Кіріспе

Heinkel He 177 Greif (Griffin) – екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Люфтваффе қолданған ұзын қашықтықтағы ауыр бомбалаушы. He 177 ұшағының ұрысқа енгізілуі қозғалтқыштарын жетілдірудегі қиындықтар мен жоспарланған мақсатының жиі өзгеруіне байланысты айтарлықтай кешіктірілді. Дегенмен, соғыс жылдарында Люфтваффеде пайдалануға берілген жалғыз ұзын қашықтықтағы, ауыр бомбалаушы осы модель болды. He 177 ұшағының жүк көтеру қабілеті мен ұшу қашықтығы Еуропа театрларында одақтастар қолданған төрт қозғалтқышты ауыр бомбалаушылармен шамалас болды. Жобалау жұмыстары 1936 жылы RLM-нің таза стратегиялық бомбалаушыға қойған талабы – "Бомбалаушы А" деген нұсқауға жауап ретінде басталды. Осылайша, He 177 бастапқыда Ресейдің тереңіндегі советтік өндіріс орталықтарына қарсы ұзаққа созылған бомбалау кампаниясын жүргізуге арналған еді. Ауыр жүк көтеру қабілеті мен кең қанат пішініне қарамастан, техникалық талаптарда ұшақта тек екі өте қуатты қозғалтқыш болуы керек еді. Қажетті қуатты қамтамасыз ету үшін He 177 ұшағына осындай типтегі кем дегенде қозғалтқыштар қажет болды. Ондай қозғалтқыштар сол кезде жаңа және сынақтан өтпеген болатын. Таңдалған Daimler Benz DB 606 қозғалтқыш жүйесі, салыстырмалы түрде тар орналасқан қозғалтқыш бөлімдерімен бірге, салқындату және күтімге қатысты мәселелерді тудырды. Нәтижесінде, қозғалтқыштар ұшу кезінде өртенуімен және He 177 ұшағына "Рейхтік тұспалдағысы" ("Reich's lighter") немесе "Люфтваффе тұспалдағысы" ("Air Force lighter") сияқты лақап аттарды алуына себеп болды. Ұшақ соғыстың соңына таяу пайдалануға жарамды дизайнға айналды, бірақ маңызды рөл атқаруға үлкермеді. Ол көптеп салынды және пайдаланылды, әсіресе Шығыс майданында, онда оның ұшу қашықтығы ерекше пайдалы болды. 1944 жылы Великие Луки қаласына жасалған жаппай шабуылдарда қолданылуымен ерекшеленеді, бұл Люфтваффе жасаған соңғы ауыр бомбалау операцияларының бірі болды. Батыс майданында ол аз қолданылды, бірақ 1944 жылы Ұлыбританияға қарсы өткізілген "Штейнбок" операциясы ("Бейби Блиц") кезінде белсенділік танытты.

Жер бетіндегі буландыру арқылы салқындату

Аэродинамикалық тазалықты сақтау үшін Гюнтер әдеттегі қозғалтқыш радиаторларын қолданбай, олардың орнына беттік буланумен салқындату жүйесін пайдалануды жоспарлады. Мұндай беттік салқындату, қарапайым беттік радиаторлар түрінде, 1929 жылдан бастап британдық жоғары жылдамдықты жарыс гидроұшақтарында қолданылған. Бұл жүйе Heinkel He 119 жоғары жылдамдықты барлау ұшағының сегіз дана прототипінде алғаш рет пайда болды, ол екі коленвалды DB 606 «қуат жүйесі» қозғалтқышымен бастапқыда-ақ сәтті ұшырылды, сондай-ақ He 100 жоғары жылдамдықты күресінші ұшақтарының прототиптерінде де қолдану жоспарланған. Салқындатқыш судың қайнау температурасын көтеру үшін оған қысым қолданылады, бұл жағдайда шамамен 110 °C (230 °F) дейін. Қозғалтқыштан шыққан қызған су кеңейту аймағына кіреді, онда қысым төмендеп, су буға айналады. Содан кейін бу фюзеляж бен қанаттардың сыртқы қаптамасымен жүретін құбырлар арқылы өтіп, салқындатылады. He 177 ұшағының жобасы аяқталуға жақын, мұндай жүйе DB 601 негізіндегі екі қозғалтқыштан шығатын үлкен мөлшердегі жылуды өңдей алмайтыны анық болды, нәтижесінде буланумен салқындату жүйесінен бас тартылып, әрбір перненің тікелей артында орналасқан дәстүрлі сақина тәрізді радиаторлар пайдаланылды. Бұл радиаторлар Junkers Ju 88 A бомбалаушысына ұқсас болғанмен, сыйымдылығы жоғарырақ болды және He 177 ұшағының салмағы мен қарсыласуын арттырды.

Қорғау қару-жарағы

Гюнтердің бастапқы ниеті He 177 ұшағын үш пилоттан басқарылатын қашықтан басқарылатын пулемет мұнараларымен жабдықтау болған, олардың екеуі Junkers Ju 288 бағдарламасынан алынса, біреуі құйрық бөлігінде орналасқан болар еді. Пилоттық позициямен салыстырғанда, қашықтан басқарылатын мұнаралы қорғаныс қару-жарағы жүйесі техникалық күрделілікті өлшем, салмақ және кедергіні азайтумен алмастырды; оның артықшылығы – пулеметші қорғалған орында орналасып, ең жақсы көрініспен және өз қаруларынан шығатын жарықтан зардап шегу қаупін азайта алатындығы болды. 1930 жылдардың соңында Германияда қашықтан басқарылатын ұшақтардың қорғаныс жүйелері жетілген деңгейге жеткенімен, Германияның авиация және қару-жарақ жүйелері инженерлері мен өндірушілерінің бұл саладағы жетістіктері He 177 қарқынымен қадамдасуға жеткіліксіз болды. Нәтижесінде, He 177 ұшағы үлкен және ауыр пилоттық позицияларды орнату үшін өзгертілуі керек болды, мысалы, 13 мм MG 131 пулеметімен жабдықталған Greif ұшағының көптеген үлгілеріне орнатылған пилоттық артқы арқалық мұнара. Бұл орнату фюзеляждың бірнеше жерінде құрылымдық нығайтуды қажет етті. Кейінгі өндіріс ұшақтарының көпшілігі алдыңғы арқалық мұнараны алды, Fernbedienbare Drehlafette (аудармасы «Қашықтан басқарылатын айналмалы пулемет орнатылысы» және «FDL» деп қысқартылған) 131Z, екі MG 131 пулеметімен жабдықталған, қанат тамырының алдыңғы жиегінің тікелей үстінде орналасқан, оның айналмалы жарты шарлы бақылау станциясының күмбезі мұнарадан алшақ, кабинаның алдыңғы бөлігінің артында, оң жаққа сәл ығысқан жерде орналасқан. Артқы қорғаныс үшін ықшам құйрық пулемет орнатылды, ол бір MG 131 пулеметімен жабдықталған, бірақ оның ақшыл шынысы пулеметшінің ұзақ миссияларда ыңғайлылығын шектеді. He 177A 3 және одан кейінгі модельдерге кеңейтілген жоғарғы шынысы бар құйрық пулеметінің жаңартылған орнатылысы орнатылды, бұл пулеметшіге тік отыруға мүмкіндік берді. Жаңартылған жобада рульдің төменгі бөлігіне кеңістік жасау үшін азайту қажет болды. MG 131 пулеметі жиі 20 мм MG 151 зеңбірегімен ауыстырылды немесе кейбір жағдайларда, жартылай тәжірибелік екі MG 131Z орнатылысымен, 13 мм калибрлі екі пулемет бір-бірінің үстіне орнатылып, стандартты кеңейтілген жоғарғы шынысының артқы жағында орналастырылды. Әдетте, 7.92 мм MG 81 пулеметі икемді орнатуда ұшақтың алдыңғы шынысының жоғарғы оң жағында алдыңғы шабуылдан қорғану үшін орналастырылды. Ұшақтың астыңғы бөлігінде орналасқан, көптеген неміс бомбалаушыларында қолданылатын, ұшақ корпусының толық еніне ие, мұрын бөлігінен шығып, алдыңғы кабинаның ортасында орналасқан Bola гондоласы (инверттік каземат) әдетте алдыңғы қорғаныс үшін 20 мм MG FF зеңбірегімен және артқы қорғаныс үшін MG 81 пулеметімен жабдықталған He 177A 1 ұшағында болды. Кейінгі өндіріс модельдерінде MG 151 зеңбірегі алдыңғы MG FF зеңбірегін ауыстырды, ал MG 131 әдетте MG 81 пулеметін артқы астыңғы қорғаныс үшін ауыстырды.

Қанат

He 177 ұшағында Fowler типті кеңейтілетін артқы жиек қақпақтары болған, олар қанаттың артқы жиегін, тіпті айлеронмен жабылған бөліктерін де қамтыды. Әрбір айлерон жоғары және төменгі бөліктерден тұрды, соның ішінде төменгі бөлігі қақпақтарды кеңейткенде артқа қарай жылға орналастырылған, ал жоғарғы бөлігі ұшу мен қону кезінде бүйірлік басқару функциясын сақтап қалды. Қанаттың бастапқы конструкциясында Fowler қақпақтарының жұмысынан туындайтын кернеулер толық ескерілмеген. 1942 жылдың 9 қазанындағы Рейхлиннің баяндамасында былай делінген: "Тәжірибелер көрсеткендей, He 177 қанатының беріктігі Heinkel бағалағаннан үш есе кем. Бұған себеп жекелеген элементтердің біркелкі емес қатаңдығы, нәтижесінде жүктеме кезінде деформация. Heinkel бұл мәселені уақтылы байқамады, өйткені сынақтар құрылымның үлкендігін ескере отырып, тым кеш жасалды." 1942 жылдың қыркүйегінде 40-шы A 1 ұшағында жүргізілген сынақтар нәтижесінде, шабуылдық жаттығулар кезіндегі аэродинамикалық күштердің әсерінен сыртқы қанаттың элементтері тек 20 ұшудан кейін зақымдалды. Бұл мәселені шешу үшін қымбат және кең ауқымды нығайту жұмыстары қажет болды, бұл ұшақтың салмағын айтарлықтай арттырды. He 177A 3 ұшағының кейінгі нұсқаларынан бастап, сыртқы қанат бөліктеріндегі Fowler қақпақтары енді орнатылмады және He 177A 5 ұшағында нығайтылған қанат конструкциясы енгізілді.

Су астынан бомбалау

Орал бомбалаушы бағдарламасы кезіндегі горизонтальды бомбалаудың дәлдігінің жетіспеуі неміс бомбалау көздерінің нашарлығын көрсетті және зауыттарды көлденең бомбалаудың тиімділігіне күмән тудырды. Вевер «Орал» бомбалаушысының идеясын қолдағанмен, Люфтваффедегі басқалары күшейтілген шабуыл бомбалауға көбірек қызығушылық танытты. 1942 жылдың 15 қыркүйегінде Герман Герингтің күшейтілген шабуыл талабын жоюымен, қанаттың төменгі беттеріндегі, Фаулер жапсырма панельдерінің сыртқы жиектерінің алдына орналасқан, қақпалы типті күшейтілген шабуыл тежегіштері бастапқы A 0 сынақ партиясынан кейін құрастырылған барлық He 177A ұшақтарынан алынып тасталды. 12 "жойғыш" He 177A 1/U2, ауыр зеңбірекпен жабдықталған сынақ ұшақтарының бірінің суреті, оң қанаттың төменгі бетіне әлі де орнатылған, жиналған күшейтілген шабуыл тежегіш панелін көрсетті.

Төменгі шанақ

Даму барысында He 177 ұшағының күтілетін салмағы соншалықты артты, жүктелген салмақты көтере алатын негізгі қондырғы конструкциясын жасау қиын болды. Қозғалтқыш ұңғылары мен қанаттарында негізгі қондырғы мүшелеріне жеткілікті орын болмады, олар үлкен диаметрлі төрт пернелі қарсы айналатын винттер үшін жерден қашықтықты қамтамасыз ету үшін әдеттегіден ұзын болуы керек еді. Бастапқы жобалау кезінде бірнеше өте күрделі нұсқалар қарастырылғаннан кейін, жаңа жүйе қабылданды. Әрбір қозғалтқыш ұңғысының астындағы дөңгелек тірегінің орнына, екі дөңгелек тірегі әрбір ұңғыдағы негізгі лонжеронға бекітілді, сыртқы тіректер қанаттың шетіне қарай жоғары және сыртқа қарай жиырылып, ал ішкі тіректер қанат тамырының ұқсас ұңғыларына жоғары және ішке қарай иілді, барлық бөлімдер дөңгелек пен тіректің жабысқан есіктерімен жабылды, олар толық созылғанда әрбір қозғалтқыш ұңғысының астында дерлік бірікті. Жиыру кезінде, дөңгелектер осіне бекітілген, алға бағытталған рычагты әрекет ететін төменгі тіреу бөлімдері, толық созылғандағы 120° бұрыштан 90° бұрышқа дейін бұрылып, дөңгелек ұңғысына сыя алды. Францияда салынған He 274 ұшағының екі прототипінде (біреуі соғыс кезінде, екіншісі соғыстан кейін) He 219 ұшағының ұқсас конструкциялық элементтерінен әсерленген, әрбір негізгі қондырғы үшін артқа жиырылатын екі дөңгелекті стандартты тіреу схемасы қолданылды. 1943 жылдың ақпан айына қарай, төрт BMW 801E радиалды қозғалтқыштарымен жабдықталған Amerikabomber нұсқасы үшін үш дөңгелекті қондырғы схемасының суреттері жасалды, ол бірнеше дөңгелекті бір тіреумен бейнеленген. He 177A ұшағының қондырғысын күтіп-жөндеу үшін, Heinkel компаниясының арнайы жасаған тіреулері мен блоктарын пайдаланып, тек бір негізгі дөңгелекті ауыстыруға екі сағат уақыт кетті.

Үлгілер

1939 жылғы 9 қарашада алғашқы прототип, He 177 V1, Dipl. Инг. Карл Франке, сол кездегі Рейхлин орталық ұшу сынақ орталығының бастығы, басқару пультінде алғаш рет ұшты. 12 минуттан кейін қозғалтқыштардың қызып кетуіне байланысты ұшу күрт аяқталды. Франке прототиптің жалпы басқару және қону сипаттамаларына риза болды, бірақ ауа бұрандаларының біліктеріндегі тербеліске, белгілі бір жағдайларда құйрық беттерінің жеткіліксіздігіне және лифттердің күшті қозғалысына байланысты тербеліске шағымданып айтты. He 177 V2 ұшағы көп ұзамай алғашқы ұшуын жасады. Франке жасаған алғашқы ұшудан кейін He 177 V1 бастапқы сынақтарда ұсынылған бірнеше өзгерістерді алды, соның ішінде құйрық ауданының 20%-ға ұлғаюы. Бұл өзгерістер He 177 V2 ұшағына қолданылмады, өйткені басқа сынақ ұшқышы алғашқы суға түсу сынақтарын жүргізді, оның барысында V2 қатты бақылау шашырауына ұшырап, ауада қирады. Осы оқиғадан кейін V3, V4 және V5 прототиптерінің құйрық беттері He 177 V1 үлгісіне ұқсас түрде өзгертілді. He 177 V3 ұшағына электр стансасын дамыту міндеті жүктелді. V1-ден V3-ге дейінгі прототиптердің барлығы екі DB 606 A қозғалтқышымен жабдықталған, ал V4 прототипі және A сериясының барлық келесі ұшақтары оң қанатында DB 606 A немесе DB 610 A қозғалтқышын, ал сол қанатында сол қозғалтқыштың сағат тіліне қарсы айналатын B нұсқасын қолданды, осылайша винттер винт аркаларының жоғарғы жағында бір-бірінен "алыстап" айналды. He 177 V4 ұшағы Heinkel компаниясының Росток Шмарльдегі (кейін Росток Мариенехе деп аталған) сынақ алаңында сақталып, суға секіру сынақтарын өткізді. Балтық теңізінің үстінен ұшып келе жатқанда, He 177 V4 орташа секіруден қалпына келе алмады және Рибницке жақын теңізге құлады. Апаттың себебі - ауа бұрандасының басқару механизмінің жұмыс істемеуі екені анықталды. 1938 жылғы 17 қарашада, He 177 V3 және V4 прототиптік ұшақтарының құрылысын бастамас бұрын, Эрнст Гейнкель жеке өзі RLM-ден V3 және V4 ұшақтарын төрт Junkers Jumo 211 қозғалтқыштарын сынаққа орнату үшін бөлуді сұрады. Бұл RLM Техникалық басқармасының техникалық бөлімінің директоры Эрнст Удет пен Гейнкельдің He 177A үшін RLM-нің секіргіш бомбалауға басымдық беруі туралы айтқан алаңдаушылықтарын жеңу үшін жасалды, бірақ сынақ орнатудан бас тартты. He 177 V5 құрамында негізінен қорғаныс қару-жарағын орнатуға қатысты бірқатар өзгерістер енгізілді. 1941 жылдың басында, төменгі деңгейдегі шабуыл кезінде екі DB 606 қозғалтқышы да жанып кетті, ал V5 жерге тиіп жарылды. He 177 V6 - бұл DB 606 A/B типті негізгі өндіріс қозғалтқыштарымен жабдықталған алғашқы ұшақ болды, ол өндіріске дейінгі агрегаттардың орнына, көтерілу қуатын 100 а.к. 2700 а.к. (2,663 а.к., 1,986 кВт) дейін арттырды. He 177 V7 ұшағының алдыңғы бөлігі өзгертілді, бірақ бұрынғы прототиптерде қолданылған алдыңғы бөліктерге ұқсас болды, бірақ айтарлықтай күшейтілді және азырақ шыны панельдермен жабдықталды. 1941 жылдың қыркүйегінде He 177 V8 ұшағы, өндірістегі He 177A сериялы ұшақтан өзгеше, "оқ тәрізді" пилот кабинасының пішіні мен құрылымы бар прототиптердің соңғысы, қозғалтқыш сынақтары үшін қол жетімді болды. Алайда, басқа да даму жұмыстарының шұғыл болуына байланысты, ол 40 күннен кейін ғана Heinkel-ге қайтарылды, ал 1942 жылдың ақпанына дейін қозғалтқышты әуеде сынақтан өткізу мүмкін болмады. He 177 V1-ден V8-ге дейінгі және A 0-ның өндіріске дейінгі үлгілері кең жапырақты төрт жапырақты винттер жиынтығына ие, жапырақтарының пішіні мен профилі Junkers Ju 88-де қолданылғанға ұқсас. Бұл құрылғылар He 177A сериялы ұшақтарында қолданылмады. Алғашқы сегіз прототиптің суреттерінде негізінен дөңгелек фюзеляждың көлденең қимасы, әсіресе қанат тамырының алдыңғы жағы, ал A 0 сериясы негізгі A сериясы өндірісіндегі ұшақтардың жалпақ жақтары, арқалық және іштік беттері бар. 1939 жылғы 20 қыркүйекте "А" сериялы өндіріс үшін "Кабина 3" деп аталатын кабинаның дизайны таңдалды, бұл He 177A 0-ге жақсы құрастырылған жарты шар тәрізді "балық табаны" мұрынды орналастырды, оған жалпы "қадамсыз кабина" берді, пилот пен қосалқы пилот үшін бөлек жел әйнегі жоқ, бұл Heinkel-дің өзінен басталады. He 177A "қадамсыз" пилот кабинасының алдыңғы шынылары әрқайсысы төрт тірек құралынан тұратын, әрқайсысы ортогональ бағытта жүретін, жер шарындағы параллельдер мен меридиандар сияқты жүретін. Екі қатар төрт шаршы тәрізді терезелер, олар жоғары кабинаның әр жағында төрт терезеден тұратын шаршы түрінде орналастырылған, "балық ыдысының" артқы шетінен кейін, ұшқыш пен экипаж үшін кабинадан борышты көрініс берді. Фотографиялық дәлелдер бұл бүйір терезелер Heinkel (оның негізгі штаб-пәтері, Росток маңындағы Heinkel Nord зауыты және Вена маңындағы Heinkel Süd зауыттары) және Arado Flugzeugwerke (Heinkel Nord зауытына жақын, Arado Warnemünde қаласында орналасқан) жасағанда сыртқы түрінде шамалы айырмашылықтарға ие болғанын көрсетеді, He 177A фюзеляжын жасаудағы жалғыз ірі субподрядкер. Көбінесе, мұрын шыныларындағы екі төменгі қатар терезелер мұрынның төменгі жағындағы бомба нысанасының терезесінен басқа, бояумен жабылып немесе сол функцияны атқаратын металл панельдермен ауыстырылды.

Қозғалтқыштың қиындықтары

Екі қос картерлі, әрқайсысы DB 606 "қуат жүйесі" қозғалтқыштарының тұтанғаны сынақ бағдарламасы дамыған сайын күшейді, ал He 177A 0 сериясының көптеген өндіріске дейінгі прототиптері апаттарда немесе қозғалтқышқа байланысты жағдайларда жойылды. DB 606 қозғалтқышы алғаш рет Heinkel He 119 ұшағында пайда болды, кейін Messerschmitt Me 261 сияқты басқа ұшақтарда қолданылды, онда олар күтілгендей жұмыс істеді. Бірақ He 177A ұшағының тым тар капоттары үлкен проблемалар тудырды, ең көп кездесетіні – ұшу кезінде қозғалтқыштың өртенуі және қызып кетуі. DB 606 қозғалтқышының Greif қозғалтқыш ұясына орнатылғанда тұтанғыш болуының бірнеше себебі болды. Бірі – екі ішкі цилиндрлік қатардағы DB 601 компоненттік қозғалтқыштарының барлығына, жалпы 12 цилиндрге қызмет ететін орталық түтін жинағышы. Бұл орталық түтін жүйесі әдетте тым қызып, қозғалтқыштың астындағы май мен майлағыш жиналып, өртке себеп болатын. Пилот газды азайтатын кезде, әрбір DB 601 компоненттік қозғалтқышындағы механикалық отын сорғысының жауабы кешігіп, қозғалтқышқа қажеттіден артық отын беріп жіберуі мүмкін еді. Сонымен қатар, отын сорғысының қосылыстары жиі ағып тұратын. Ұшақтың салмағын азайту үшін өртке қарсы қабырға қарастырылмады, ал әрбір DB 606 қозғалтқышының артқы жағы негізгі тіреуге тым жақын орнатылды – компоненттік қозғалтқыш блоктарының артқы екі бөлігі қанаттың алдыңғы жиегінің артына орналастырылды, отын/май құбырлары мен электр сымдарына жеткілікті орын қалмады. Қозғалтқыштардың сыртқы беттері капоттерде жиі отын мен майға толы болатын. Биіктеп ұшу кезінде май нашар жасалған май сорғысының салдарынан көпіршіктеніп кететін. He 177A 3/R2 ұшағынан бастап қозғалтқыштар мен ұялар қозғалтқыштың өртенуіне бейімділікті жою үшін қайта жасалды. Жаңа "қуат жүйесі" Daimler Benz DB 610 болды, ол DB 606 сияқты бір құрылғыға біріктірілген екі Daimler Benz DB 605 қозғалтқышынан тұрды. DB 610 пайда болғаннан кейін бірнеше жақсартулар енгізілді, соның ішінде май багінің орны ауыстырылды, май ағыны құбыры өзгертілді, май салқындатқышы жақсартылды. Erprobungsstellen қызметкерлері мен мекемелері 1942 жылдың қыркүйегінде бомбалау талабы алынғаннан бастап He 177A ұшағына көптеген жаңартулар енгізуге жауапты болды.

Сынақ қару жүктемелері

He 177 түрлі бомбалар, торпедалар және басқарылатын қару-жарақтарды тасымалдауға қоса, бірнеше дәстүрден тыс шабуылдық қару-жарақтармен сынақтан өтті. Сыналған тәжірибелік қарулардың алғашқысы He 177A 1/U2 Zerstörer нұсқасының 12 данасы болды, ол 30 мм MK 101 зеңбірегімен қаруландырылған. Бұл зеңбірек, қатты үлкейтілген Бола гондоласының алдыңғы бөлігінде (жарты шар тәрізді «балық көзі» мұрындық шынысынан тыс) орналасқан, жер шабуылы, пойызды жою және мүмкін, алыс қашықтықтағы кемеге қарсы шабуылдарға арналған. Бұл ұшақтар сондай-ақ Атлант мұхиты үстіндегі одақтастардың ұзақ қашықтықтағы барлау және бомбалаушы ұшақтарына қарсы қолданылуы жоспарланған, олар Кригсмарине-нің U қайықтары флотына қауіп төндірді. Кейін, 1942 жылдың қысында Сталинград ауданындағы қарсыластық соғыс қимылдарына жіберілгенде, Люфтваффе алдыңғы құтқару бөлімдері He 177A 3 ұшақтарының бірнешеуін өзгертті, оларға 21 оқтандырылған дүңгіршесі бар 50 мм Bordkanone BK 5 зеңбірегін, ұшақтың астыңғы Бола гондоласына орнатты. Зеңбіректің ұзын стволы шыныдан тысқары, алға қарай созылып тұрды. Бұл нұсқа ресми емес түрде «Сталинград типі» деп аталды. He 177A 3/R5 үлгілерінің шағын саны PaK 40 негізіндегі, автоматты түрде зарядталатын 75 мм Bordkanone BK 7,5 зеңбірегімен және 12 оқтандырылған дүңгіршесі бар Бола орнында жаңадан құрастырылуы жоспарланған. Алайда, 75 мм зеңбіректің кері соққысынан туындаған құрылымдық проблемалар «Сталинград типінің» бастапқы BK 5 зеңбірегімен жабдықталған аз ғана санынан басқа жауынгерлік қолданысқа ие болмауына себеп болды. 1944 жылдың қаңтарында бес He 177A 5 ұшағы 33 көлбеу орнатылған 21 см (8¼ дюйм) калибрлі ракеталық миномет түтіктерімен сынақтан өтті. Бұл түтіктер, бір және екі қозғалтқышты Luftwaffe истребительдерімен бомбалаушыларды жою миссияларында қолданылған BR 21 түбіртектеріне ұқсас, сондай-ақ Nebelwerfer жаяу әскерлік шабуылдық ракета жүйесінің компоненттерінен алынған болуы мүмкін. Грайф фюзеляжына осылай орналастырылған үш ондаған түтіктер Германиядағы АҚШ Әуе күштерінің күндізгі бомбалаушыларының қолданған тығыз жауынгерлік қорғаныс формацияларын бұзуға және жоюға арналған «Үлкен жойғыш» (Grosszerstörer) ұшағын құруға бағытталған. Бұл ұшақтардағы бомбалық бөлімдер мен фюзеляждағы қосалқы отын бактары алынып тасталды, осылайша 21 см (8¼ дюйм) ракеталар мен олардың түтіктерiне орын жасалды. Түтіктер 60° бұрышпен жоғары қарай және сәл оң жаққа қарай бағытталған. Түтіктерді жеке-жеке, бірдей немесе 15 және 18 түйірден екі рет атуға болады. Белгілі нысаналарға бағытталған сынақтар осы жүйенің әлеуетін көрсетті және АҚШ-тың Сегізінші әуе армиясының бомбалаушы ағындарына қарсы шектеулі операциялық сынақтарға рұқсат берілді. Ұшақтарды 25-ші сынақ жасау командасы (Erprobungskommando 25) басқарды және Балтық теңізі жағалауындағы Тарневицтегі сынақ орнынан (Erprobungstelle) ұшып шықты. Жоспарланған операциялық режимде Grosszerstörer He 177 ұшақтары қарсыластың бомбалаушы формацияларын төменнен (Schräge Musik зеңбірегі сияқты) және нысананың сол жағынан өтуі керек еді, шабуыл кезінде нысананың астында 2000 м (6560 фут) биіктік айырмасын сақтау керек еді. Бірнеше сынақ күндізгі операциялар орындалды, бірақ одақтас бомбалаушы формацияларымен байланыс орнатылмады. Эскорт ұшақтарының саны артқандықтан, 1944 жылдың басында генерал-майор Джимми Дулиттлдің бұйрығымен, бүкіл жобадан бас тартты.

Қорғаныс қару-жарағымен тәжірибелер

Сондай-ақ, тәжірибелік қорғаныс қарулары аз сандағы He 177A ұшақтарына орнатылды, олар көбінесе Erprobungstellen сынақ алаңдарында осы мақсаттағы сынақтар үшін бөлінген болатын. Бір He 177A 1, сериялық нөмірі 15155 және Stammkennzeichen GI+BP белгісімен, алғаш рет Bola астыңғы гондоласының алғы бөлігіне қашықтан басқарылатын екі зеңбірекпен жабдықталған "жақ мұнарасымен" жабдықталды. Орнатылған зеңбіректердің түрі тіркелмеген, бірақ GI+BP 1943 жылдың мамыр айында апатқа ұшырағаннан кейін жарамсыз деп танылған күні, оның тәжірибелік "жақ мұнарасын" орнату, 1943 жылдың мамыр айында қызметке енгізілген америкалық B-17 Flying Fortress "тәжрибелік ұшағының" – YB-40 (алғашқы ұшу 1942 жылдың қыркүйегінде) дамуымен бірге болды, ол Германияға шабуыл жасаған ең танымал американдық ауыр бомбалаушы ұшағында осы типтегі алдыңғы қорғаныс қаруларын алғаш рет пайдаланды. Сол сияқты, көп күткен Hecklafette HL 131V "төрт зеңбірекке арналған" адаммен басқарылатын құйрық мұнарасы, 13 мм MG 131 пулеметтерінің төрттігімен жабдықталған, 1943 жылдың көктемі мен жазында V32 және V34 прототиптері ретінде бөлінген A 3 үлгілерінің үшінде сынақтан өтті, бірақ бұл жаңалық ешқашан өндіріске шығарылмады, олар Heinkel және Junkers сияқты компаниялардағы (оларды орнатуға арналған ұшақ жобалары үшін) және жұмыс прототиптері ретінде инженерлік бөлімдердің макеттерінен басқа ешқандай дамуға ие болмады. HL 131V мұнарасының дизайны Rheinmetall Borsig компаниясының Borsig бөлімшесінде (зеңбіректердің өндірушісі) пайда болды және перспективалы дизайн болып табылды, гидравликалық жетекті пайдаланып, мұнараның бүйірлік бекіткіштерін горизонталдан жоғары немесе төмен 60 градусқа дейін көтеруге мүмкіндік берді, сонымен қатар бүкіл мұнараны екі жаққа 100 градусқа бұруға және секундына 60 градусқа дейін максималды жылдамдықпен бұруға мүмкіндік берді. 1943 жылы ұсынылған бір жоба Hecklafette-тің төрт зеңбіректік бекіткіштерін пайдаланып, He 177A ұшағының Bola астыңғы гондоласының алғы бөлігінде орналасқан Bugstandlafette BL 131V ретінде жаңа, қашықтан басқарылатын айналу ядросының екі жағына жақ мұнарасын жасау болды. Алайда, төрт зеңбіректік жақ мұнарасы жобасының инженерлік зерттеулері, оның кейінірек He 177A нұсқаларына және He 177 V104 прототипіне орнатылуы әуе жылдамдығын шамамен 30 км/сағ (19 миль/сағ) төмендететінін және бомба тасымалдау мүмкіндігін бір тоннаға азайтатынын көрсетті, бұл BL 131V тұжырымын қабылдауға болмайтын етті және B сериясы үшін, төрт DB 603 қозғалтқышы бар He 177B ұшақтары үшін FDL 151Z екі зеңбіректік қашықтан басқарылатын мұнарасының жақ мұнарасы нұсқасын пайдалану идеясын тудырды, бұл 1943 жылдың басында GI+BP ұшағымен алғаш рет жасалған нәрсеге ұқсас болды. He 177A үшін қолайсыз болғанына қарамастан, BL 131V төрт зеңбіректік мұрын мұнарасы He 177B V104 прототипіне орнату және пайдалану үшін Erprobungsstelle Tarnewitz-те қарулану сынақтары үшін прототиптелді; және 1944 жылдың шілде айының ортасына дейін сынақтарды аяқтады.

Ұшуға жарамдылық және басқару

1942 жылдың соңында He 177 ұшағының ұшу сынақтары, руль және қанаттың бұрылыс осінде тұрақсыздық пен Lotfe 7 бомба нысанасымен бомбалаудың өте нашар дәлдігін көрсетті. Бұған ұшақтың салыстырмалы түрде қысқа, дөңгелек фюзеляжының ұшу кезіндегі инерциялық қозғалысы себеп болды. Осы сынақтардан кейін көп ұзамай үшінші сериялық A 1 үлгісінің (зауыттық сериялық нөмірі 15153, Stammkennzeichen GI + BN) фюзеляжы қанаттың артқы жиегінен кейін 160 см (63 дюйм) ұзартылды. Ұзартылған "құйрық моментімен" жабдықталған модификацияланған ұшақ, руль және қанаттың бұрылыс осінде тұрақтандырудың айқын жақсаруын көрсетті, бұл He 177A 3 және ұзартылған фюзеляжбен He 177A-ның барлық келесі модельдерін құрылысқа салуды міндетті етті. Ол He 177A 5 ұшағының ұшудағы басқару сипаттамалары барлық осьтер бойынша жағымды болғанын, бірақ басқарудың барлығы осындай үлкен ұшақ үшін керемет түрде жеңіл болғанын жазды. Шындығында, мен лифт қауіпті түрде жеңіл екенін сезіндім және He 177 ұшақтарының ауада жарылып кеткені туралы хабарларды естігендіктен, осы басқаруды өте абайсызда қолдануға шешім қабылдадым. Ұшақта автоматты түрде шығару құрылғысы және үдеу туралы ескерту аппараты орнатылған, бірақ осындай алып Heinkel бомбалаушысын шыныдан жасалғандай күтуге тура келді, бұл шынымен жүрек тоқтатарлық жағдай еді. Жапсырмалар мен шанасы түсірілгенде, ұшақ 140 км/сағ (87 миль/сағ) жылдамдықпен дірілдеп, мұрыны 135 км/сағ (84 миль/сағ) жылдамдықпен төмен түсті. Басқарылған діріл соншалықты күшті болды, мен құрылымдық зақымдану туралы алаңдадым. Бірқалай жолдармен He 177 әрқашан өте нәзік әсерді қалдырды, өмірлік өлшеміне қарамастан". Ол сондай-ақ, бұл "мен сынаған кезеңдегі немiс ұшақтарының iшiнде мен ұшудан ләззат алмаған санаулы ұшақтардың бiрi болды" дедi.

Қосымша дамуы: Heinkel He 177B

DB 606 конфигурациясы мен қозғалтқышты орналастыру дизайнындағы мәселелерге байланысты, қозғалтқыш күрделіліктерін жою үшін көптеген даму жұмыстары жүргізілді. Бұл He 177-нің түпнұсқасын толық қайта жобалауды қамтыды, негізінен жаңа қанаттар мен конструкцияларды енгізу арқылы қозғалтқышты орнатуды жақсарту, сондай-ақ A 3 субтипінің ұзартылған артқы фюзеляжымен бірге Greif ұшағының төрт қозғалтқышты нұсқасын жасау мақсатында. He 177 үшін қосарланған және төрт жеке қозғалтқыш мәселесі бойынша алғашқы алаңдаушылық 1938 жылдың қараша айының ортасында туды, себебі Эрнст Гейнкель сегіз He 177 прототипінің құрылысы барысында екі ұшақ корпусын қосарланған қозғалтқыш орнатымының орнына төрт жеке қозғалтқышпен жабдықтауды сұрады. Ақырында, 17 қарашада өткен үш He 177B прототипінің зауыттағы корпоративтік отырысында V3 және V4 ұшақтарына төрт жеке Junkers Jumo 211 қозғалтқыштары орнатылатыны белгіленді. Ол 10 тамызда: "He 177A 4 және A 5 бұрынғыдай өндіріледі. He 177B 5 күшпен дамытылады. Ол мүмкіндігінше тез сериялық өндіріске шығарылады" деді. V102 сегізінші He 177A 0 өндіріс прототипінен (He 177A 3 спецификациясын фюзеляжға ұзарту қажет болды) және V103 ерте өндірістегі He 177A 5 ұшағынан түрлендірілді. Барлық үш ұшақ бастапқыда 177A стиліндегі бір тік құйрық бетін сақтап қалды. Олардың орнатылуын растайтын фотосуреттер жоқ болғанымен, V101 ұшағының жалпы орналасу сызбасы, атау блогында "B 5" қосалқы типінің белгісі бар, "қозғалтқыш істен шығуын" симуляциялау үшін горизонтальді тұрақтандырғыштардың ұштарынан аз қашықтықта, бір жағынан, тік жұп "көшірме рульдер" орнатылғанын көрсетті. Бұл рульдердің ауданы тұрақтандырғыш жазықтығының жоғары және төмен бөлігінде тең бөлінген. Ұшу сынақтары бір құйрықты V101 жоғары жылдамдықтарда тұрақсыздық мәселесін көрсеткендіктен, келесі прототип, V102, 1943 жылдың 20 желтоқсанында DB 603 қозғалтқыштарының квартетімен және 1943 жылдың күзінде орнатылған қос құйрықты конфигурациядағы жаңа эмпеннажбен алғашқы He 177B үлгісі болды. V102 сол күзі, A сериялы қанаты мен қозғалтқыштары дайын болғанша, B сериялы "төрт қозғалтқышты" қанаттық бөлімдері орнатылар алдынан, V101-дің бастапқы эмпеннажына қарағанда ұшуда жақсы басқарылатындығы байқалды. 1944 жылдың 24 ақпанында, Германияға қарсы, әсіресе Францияның солтүстігіндегі V қару-жарақтарды орналастыру нысандарына қарсы АҚШ-тың "Ұлы апталық" стратегиялық бомбалау науқаны кезінде, барлық шөппен жабылған Винер-Нойштадт әскери әуежайында кездесу өтті. Эрхард Милх, полковник Эдгар Петерсен және полковник Зигфрид Кнемейер (Гёрингтің авиациялық технология бойынша жетекші сарапшысы) төрт қозғалтқышты V102 прототипімен ұшуға мүмкіндік алды. Кнемейер V102 көрсеткен "тамаша басқару қасиеттеріне" ие болатын төрт қозғалтқышты ауыр бомбалаушы ұшақтың болуына сенбеді. Осы He 177B прототиптерінің бірінің соғыс кезіндегі бірден-бір расталған суреті – V101, тұманды неміс әуежайында, көбінесе Швехаттағы Heinkel Sud зауытының әуежайында ашық жерде тұрған сурет. Тағы бір сақталған сурет, A сериясының бір тік құйрық бетімен және NE+OD Stammkennzeichen кодымен He 177B сериясының прототипіне ұқсайтын сурет, соғыс аяқталғанға дейін тапсырылған, салынған немесе ұшқан төрт 177B сериясының прототиптерінің құжаттамасындағы бірде-бір элементімен сәйкес келмейді. Бұл сурет сонымен қатар A 5 субтипінің жаңартылған, тік отыру орны бар артындағы құйрық бөлігіне және He 177A 5 субтипінің әдеттегі екі құбырлы қорғаныс қаруын да көрсетіп тұр. He 177B сәл кеңейтілген, аэродинамикалық жағынан жақсартылған, толық шыныдан жасалған алдыңғы бөлікті де енгізуді көздеді. Бұл алдыңғы бөлік пішіні бойынша Airspeed Horsa британдық әскер тасымалдаушы ұшағының алдыңғы бөлігіне ұқсас болды және төрт MG 131 пулеметін орнатуға арналған. Hecklafette HL 131V төрт пулеметтік құйрық мұнарасы жүйесі B сериялы ұшақта стандартталған болар еді, бірақ прототиптік үш бөлімі He 177 V32-ден V34 A сериясына дейін DB 610 қозғалтқыштарымен жабдықталған прототиптік ұшақтарда сынақтар үшін орнатылды. А сериясының ауыр төрт тіректі негізгі қону тетігі B сериясының прототиптері үшін сақталды, бірақ биіктігі, А сериясының үлкен төрт пернелі винттеріне рұқсат беруге арналған, өзгертілмеді. DB 603 ішкі қозғалтқыш нацелласының/қанатының сыртқы жиегі B сериясының төрт прототипіндегі A сериясының негізгі тіректерінің екі жұптық орналасуының "орта сызығында" орналасқан. He 177B прототиптерінің алғашқы ұшулары, He 177 V102 ұшағымен 1943 жылдың 20 желтоқсанында басталып, 1943 жылдың желтоқсанының соңы мен 1944 жылдың қаңтарының басында Венаның Швехат әуежайының маңында, фирманың Heinkel Süd өндіріс орнында жүргізілді. Тағы бір прототип, V104, He 177B 5 үшін "аяқталған" өндіріске дейінгі прототип болуы және бұрынғы V102 сияқты қос құйрықты прототип болуы мақсатында RLM бұйрығымен аяқталып жатты. 1944 жылдың шілдесіне дейін Венадағы неміс ұшақ өндіріс нысандарына жасалған Бесінші әуе армиясының бомбалау шабуылдары, 8 шілдеде Heinkel Süd кешенінің Цвёльфаксинг әуежайындағы жұмысқа қабілетті V103 және аяқталмаған V104 ұшақтарын жойды, B 5 нұсқасын өндіру жоспарларын кері қайтарды. A сериялы Greif ұшақтарының негізгі субподрядшысы болған Arado Flugzeugwerke, өзінің Arado Ar 234 B реактивтік тасымалдаушы-барлаушы ұшағының өндірісімен толық айналысып, 1944 жылдың қазанында Heinkel-дің B 5 өндірісіне қатысты күтілетін сұранысты қанағаттандыра алмады. Arado 1944 жылдың қараша айында Ar 234 B-ға назар аударғандықтан, He 177 B 5 өндірісін бастай алмады. 1944 жылдың шілдесінің басындағы Төтенше Истребитель бағдарламасы He 177B даму бағдарламасына соңғы соққы берді, Heinkel He 162 Spatz реактивтік истребительі ғана жаңа Heinkel ұшақ дизайны өндіріске жіберілді.

Пайдалану тарихы

Техникалық қиындықтармен күрескен He 177 ұшағының қызмет тарихы қиын болды. Ұзақ қашықтыққа, жоғары жылдамдыққа, ауыр бомба жүктемесіне және бұрын талап етілген секіру бомбалау қабілетіне қатысты талаптардың артық болуы проблемаларды күшейтті. 1942 жылы He 177 ұшағы пайдалануға берілсе де, ол әлі де толыққанды жұмыс істемеген. 1942 жылы 9 сәуірде ұшақты бағалау кезінде жаңадан іске қосылған Erprobungsstaffel 177 Greif ұшағының ұшу ерекшеліктері жақсы екенін, бірақ қозғалтқыштың қолайсыздығы мен оның ұшақ конструкциясының беріктігі туралы проблемалары бар екенін хабарлады. Шұғыл шара ретінде ол Сталинградта қоршалған 6-армияны жабдықтау үшін пайдаланылды, онда ол тасымалдау рөліне жарамсыз деп табылды, кішірек және сенімдірек Heinkel He 111-ден аз жүк тасымалдайтын және жаралыларды эвакуациялау үшін пайдасыз болып шықты. Нәтижесінде, He 177 ұшақтары Сталинград маңындағы бомбалау және зениттік артиллерияны басу миссияларына қайта оралды. Тек 13 ұшу-қону миссиясы орындалды, ал 7 He 177 ұшағы жаудың әрекетісіз атыспен жойылды. Соғыс жүріп жатқанда He 177 операцияларының тиімділігі төмендеді. Отын мен персоналдың жетіспеушілігі қиындықтар тудырды, ал He 177 ұшақтары бүкіл Еуропаның әуежайларында жаңа қозғалтқыштар немесе қозғалтқышқа қатысты өзгерістерді күтіп отырды. 14 He 177A 3 (қолданыстағы негізгі түрі) операциясы кезінде жіберілген, олардың біреуі дөңгелегі жарылып, сегізі қозғалтқыштардың қызуы немесе күйіп қалуымен қайтып келді. Лондонға жеткен төрт ұшақтың бірі түнгі жойғыштардың қолынан қаза тапты. Бұл ұшақтар жаңадан жасалып, операцияға бір апта бұрын жеткізілді және толыққанды ұшқан жоқ, өйткені әуе бөлімі жаңа әуежайға көшті және оған жеткілікті техникалық қызмет көрсету персоналы мен материалдары жетіспеді. Францияда Люфтваффе ұшақтарының ұрыс бөлімдеріне қарсы тұрақты шабуылдар үздіксіз операцияларды қиындатты. Штайнбок операциясы сәттілікке жетпесе де, He 177 кейбір жетістіктерге қол жеткізді. Штайнбок операциясы кезінде экипаждар әдетте екі 1800 кг және екі 1000 кг бомбаларды алып жүретін. Ол әлі де неміс аумағының үстінде 7000 м биіктікке көтеріліп, He 177 ұшақтары нысанаға жағалауға секіріп жақындады, екі қозғалтқышы да қуаты төмендетілді, ұшқыш ұшағын 4500 м биіктікте бомба шығару нүктесінен өту үшін жылжи түсуге жіберді. Бомбаларды тастағаннан кейін ұшқыш газды қайта ашты, бірақ минутына шамамен 200 м жылдамдықпен төмендеуді жалғастырды. Бомбалаушылар әдетте неміс әуе кеңістігіне 750 м биіктікте қайта кіреді және базаға қайта оралады. Осылайша, He 177 ұшақтары қашу кезеңінде шамамен 100 км/сағ жылдамдықпен ұшатын болды. Жоғары жылдамдық пен биіктіктің тұрақты өзгеруі ұшақтың тіршілік ету қабілетін арттырып, тұтқындауды қиындатты, бірақ бомбалаудың дәлдігі мен шоғырлануын төмендетті. Операция Стайнбокта пайдаланылған бомбалаушы ұшақтардың орташа жоғалту көрсеткіші 60% болғандықтан, He 177 жоғалту көрсеткіші 10% -дан төмен болды, бұл оны кампаниядағы ең аман қалған бомбалаушы болды. Шығыс майданда He 177 ұшақтарының ең көрнекті әрекеті - 1944 жылдың 19 шілдесінде Мәскеуден батысқа қарай орналасқан Великие Луки аймағындағы темір жол нысаналарына қарсы 87 ұшақтың жаппай шабуылы. Шараға қатысқан штаффелндер үш ұшақтан тұратын үш үлкен шабуыл клинінде ұшты, әрқайсысында төрт 250 кг немесе екі 500 кг бомба болды. Бұл операция күндіз 6000 м биіктікте жүргізілген, шығын салыстырмалы түрде аз болды. Әуе күштері негізінен төменгі деңгейдегі тосқауылдау және жер асты шабуылдарына арналған, олар биік ұшатын бомбалаушыларға кедергі келтіре алмады. Неміс бомбалаушыларының басым көпшілігі сияқты, He 177 1944 жылдың жазынан бастап, Германияның отын өндіру нысандарын бомбалауына байланысты, Қажеттілік ұшақ бағдарламасын жүзеге асырудан кейін жерге тиген.

Тірі қалған әуе кемелері

Барлық аман қалған He 177 A ұшақтары, соның ішінде Эгерде (Судет аймағы) түсірілген He 177 B ұшағының қирандысы және соғыстан кейін Францияда құрастырылған екі He 274 ұшақтары, 1950 жылдардың соңына дейін металл тескісіне жіберілген, сондықтан қазірде сақталған үлгілер жоқ.