, бірақ 120 адамымен ол Гроув аллеясын қайтадан басып алуға тырысудың орнына олардың тұрған жерін қазуды жөн көрді. Түстен кейін бірнеше қарсы шабуылға қарамастан, Жаңа Зеландиялықтар өзінің алдыңғы шебін, соның ішінде Флерс ауылын ұстап тұруға қол жеткізді, бірақ 41-ші және 47-ші дивизиялардың «Көк» сызықтың бетіне жету немесе ұстап тұру мүмкін болмағандықтан екі жағы да ашық қалды. Бұл дивизия үшін сәтті күн болды; ол XV корпусының барлық дивизияларының ішіндегі ең көп жерді басып алды. Ол өзінің төрт мақсатына да қол жеткізді, бірақ ол күнді үш плюс Флермен аяқтады, ол шын мәнінде 41-ші дивизияның секторында болды. Дивизияның позицияларын нығайту үшін 1-бригада түнде алдыңғы қатарға шығарылды. Келесі күні 1-Веллингтон батальоны шабуылға түсті. Флерс ауылынан батальонның алға жылжуы басталғанға дейін бірнеше минут бұрын немістердің шабуыл жасағанын басып алған артиллерияның қолдауымен Гроув аллеясы басып алынды. Сол күні кешке ауа райы нашарлап, келесі бірнеше күн бойы жаңбыр орларды және снарядтардың саңылауларын толтырып, жерді қалың балшыққа айналдырды. Жаңа Зеландиялықтар неміс артиллериясы мен Гроув аллеясына қарап тұрған шұңқырдан жергілікті шабуылдар арқылы үнемі қысымға ұшырайды. Шарттарға қарамастан, 1-бригада дивизияның ашық сол жақ...

Қайта құрылымдау

Дивизия қазір II АНЗАК корпусына қайта қосылып, қазан айының ортасында солтүстікке жылжыды және Сайлидегі 5-австралиялық дивизияны алмастырды. Ол 1917 жылдың ақпанына дейін осы жерде болып, секторды қарауылдап, шабуылдар жасады. Дивизия сарбаздары Батыс майданындағы қызметтерінен шаршап қалған еді. 2-ші және атқыштар бригадалары тез қалпына келсе, 1-ші бригада, көптеген Галлиполи ардагерлері болғандықтан, күресін жалғастырды, оның командирі Джонстон да солай істеді. Сондықтан Расселл оны демалысқа жіберіп, бригадаларды қайта ұйымдастырды. 1-ші бригада өзінің екі Оңтүстік арал батальонын (1-Кентербери және 1-Отаго) 2-ші бригаданың екі Солтүстік арал батальонымен (2-Окленд және 2-Веллингтон) алмастырды. Бұл Солтүстік аралдың барлық батальондарын 1-ші бригадаға, ал Оңтүстік аралдың барлық құрамаларын 2-ші бригадаға орналастырды. Төрт артиллериялық бригада, төртінші батареяны басқаларына бөлу арқылы үшке дейін азайтылды, олардың бірі тікелей II АНЗАК корпусының бақылауына өтті. Осы кезеңде Англияда 4-ші бригада құрылды, бұл британдық соғыс кеңсесінің Жаңа Зеландия үкіметінен тағы бір жаяу әскер дивизиясын сұрауына жауап ретінде жасалды. Олардың саны жаңа дивизия үшін жеткіліксіз болғанымен, Жаңа Зеландиядан келген адамдар Еуропадағы әртүрлі NZEF қоймаларына дивизиядан жарақаттанғандар мен шығынға байланысты жоғалғандардан гөрі көптеп келді. 1917 жылдың басында жаңа бригаданы құру үшін шамамен 10 000 адамдық резерв болды, бұл кем дегенде қысқа мерзімде майдандағы әскерлерді алмастыру қабілетіне кері әсер етпеді. Бригаданың негізгі бөлімшелері Окленд, Веллингтон, Кентербери және Отаго полктерінің 3-ші батальондары болып белгіленген төрт жаяу әскер батальонынан тұрды. Жаңадан жоғарылатылған бригадир-генерал Герберт Эрнест Харт Годлидің бұйрығымен бригада командирі болып тағайындалды. Қатаң жаттығу бағдарламасынан кейін, Францияға бару туралы бұйрық алғаннан кейін, бригада 1917 жылдың 29 мамырында фронтқа аттанды. Төрт жаяу әскер бригадасымен Жаңа Зеландия дивизиясы Франциядағы 20 000 әскерімен күресіп жатқан Доминионның ең күшті құрамасы болды. Алайда Расселл өзінің дивизиясының төрт бригадалық құрылымын ұнатуы жоқ (қалған британдық және Доминион жаяу әскер дивизияларында үш бригада болды), өйткені ол қосымша бригаданы корпустың тыл аймағында жұмыс істеуге пайдалану туралы өтініштерді үнемі тоқтатуға мәжбүр болды. Осы уақытта дивизия 1917 жылдың ақпан айында Фландрияға көшірілді. Бастапқыда Стенверкте орналасқан, келесі айда ол 36-шы дивизияны алмастыру үшін Ипрден оңтүстікке қарай Мессин аймағына жылжыды.

Мессин шайқасы

1917 жылдың ортасына қарай Хейг Фландрияның қатты қорғалған Ипр аймағында шабуыл жоспарлап отырды. Оның жоспары бірнеше қадамнан тұрды, алғашқысы – II АНЗАК корпусының Мессин қырқасын басып алуы. Жаңа Зеландия дивизиясына Мессин секторындағы Мессин ауылын басып алу міндеті жүктелді және Расселдің тығыз бақылауымен алдағы шайқасқа қарқынды дайындық басталып кетті. Көлік инфрақұрылымы салынып, артиллерияға қажетті снарядтар жеткізілді. Шабуыл жоспары үш кезеңге бөлінді: 2-ші және атқыштар бригадалары Мессин қырқасының батыс беткейіндегі бекіністерге және ауылға алғашқы шабуыл жасауға тиіс болды. Содан кейін 1-бригада екінші кезеңді қолға алып, қырқаның шығыс беткейіне – «Қара сызық» деп белгіленген мақсатқа қарай жылжу керек еді. Соңғы кезеңде де 1-бригада қатысатын болды, ол «Нүктелі қара сызық» деп аталатын бірнеше аванпосттар арқылы алдыңғы шепті итеруге тиіс еді. Бұл аванпост желісі 4-австралиялық дивизияның алға жылжуының бастапқы нүктесі болып табылады, олар шабуылды «Жасыл сызыққа» дейін жалғастыруға тиіс еді, ол қырқаның шыңынан шамамен бір миль қашықтықта орналасқан. 3 маусымда басталған дайындық артиллериялық оқшашудан кейін, 7 маусым таңында неміс бекіністерінің астынан қазылған бірнеше миналардың жарылуымен шайқас басталды. 450 тоннадан астам жарылғыш зат қолданылды, және жер сілкінісі Лондонға дейін сезілді. Жаңа Зеландиялықтар II АНЗАК майданының ортасында болды, олардың қанатында британдық 25-ші дивизия және 3-ші австралиялық дивизия орналасқан. Бұл австралиялықтар мен жаңа зеландиялықтардың Батыс майданындағы алғашқы ірі шайқасы болды. 2-ші және атқыштар бригадалары жылдам алға жылжыды. Алғашқы кездескен неміс сарбаздары миналардың жарылысынан әлі де сасқан күйде болды, олар тез бағындырылып, тұтқынға алынды. Олар қарсылықты күшейтіп, бірақ бұл қарсыластар – 40-шы (саксондық) және 3-ші (бавариялық) дивизиялардың сарбаздары, көп ұзамай жеңіліп, Мессин ауылының шеті көз алдында болды. Оқшылар бригадасының 3-батальоны ауылға шабуыл жасағанда екі пулемет ұясы оларды баяулатты. Самуэль Фриклтон өз бөліміне жетекшілік етіп, олармен күресіп, кейіннен ВК орденімен марапатталды. Жоспарланғандай, 1-бригада таңғы сағат 5:00-ден кейін «Қара сызыққа» жетіп, алға жылжудың келесі кезеңіне – «Нүктелі қара сызықты» құруға дайындала бастады. Сағат 9:00-де артиллериялық оқшашудың қамқорлығымен бригаданың 2-Окленд батальонынан жасақтар алға жылжып, бірнеше аванпосттар құрды, олардың кейбіреулері «Жасыл сызыққа» жақын болды. Олар түске дейін жақсы бекініп, неміс қарсы шабуылдарын тойтаруға ыңғайлы жағдайда болды. Сағат 15:00-де 4-австралиялық дивизия Жаңа Зеландия артиллериясының қолдауымен алға жылжуды жалғастырды. Осы уақыт аралығында 1-бригада өз позицияларын нығайтты. Сол түні, немістердің артиллериялық оқшашуға қарсы шабуыл жасауы мүмкін екенін білген Рассел Мессинде аздаған әскерді қалдыруға бұйрық берді және қызметкерлердің көпшілігі бастапқы позицияларына қайта оралды. Келесі күні күткен оқшашу басталды. Жаңа Зеландиялықтар 9 маусымға дейін позицияда болды, содан кейін оларды 4-австралиялық дивизия алмастырды. Бұл дивизия үшін сәтті операция болды: барлық мақсаттар жоспарланған уақытта орындалды, 400-ден астам неміс сарбазы, бірнеше далалық зеңбірек, көптеген пулеметтер мен траншеялық минометтер тұтқынға алынды. Дивизияның жоғалтуы 3700 адамды құрады, олардың көпшілігі жаулап алынған жерді ұстап тұрған кезде болды. Бұл жоғалтулар Расселдің алдыңғы қатардағы қорғаныс жасақтарындағы сарбаздардың санын барынша азайтуға және қарсы шабуылдан қорғанудың негізгі құралы ретінде артиллерия мен пулеметке сүйенуге тырысқанына қарамастан болды. Шайқастан кейін Рассел 1-бригада басып алған Ле-Мулен-де-л-Осписке бара жатқанда, артиллериялық оқшашу басталды. Бұл бригада командирі, бригадир генерал Чарльз Браунды, NZEF-тің шайқаста қаза тапқан алғашқы генерал офицері етіп өлтірді. 12 маусымда дивизия Мессиннің оңтүстік-шығысындағы майдан сызықтарын қайтадан қамтамасыз етіп, шабуылдар жасап, алғы бекеттерді неміс аумағына қарай итеріп, жалпы өздерінің позицияларын нығайта бастады. Ақыры ол айдың соңында демалу және қалпына келтіру үшін сектордан шығарылды. Дивизия шілде айының ортасында аймаққа оралды, оған немістердің назарын Ипрдің солтүстігіндегі сектордан аударуға бағытталған шағын операциялар тапсырылды, ол Хейг жоспарлаған шабуылдың жаңаша күшеюіне орталық болатын. Рассел өз бригадаларын дивизияның бөлігінде кезекпен орналастырды; траншеяда болмағандар оқумен айналысты. Осы кезеңде Жаңа Зеландиялықтар Ла-Бассевиль ауылын басып алды, бірақ кейін неміс қарсы шабуылынан оны жоғалтты. Айдың соңында 2-Уэллингтон батальоны, 1-бригада, лейтенант Лесли Эндрюдің маңызды рөл атқарғанда ауылды қайта басып алды; ол осы ісі үшін кейіннен ВК орденімен марапатталды. Келесі апталарда дивизияның сарбаздары суға толыған траншеяларда бекініп, жаңбыр жауды. Осы кезеңде де жоғалтулар болды, оның ішінде 7 тамызда инспекция жасап жүргенде снайперден қаза тапқан бригадир генерал Джонстон. Оның орнына келген бригадир генерал Роберт Янг екі күннен кейін тағы бір снайперден ауыр жарақат алды.

Ипр шабуылдары

Қыркүйекте II АНЗАК корпусы Ипрдегі жалғасып жатқан шабуылға, Пасшендаэль шайқасына (сонымен қатар Ипрдің үшінші шайқасы деп те аталады) бағындырылды. Хейг қыркүйек және қазан айларында жүргізілетін бірнеше шектеулі әрекеттер арқылы қысқа дейін Пашендейл қырқасын британдықтардың бақылауына алуды жоспарлады. Жаңа Зеландия дивизиясының бастапқы міндеті – Пашендейл қырқасынан басталатын Грейвенстафел Сперге шабуыл жасау болды, бұл Бродсайнде шайқасы ретінде танылатын оқиғаның бір бөлігі еді. Шабуыл, Пашендейлге шабуыл жасауға дейін, оның алдындағы қырқаларды жаулап алуға бағытталған жалпы стратегияның бір бөлігі болды.

Бродсинде шайқасы

Ұрысқа дейінгі апталарда дивизия Грейвенштафл Спурға шабуыл жасағанда қолданатын тактиканы қайта-қайта жаттықтырды. Оның фронты шамамен 2 қазанда 4-бригаданың оңтүстік бөлігіне орналасты. Оның оң жағында 3-Австралия дивизиясы, сол жағында 1-бригада болды. 48-дивизия (XVIII корпустың) 1-бригаданың сол жағында орналасқан еді. 1-бригадамен бірге 4-бригадаға екі мақсат – Қызыл және Көк сызықтар тапсырылды. 1-бригаданың 1-Окленд және Веллингтон батальондары, 4-бригаданың 3-Окленд және Кентербери батальондарымен бірге, қырқаның жотасымен өтетін Қызыл сызыққа қарай жылжып, оны басып алуға тиіс болды. Содан кейін әлгі бригадалардың қалған екі батальоны Қызыл сызықтың артынан өтіп, Беллувуе шұңқырының түбіндегі Көк сызықты алғанымен. 4 қазанда таңғы сағат 6:00-де басталған артиллериялық дайындықтан кейін дивизия шабуылға көшті, жаяу әскерлер артиллериялық жарылыс артынан жылжыды, ол өз шабуылына дайындалып тұрған неміс әскерін ашық жерде ұстап алды. Артиллерия отынан зардап шеккен неміс жаяу әскері жаңа зеландиялықтар тарапынан жылдам жеңіліске ұшырады. Пиллбокстардың болуына қарамастан, Қызыл сызыққа жоспарланған уақытта жетілді, ал батальондардың алғы шебінде шектеулі тазалау операциялары жүргізілді. Шабуылдаушы күштердің артына жылжудан кейін, таңғы сағат 8:10-да 1-ші және 4-ші бригадалардың қалған батальондарынан келген жаяу әскерлер Көк сызыққа қарай жылжыды, шабуылдың келесі кезеңі басталды. Машиналық оқтардан қорғаныс және оқ-дәрі сақтайтын шұңқырларда жасырынып отырған жаяу әскерлердің қарсылығына қарамастан, таңғы сағат 9:30-да Көк сызыққа қол жеткізілді. Күннің кешінде жаңбыр жауды, жер батпаққа айналды. Келесі екі күн бойы ауыр артиллерияның қолдауымен екі бригада да өз позицияларын бекітіп, траншея желілерін құрды. Немістер шағын қарсы шабуылдар жасады, бірақ олар оңай жеңіліске ұшырады. 5 қазаннан бастап жаңбыр тоқтамай жауды, бұл адамдар мен техниканы майданға жеткізуді қиындатты. 6 қазанда жаңа зеландиялықтарды 49-дивизия алмастырды. Шабуыл сәтті аяқталды, бригадалар барлық мақсаттарды жоспарланған уақытта орындады. 4-бригада 700 әскер тұтқынға алды, 130 адамы қаза тауып, 600-дан астам адам жарақат алды. 1-бригадада 192 адам қаза тауып, 700-і жарақат алды. Бастапқы позициясынан дивизия шамамен 1000 метрге алға жылжыды. Годли де, Рассел де нәтижеге риза болды және Жаңа Зеландия дивизиясының ағымдағы шабуылға одан әрі қатысуын қалады. 4 қазандағы жетістікке шабыттанған Хейг шабуылдың келесі кезеңін, Пуалькаппель шайқасын, бір күнге ертерек, 9 қазанға көшірді. Годлидің II АНЗАК корпусының британдық дивизиялары алғашқы шабуылға қатысты, содан кейін 12 қазанда Жаңа Зеландия дивизиясы Пашендейльге шабуыл жасауы керек еді.

Пасшендейльдің бірінші шайқасы

Годлидің ІІ АНЗАК корпусының Поэлькаппель шайқасына дайындалуға уақыты шектеулі болды, ол Беллувуе шпиліне шабуыл жасау арқылы Пасшендальге шабуыл жасау үшін жақсы база құруға бағытталған. Оның шабуылы сәтсіз аяқталды, қатысқан 49-шы және 66-шы британдық дивизиялары майданды айтарлықтай жылжыта алмады. Бірнеше батальондар белгіленген уақытқа дейін бастапқы позицияларына жете алмады, ал шабуыл басталғаннан кейін, оларды саз және неміс қорғаныс позициялары тоқтатты. Бірнеше жүз метр үшін 5700 адам қаза тапты. Осыған қарамастан, Годли Пасшендальді ІІ АНЗАК корпусының басып алуына қызығушылық танытып, 12 қазан күні шабуылды жалғастырды. Хейг Годли штабынан келген қателікті есептерге сене отырып, Поэлькаппель шабуылы 4 қазандағыдай табысқа жеткенін ойлады. Хейг қателікті анықтағаннан кейін Годли оны Пасшендальді әлі де оның корпусы басып алуы мүмкін екеніне көндірді. Өзінің беделін қайта жаңғырту қажеттілігінен Годли жоғары артиллерия және инженерлік офицерлерінің жер жағдайының қолайсыз екеніне қатысты ескертулерін назарға алмады; Бродсейндеден кейін қысқы жаңбырлар басталды, және уақыт шектеулерімен бірге Поэлькаппель шабуылына дайындыққа кедергі келтірді. 12 қазанға жоспарланған Пасшендаль шабуылы да дайындық уақытының жетіспеуімен және батпақты жермен қиындыққа тап болар еді. Шабуылға Жаңа Зеландия дивизиясының 2-ші және атқыштар бригадалары қатысады, 4-ші бригада резервте болады, олар Беллувуе шпилі және Годберг шпилі бойымен шабуылдайды, ал 3-ші Австралия дивизиясы Жаңа Зеландиялықтардың оң жағында Пасшендальді басып алуға тырысады. Дивизияның сол жағында 9-шы (Шотландия) дивизиясы орналасқан. Жоспар бойынша Жаңа Зеландияның екі бригадасы да бір батальондық фронтпен алға жылжуы керек еді, әр бригаданың үш батальоны бір-бірін алмастырып, Қызыл, Көк және Жасыл сызықтар деп белгіленген мақсаттарды басып алуы керек еді, соңғысы Годберг шпилі болатын. Жаңа Зеландиялықтар шайқасқа дейін бірнеше дайындық кедергілерін жеңуге тиіс болды. Атқыштар бригадасының сарбаздары өткен апталарда ІІ АНЗАК корпусы үшін инженерлік жұмыстарды жүргізгендіктен шаршаған еді. Жаңбырдың жалғасуы дивизияның бастапқы позицияларына жеткізілуіне қажетті жолдарға және қолдау артиллериясын орналастыруға әсер етті. Сазды жер тапаншалар мен гаубицалар үшін тұрақты платформаны қамтамасыз етпеді. Сонымен қатар, артиллериялық шабуылдар Беллувуе шпилінің беткейіндегі бекіністерді қорғайтын тікенді сымдарды жоя алмады, бұл факт 11 қазанда барлаушылар анықтады. Бұл ақпарат бригада командирлеріне жеткенде, Брейтуэйт және Янгтың жараланғаннан кейін атқыштар бригадасының командирі болған А. Э. Стюарт, Расселден шабуылды тоқтатуды талап етті; бірақ оларға бас тартты. 12 қазанның таң атында немістер, бұрыннан дайын күйде болғандықтан, Жаңа Зеландиялық жаяу әскері жиналатын жерлерді бомбалады. Бұл, сонымен қатар, Жаңа Зеландиялық артиллерияның бірнеше оғы қалып қойғандықтан көптеген жарақаттарға әкелді, Жаңа Зеландиялықтар таңғы сағат 5:25-те шабуылдарын аяқтап, алға жылжи бастағанға дейін. Олардың алға жылжуын жер жағдайы және олардың алдыңғы және бүйірлерінен автоматтық оқтар тежеді. Олар екі қатарға бөлінген сымға жеткеннен кейін тоқтады. Келесі батальондар жетекші бөлімге, 2-ші Отаго батальонына, жетіп, оның азайған қатарын толықтырды, бірақ сыммен тоқтатылды. Кейбір топтар, субальтерндер мен офицерлер бастаған, сымды бұзып, неміс қораларына шабуыл жасады, бірақ олардың басшылары өлтірілген кезде, аман қалғандар қазба бастады. Таңғы сағат 8:00 болды және майданның алдыңғы шебі тек таңертеңге дейін алға жылжи бастады. Ортаңғы күнге қарай, Жаңа Зеландиялықтардың өз бөлігін алға жылжыта алмауы көршілес 3-ші Австралия дивизиясының сол жақ қанатын әшкереледі, ол өзінің бірінші мақсатын қамтамасыз етіп, екіншісіне қарай жылжыды. Сол сияқты, Жаңа Зеландия дивизиясының сол жағында 9-шы (Шотландия) дивизиясы өзінің соңғы мақсатына қол жеткізді. Годли Жаңа Зеландия дивизиясына жаңа нұсқаулар берді; Жасыл сызыққа жету үмітін тастап, ол күндізгі сағат 3:00-ге белгіленген шабуылда Көк сызыққа қарай ілгерілеуі керек еді. Алайда, түстен кейін шотландтар кері шегініп, австралиялықтар одан әрі жеңіске жетпеді және бүйірлерінен оқ атудың салдарынан кері шегінді. Брейтуэйт, батальон командирлерінің Көк сызықты басып алу мүмкін емес екенін ескерткендіктен, екі рет Расселден шабуылды тоқтатуды талап етті. Расселдің алғашқы жауабы атқыштар бригадасына шабуылды жалғастыруды бұйру болды, бірақ шабуыл басталмай тұрып, ол тоқтатылды. 4-ші бригада 2-ші және атқыштар бригадаларын ауыстыру үшін желіге көтерілді және дивизия қазан айының соңында ІІ АНЗАК корпусы Канада корпусымен ауыстырылғанға дейін онда қалды. Дивизия 12 қазанда ауыр шығынға ұшырады: шамамен 845 адам қаза тауып, тағы 1900-ге жуық адам жараланды, бұл Жаңа Зеландия әскери тарихындағы ең ауыр жеңіліс болды. Рассел шабуылдың нәтижесі үшін өзін кінәлі деп айыптады және Жаңа Зеландиядағы саясатшыларға осы туралы хат жазды, бірақ жеке хаттарында Годли мен оның ІІ АНЗАК корпусы штабының жоспарлауы мен дайындығының жеткіліксіз болғанын және Пасшендальдегі жағдайдың нашар екенін нақтылады.

1917-18 жылдың қысы

1917 жылғы 1 қарашада II АНЗАК корпусының 3-австралиялық дивизиясы I АНЗАК корпусына берілді. Жаңа Зеландия дивизиясы АНЗАК дивизияларының жалғыз өкілі болғандықтан, ол XXII корпус деп қайта аталды. 1917 жылғы қарашаның ортасында қайта аталған корпус Йпр тұғырына оралды, Тибер ауылынан Рейтельбек ағысына дейін Бродсайнде жотасының бойында бес шақырымдық майданды ұстады. Жаңа Зеландия дивизиясы осы майданның оң жақ секторын басып алды, оған немістер басып алған, қираған Полдерхок қамалы қарап тұрды. 3 желтоқсанда 2-бригаданың 1-Кентербери және 1-Отаго батальондары қамалға шабуыл жасады. Немістерді күтпегенге шалдықтыру үшін түскі уақытта жасалған шабуыл толыққанды сәтсіз аяқталды; біраз жер басып алынса да, қамал жау қолында қалды. Осы шайқас кезінде қара сержант Генри Джеймс Николас өзінің ротасының ілгерілеуін тоқтатқан пулемет ұясын талқандап, Виктория кресіне (VC) ие болды. Бригада фронтты алға жылжытқаннан кейін, екі күннен соң майданнан алынып, IX корпус бөлімшелерімен ауыстырылды. Соғыстың осы кезеңінде, халыққа танымал қолбасшы Брейтуэйт, Рассел демалыста болғанда дивизияны уақытша басқарды. 1914 жылы НЗЕФ-ке аттанған бригада командирлерінің соңғысы болған ол шаршап, қаңтарда Англияға емделуге жіберілді. Сауыққаннан кейін Брейтуэйт дивизияға оралудың орнына, өзінің алғашқы британдық армия полкіне қайта оралды. Дивизия сарбаздары арасында бұл оның 12 қазанда Пашендельдегі шабуылды жалғастырудан бас тартқаны үшін жаза болғаны туралы әңгімелер тарады. 1918 жылғы ақпан айына қарай Жаңа Зеландия дивизиясының жоғалтулары 4-бригаданың таратылуына әкелді. Ол алғаш құрылғанда, Жаңа Зеландияның премьер-министрі Уильям Масси Жаңа Зеландия соғысқа қажетті үлес қосып отырғанын сезінді және бригаданы толықтыру үшін қосымша күштер жіберілмейтінін шешті; қажет болған жағдайда, дивизияны толықтыру үшін бригада таратылатын болады. Осының салдарынан бригаданың жеке құрамы қалған бөлімдерге қайта бөлініп, оларды күшейтті. Артық әскерлер 1-ші, 2-ші және 3-ші бекініс батальондарын құрды, әр бригадаға біреуден, бұл дивизияға жаттықтырылған күштерді қамтамасыз етті. Басқа ұйымдастырушылық өзгерістерде әр бригадаға қарасты компаниялардан дивизиялық пулемет батальоны құрылды, ал Жаңа Зеландия пионер батальоны өзінің Отаго атты әскер эскадрильясынан айырылып, тек маори қызметкерлерінен тұратын бөлім қалды, жоғары шенді офицерлерден басқа. Бұл бөлім Жаңа Зеландия маори (пионер) батальоны деп аталды.

Көктемгі шабуыл

21 наурызда немістер көктемгі шабуылды бастады, онда 60 дивизия қатысты. Одақтастар тез қайтарылып, үшінші және бесінші армиялар арасында олқылық пайда болды. Жаңа Зеландия дивизиясы қыста окоптардағы қызметтен кейін қалпына келтіріліп, желіден алынған еді, және Соммадағы бұрынғы майдан даласында IV және V корпус арасындағы олқылықты жабу үшін орналастырылды. Жедел түрде алға жылжығаннан кейін, 26 наурызға дейін Хамельде бекініп, 4-австралия дивизиясымен байланыс орнатты. Келесі бірнеше күнде жаңа зеландиялықтар немістердің бірнеше шабуылынан қорғану үшін окоп қазды. Бастапқыда артиллериялық қолдау болмады, жаяу әскер алға тез жылжуға мүмкіндік алды. Артиллерия 27 наурыздың кешінде жетті. Жабдықтар кешікті, ал 28 наурызда жаңбыр жауғанда көптеген сарбаздарда жаңбырға қарсы киім болмады. Ауа райына және неміс артиллериясының мазалауына қарамастан, Жаңа Зеландияның қорғаныс позициялары жақсартылды. Неміс артиллериясы Фултонды, атқыштар бригадасының алғашқы командирін, оның штабын нысанаға алған оқ жарылысынан өлтірді. 30 наурызда үш батальон Ла Синь фермасының биіктігін басып алып, көктемгі шабуыл кезінде британдық күштердің алғашқы шабуылдық әрекетін жасады. Бұл жетістік Жаңа Зеландия үшін аса маңызды болмаса да, қиын жағдайдағы үшінші армияның қалған бөлігіне моральдық көтеріңкілік сыйлады. 5 сәуірде немістер Амиенге қарай жаңа күшпен шабуыл жасады, екі армия британдық үшінші армияның майданы бойынша шабуылдады. Жаңа Зеландиялықтар таңғы сағат 5:00-де басталған ауыр бомбалауға ұшырады, байланыс үзіліп, сол күні екі бөлек, бірақ ұйымдаспаған жаяу әскер шабуылына тап болды. Бірінші шабуыл тойтарылды, бірақ екіншісі Ла Синь фермасын қайта басып алды. Жаңа Зеландияның негізгі окоптарына шабуыл жасау әрекеті Веллингтон ротасының пулемет батальоны тарапынан ауыр шығынмен тоқтатылды. 9 сәуірде немістер шабуылдарын Арментьер аймағына қарай жылжытқандықтан, Жаңа Зеландия позицияларына жасалған қысым азайды. Жаңа Зеландия дивизиясының көп бөлігі Соммада қалды және қорғанысын нығайтты, ал оның бір бөлігі артиллериясы жаңа неміс шабуылдарының күшіне қарсы тұрып жатқан британдық күштерді нығайтуға жіберілді. Соғыстың осы кезеңіндегі шығын көп болды: наурыз және сәуір айларында дивизияның 1000-ға жуық адамы қаза тапты, ал 2700-ге жуығы жараланды. Жаңа Зеландия дивизиясы Сомма майданындағы өз бөлігіндегі окоптарды күзетуді жалғастырды және үнемі окоп шабуылдарын жүргізді. Жаңа Зеландиялықтардың қызығушылығын оятып, қарсы жақтағы окоптардағы неміс сарбаздары тұтқынға түспеу үшін ескертілді, себебі оларды жеуі мүмкін екені айтылды. Маусым айында дивизия Отиге қайтарылды. Жаңа Зеландиялықтар шілде айының басында Сомма майданына оралды және Хебутерннің шығысында, Росиньоль орманын қамтитын секторға орналасты. Бұрынғы Соммадағы дивизияның қызметі сияқты, окоп шабуылдары жиі жүргізілді. 23 шілдеде жасалған шабуыл кезінде сержант Ричард Трэвис қайтыс болғаннан кейін Виктория кресімен марапатталды; ол келесі күні қаза тапты. Ол - көрнекті сарбаз және барлау дағдыларымен танымал болды, оның өлімі дивизия бойынша қайғыға ұшыратты.

Жүз күндік шабуыл

1918 жылғы 8 тамызда Батыс майданда соңғы ірі шабуыл басталды. Ол Канада және Австралия корпустарының Амиенге шабуыл жасауымен басталды, ол күні неміс шебін кері тартты. Төрт күннен кейін шабуыл тоқтап, немістер қайта топтасып, қорғанысын нығайта бастады. Хейг неміс майданының басқа бөліктеріне қысым көрсету уақыты келді деп шешіп, үшінші армия генерал Джулиан Бингті пайдалануға бел буды. Жаңа Зеландия дивизиясы үшінші армияның шабуылының қалған бөлігінде үздіксіз алдыңғы қатарда болады. Соғыстың осы кезеңінде Жаңа Зеландия дивизиясы Доминионның Батыс майданындағы ең күшті жаяу әскер дивизияларының бірі болып қала берді. Онда 12 243 сарбаз болды, ал Англияда 15 000 резервтік сарбаз дайын тұрды. 1916 жылғы тамызда Жаңа Зеландияда әскери шақыру енгізілгендіктен, үздіксіз резервтік сарбаздардың келуі британдық және австралиялық дивизиялардың әскер резерві таусылғанда батальондар санын азайтуға жол бермеді. Дивизия алға жылжығанда, әдетте, бригада көлеміндегі майдан бойында, алдында үш батальон және далалық артиллерия бригадасымен шабуылдайтын. Бұл қажет болғанда жылдам артиллериялық қолдау көрсетуге мүмкіндік берді. Бригадалар алға жылжу кезінде бірін-бірі алмастырып отырды. Жаңа Зеландия дивизиясының шабуылға алғашқы қатысуы 21 тамызда болды, ол үшінші армияның төрт дивизиясына қосылып, Пуизодан Альберт-Аррас темір жолына қарай шабуыл жасады. Оның рөлі салыстырмалы түрде шағын болды, бірақ бірнеше күннен кейін дивизия қазіргі екінші Бапум шайқасы деп аталатын шайқаста маңызды рөл атқарды. Шайқас 24 тамызда 1-ші және 2-ші бригадалардың түнгі шабуылымен басталды, олар Бапумға, оның ішінде Лупарт Вуд пен Гревильерлерге жол ашты. Алға жылжу ауыр пулеметтен атылуынан кешікті, ал артиллерия танктерге зиян келтірді. 29 тамызда жаңа зеландиялықтар Бапумды басып алды, немістер шегінген кезде ауыр артиллериялық оқтан кейін қалаға шабуыл жасады. Келесі күні Фремикорт ауылына иелік етті. Жаңа Зеландия дивизиясы алға жылжуын жалғастырды, 2-ші бригада 3 қыркүйекте өткен күні сәтсіз әрекеттен кейін Хаплинкортты басып алды. Олар Гинденбург шебінің сыртқы қорғанысына, соның ішінде неміс позицияларына қарамайтын Тресколт шпорына көшті. 37-ші дивизиямен және 38-ші дивизияның бөлімдерімен бірге жаңа зеландиялықтар 12 қыркүйекте шпорға шабуыл жасады. Шпордың жотасы басып алынды, бірақ қашықтағы траншеялар жүйесіне иелік ете алмады. Екі аптадан кейін дивизия 29 қыркүйекте Гинденбург шебіне шабуыл жасап, мақсатына оңай жетіп, 1000 тұтқынды алды. Жаңа Зеландиялықтар Сент-Квентин каналы мен Шелда өзенінің жанында болды, бір взвод оны кесіп өтіп, Кревекёр ауылына жетті. Бірақ 1-ші бригаданың 1-Окленд және 2-Веллингтон батальондары келесі күні ауылды басып алып, оны босатуға қол жеткізгенше, олар тұтқындалды. 8 қазан күні IV корпус Камбрайға шабуыл жасады, немістер Сент-Квентин каналы бойындағы қорғанысын тастағаннан кейін оларға шегінуге мәжбүр болды. Жаңа Зеландия дивизиясының үлесі 2-ші және атқыштар бригадаларынан болды, екеуі де өз мақсаттарына оңай жетті. Олардың қанаттағы бөлімдерінен бұрын, немістер көршілес британдық 2-ші дивизияға қарсы шабуыл жасағанда, араласуға ыңғайлы жағдайда болды. 12 қазанға қарай дивизия шамамен 300 мыңға жуық жылдамдықпен жылжыды, Селле өзенін кесіп өтті, 1400 тұтқынды және 13 далалық зеңбіректерді алды. Оның өзінің шығындары 536 сарбазды құрады. Олар 20 қазанда майданға оралу үшін қысқа уақытқа тынығып, майдан шебінен шықты. Қазан айының соңында Жаңа Зеландия дивизиясы Ле Кесной қалашығының батысында орналасты. 4 қарашада одақтастардың келесі кезеңі Самбр шайқасымен басталды. Дивизияға Ле Кеснойды басып алу және қаладан өтетін майдан шебін кеңейту міндеті жүктелді. Атқыштар бригадасы қаланы қоршап алды және 4-ші батальонның қаланың төңірегіндегі қамалдарды басып алуының арқасында күнінің соңына қарай Ле Кеснойға енді, ал 1-ші бригада шығысқа қарай шеп орнатты. Бұл дивизияның Батыс майданындағы ең табысты күні болды. Ле Кеснойдың құлауынан кейін дивизияның бөлімдері Мормал орманы арқылы өтіп, 2-ші бригаданың 1-ші Кентербери және 2-ші Отаго батальондары алдында болды. Олар екі үйді басып алып, неміс әскерлері орналасқан екі үйді шабуылдады. Осы соңғы жаумен қақтығыста жиырма сарбаз қаза тапты, бұл дивизияның соңғы шабуылдық әрекеті болды; сол түні олар жеңілдетілді. Жүз күндік шабуыл кезінде олар 75 күнде шамамен 300 мыңға жылжыды. Олар 11 қарашада келісімге қол қойылғанда IV корпусының тыл жағындағы Бовои-ан-Камбресидегі резервке көшті.

Жұмыс міндеттері және таратылуы

Жаңа Зеландия дивизиясы Германиядағы одақтас оккупациялық күштер құрамына ену үшін таңдалды, бұл үйге қайтуды күткен кейбір әскери қызметкерлердің көңілін қалдырды. Желтоқсан ортасында дивизия Бельгия арқылы Кёльнге қарай жолға шықты және 20 желтоқсанда жетті. Қала шеткерінде орналасқан дивизия, саяхаттамаған кездегі уақытта активті қызметте болды. Сондай-ақ білім беру бағдарламалары іске қосылды. 1914 немесе 1915 жылдары әскери қызметке шақырылғандардың кете бастауымен желтоқсан айының соңында демобилизация басталды. Дивизиядан алғашқы болып Пионер батальоны шықты, содан кейін тағы да бірқатар әскерилер Англияға демалысқа жіберілді. Жаңа Зеландияға қайта оралу үшін көлік ұйымдастырылғанша олар онда қалды. Расселл қаңтардың соңында ауырып қалды және жылырақ климатқа, Оңтүстік Францияға кетті, ал дивизияның артиллерия командирі, бригадир-генерал Г. Джонстон дивизия басшылығын өз қолына алды. Артиллерия 1919 жылдың 18 наурызында демобилизацияланды, ал дивизия 1919 жылдың 25 наурызында ресми түрде таратылды. Оның оккупациялық міндеттерін британдық 2-дивизия иеленді.

Ескерткіштер

Соғыстан кейін Жаңа Зеландия үкіметі Батыс майданында қаза тапқан жаңазеландиялық сарбаздарды еске алу үшін төрт ұлттық майдан ескерткішін орнатты. Осы қаза болғандардың басым көпшілігі, шамамен 12 400 адам, Жаңа Зеландия дивизиясының құрамында болған. Самуэль Херст Сигер жобалаған ескерткіштер Пашендейль, Мессен, Ле Кесной және Соммада орналасқан. Әрбір ескерткіште "Жердің ең шеткі бұрыштарынан" деген сөздер жазылған. Басқа доминиондардан өзгеше, бейіті белгісіз 4 180-ге жуық жаңазеландиялық сарбаздың есімдері Менен қақпасы мен Типвальдағы жоғалғандар ескерткіштерінде тізілмеген. Оның орнына, Жаңа Зеландия үкіметі сарбаздар жоғалған жерлерге жақын зираттарда кішірек жоғалғандар ескерткіштерін орнату саясатын қабылдады, олардың бірі Бетс жаңа британдық зиратында, ал екіншісі Мессинс Ридж британдық зиратында орналасқан.