Кіріспе

Royal Air Force Air Chief Marshal (1882–1970)

Air Chief Marshal Hugh Caswall Tremenheere Dowding, 1st Baron Dowding, (24 сәуір 1882 – 15 ақпан 1970) – Корольдік әуе күштерінің офицері. Ол Ұлыбритания шайқасы кезінде RAF Fighter Command әуе күштерінің бас қолбасшысы болды және Ұлыбританияның қорғанысындағы шешуші рөлі үшін, соның салдарынан Адольф Гитлердің Ұлыбританияны басып алу жоспарының сәтсіз аяқталуына үлкен үлес қосты. Шотландияның Моффат қаласында туған Доудинг 1900-шы және 1910-шы жылдардың басында Ұлыбритания армиясының офицері болды. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда Корольдік ұшу корпусына қосылып, жауынгер ұшқышы және кейін No. 16 эскадрильяның командирі болды. Соғыс аралық жылдары Ұлыбританияның әуе қорғанысының ұрыс аймағын басқаратын әуе офицері болды, содан кейін Әуе кеңесіне жабдықтау және зерттеу жөніндегі әуе мүшесі ретінде кірді. 1936 жылдың шілдесінде Доудинг жаңадан құрылған RAF Fighter Command-тің бастығы болып тағайындалды. Екінші дүниежүзілік соғыстағы Ұлыбритания шайқасы кезінде Доудингтің Fighter Command-і RAF ресурстарын тиімді басқаруы және Ұлыбританияның әуе қорғанысын (Доудинг жүйесі) егжей-тегжейлі дайындауының арқасында Люфтваффе шабуылдарына қарсы сәтті қорғады. Кейіннен ол Big Wing тактикасын қолдаушылармен, әсіресе Траффорд Ли Малори мен Дуглас Бадермен қақтығысқа түсті, бұл Blitz кезінде RAF-тың түнгі қорғанысының жеткіліксіздігімен бірге оның қызметтен шеттелуіне әкелді. 1940 жылдың қарашасында Доудингтің орнына оның қарсылығына қарамастан, тағы бір Big Wing жақтасы Шолто Дуглас тағайындалды. Доудинг 1942 жылдың шілдесінде Корольдік әуе күштерінен зейнеткерлікке шықты және 1943 жылдың маусымында пэр титулын алды. Зейнеткерлікке шыққаннан кейін Доудинг британдық спиритуализм, теософия және жануарлар құқықтары қозғалысының белгілі бір өкілі болды. Ол 1970 жылдың 15 ақпанында 87 жасында қайтыс болды.

Ерте өмір

Доудинг Думфрисширдегі Моффат қаласындағы Сент-Ниниан ер балалар дайындық мектебінде Артур Джон Касвалл Доудинг пен Мод Кэролайн Доудингтің (қыз есімі Тременхире) ұлы ретінде дүниеге келді. Оның әкесі Моффатқа көшер алдында Эдинбургтегі Феттс колледжінде оқытушы болған. Доудинг Сент-Ниниан мектебінде және Винчестер колледжінде білім алды. Ол 1900 жылдың 18 тамызында Корольдік гарнизондық артиллерияға екінші лейтенант болып кіргенге дейін Вулвичтегі Корольдік әскери академияда оқыды.

Әскери мансап

1902 жылғы 8 мамырда лейтенант болып тағайындалған Доудинг Гибралтарда, Цейлонда және Гонконгта қызмет етті, ал 1904 жылы Үндістандағы №7 тау артиллериясы батареясына жіберілді. Ұлыбританияға оралғаннан кейін 1912 жылы Армия штаб колледжіне түсіп, 1913 жылғы 18 тамызда капитан болып тағайындалды және сол жылдың соңында Уайт аралындағы Корольдік гарнизондық артиллерияға орналасты. Одан кейін Орталық ұшу мектебіне оқуға түсіп, қанаттарын алды. Корольдік ұшу корпусының (RFC) резервтік тізіміне енгенімен, Доудинг өзінің Корольдік гарнизондық артиллерия міндеттерін қайтару үшін Уайт аралына оралды. Бірақ бұл келісім ұзаққа соқпады және 1914 жылғы тамызда ол RFC-ге №7 эскадрильяға ұшқыш ретінде қосылды. Сомма шайқасынан кейін Доудинг RFC командирі генерал Хью Тренчардпен ұшқыштарға демалыс және қалпына келтіру қажеттігі туралы пікір келіспеді. 1915 жылғы қыркүйекте Дункан Гриннелл Милн №16 эскадрильясына кіші ұшқыш ретінде қосылды. Бірнеше жылдан кейін ол эскадрильядағы уақыты туралы естелік жариялады, онда Доудингті "әлдеқайда жабық және кішілерінен алыс" деп сынға алды, бірақ тиімді екенін айтты. 1915 жылғы 30 желтоқсанда майор болып тағайындалған Доудинг 1916 жылғы қаңтарда Англияға қайта шақырылды. 1916 жылғы 1 ақпанда уақытша подполковник болып тағайындалғаннан кейін, сол айдың соңында Фарнборо қаласындағы 7-ші қанатқа қолбасшылық етті. 1916 жылғы маусымда Фенвиллерс қаласында 9-шы қанаттың қолбасшылығына ауысты. Англияға оралғаннан кейін, ол 1917 жылғы 1 қаңтарда Оңтүстік топтың қолбасшысы болып тағайындалды және 1917 жылғы 23 маусымда оңтүстік оқу бригадасының қолбасшылығына тағайындалғанға дейін уақытша бригадир-генералға көтерілді. 1918 жылғы сәуірде ол RAF-тың аймақтық бас әкімшісінің штаб офицері ретінде Йоркке жіберілді. 1919 жылғы 1 қаңтарда ол Санкт-Михаил және Санкт-Георгий орденінің серігі болып тағайындалды. Ол 1919 жылғы қазан айында №16 топқа, содан кейін 1920 жылғы ақпаннан бастап №1 топқа қолбасшылық етті, онда ол Гендондағы жыл сайынғы әуе көрмелерін ұйымдастыруға жауапты болды. 1922 жылғы 1 қаңтарда әуе коммодоры болып тағайындалды және 1922 жылғы ақпаннан бастап Уксбридждегі ішкі аймақ штабында штаб офицері болып қызмет етті. 1924 жылғы тамызда ол RAF Ирак командасының штаб офицері болып тағайындалды. 1926 жылғы мамыр айында Доудинг Әуе министрлігінде оқу директоры болып тағайындалды. 1928 жылғы 2 қаңтарда Бат орденінің серігі болып тағайындалды және 1929 жылғы 1 қаңтарда әуе вице-маршалына көтерілді. Тренчард оны Палестинаға және Трансжорданияға араб-иудейлік тәртіпсіздіктерден туындаған қауіпсіздік мәселелерін зерттеуге жіберді: оның Тренчардтың мақұлдауына ие болған баяндамалары мансабының одан әрі өркендеуіне себеп болды. 1929 жылғы желтоқсанда Доудинг Ұлыбританияның әуе қорғанысының ұрыс аймағына командалық әуе офицері болды, содан кейін 1930 жылғы қыркүйекте Аэрокеңеске жабдықтау және зерттеу жөніндегі әуе мүшесі ретінде қосылды. Бұл лауазымдағы оның алғашқы міндеттерінің бірі - R101 әуе кемесіне әуеге жарамдылық сертификатын беруді мақұлдау болды. Ол кейіннен "Менің ойымша, мен әлдеқайда кең ауқымды сынақтар мен сынақтарға талап етпеуді қателестім" деді және оның шешімі оптимистік техникалық кеңеске негізделген болатын. Доудингтің осы қызметте болған уақыты ұшақ дизайнының қарқынды дамуы мен тағы бір ірі соғыс көкжиекте екендігі туралы күдіктің артуы кезеңінде болды. Ол ғылыми немесе техникалық білім алмағанымен, техникалық мәселелерді жақсы түсіне білді. Ол 1933 жылғы 1 қаңтарда авиация маршалына көтерілді және 1933 жылғы 3 маусымда Бат орденінің кавалер-командующийы болды. 1936 жылғы шілдеде Доудинг жаңадан құрылған RAF Fighter Command командасының командалық офицері болып тағайындалды және Британиядағы және әлемдегі маңызды адам болды, ол британ премьер-министрі Стэнли Болдуиннің 1932 жылғы "Бомбардировщик әрқашан өтеді" деген мәлімдемесімен келіспеді. Ол "Даудинг жүйесін" ойлап тапты және оның дамуына басшылық етті. Бұл интеграцияланған әуе қорғанысы жүйесінен тұрады, оған i) радар (оның әлеуетін Доудинг бірінші болып бағалады), ii) адам бақылаушылары (соның ішінде Корольдік бақылаушылар корпусы), сол кездегі радардың анықтауға қабілетті маңызды олқылықтарды толтырады (мысалы, ертедегі радар жүйелері кіретін неміс ұшақтарының биіктігі туралы нақты ақпаратты ұсынбады), iii) рейдтік жоспарлау және iv) ұшақтарды радиомен басқару. Бүкіл желі көптеген жағдайларда бомбалаудан қорғану үшін жеткілікті терең жерге көмілген арнайы телефон кабельдерімен байланыстырылған. Желінің орталығы RAF Bentley Priory болды, ол Лондонның шетіндегі қайта жабдықталған шаруашылық үйі. Доудинг соғысқа дейінгі кезеңде сегіз зеңбірекпен жабдықталған Spitfire және Hurricane сияқты заманауи ұшақтарды пайдалануға енгізді. Ол 1937 жылғы 1 қаңтарда әуе бас маршалына көтерілді және 1937 жылғы 23 қаңтарда Корольдік Виктория орденінің үлкен кресімен марапатталды.

Британия шайқасы

1939 жылғы маусымда зейнеткерлікке шыққан кезде Доудингтен 1940 жылғы наурыз айына дейін қызметін жалғастыруды сұрады, себебі халықаралық жағдай шиеленісіп тұрды. Ол Ұлыбритания шайқасында да қызмет етуге рұқсат алды, алдымен шілде айына дейін, соңында 1940 жылғы қараша айына дейін. Франция шайқасында одақтас әскерлеріне көмектесу мақсатында ұшақтар мен ұшқыштарды құрбан етуге ол дайын емес екенін көрсетті. Ол және сол кездегі Әуе штабының бастығы болған сэр Сирил Ньюолл Францияға құнды эскадрильяларды жіберіп, отандық қорғанысты әлсірету туралы Уинстон Черчилльдің қайта-қайта айтқан өтініштеріне қарсылық көрсетті. Франциядағы одақтас күштердің қарсылығы күйреген кезде, ол 11-ші истребительдер тобының командирі, Әуе вице-маршалы Кит Паркпен тығыз жұмыс істеді, британдық экспедициялық корпусын Дункерктан эвакуациялауға көмектесті. 1940 жылғы жаз және күзде Ұлыбритания шайқасында Доудингтің Истребительдер командасы Люфтваффе шабуылдарына қарсы тұрды. Кейін Доудингтің құлдырауына кейбіреулер оның бірбеткейлігіне және RAF ішіндегі қиындықтар мен интригалармен күресте дипломатиялық және саяси тәжірибесінің жетіспеуіне байланысты деп есептейді, ең бастысы – әлі күнге дейін қызу талқыланып жатқан «Үлкен қанат» дауы, онда бірқатар жоғары және белсенді қызметтегі офицерлер Люфтваффемен ірі әуе шайқастарын Доудингтің сәтті Фабиандық стратегиясына балама ретінде жақтады. Оның қызметтен алынуының тағы бір себебі, бірақ кейбір замандас сарапшылар сылтау ретінде сипаттайтын нәрсе – британдық қалаларға түнгі неміс бомбалауларына қарсы тұрудың қиындығы. Радар саласының пионері Э.Г. Боуэннің «Радар күндері» (1987) кітабында Доудингтің британдық түнгі истребительдердің мәселелерін жеткіліксіз түсінгені туралы айыптау жоққа шығарылды. Егер Доудингке өз жолын таңдауға рұқсат берілгенде, түнгі бомбалауға британдықтардың тиімді жауабы (әуедегі радардың жетілуіне байланысты) одан да ертерек болған болар еді. Доудинг өзі түнгі истребительдермен қорғанысты жақсы меңгергенін және Британия шайқасынан кейін жазған хатында түнгі бомбалауға қарсы қорғаныс жүйесін жоспарлап жатқанын көрсетті. Алайда, бұл оқиға кезінде үлкен саяси және қоғамдық қысым болды, және әлі күнге дейін әуедегі радарсыз Әскери-әуе күштерінің бар ресурстары жеткіліксіз болып шықты. Сэр Джон Салмонд төрағалық еткен тергеу комитеті түнгі әуе қорғанысын жақсарту бойынша ұзақ ұсынымдар тізімін жасады; Доудинг олардың тек бір бөлігін мақұлдағанда, оның бұрынғы қолдаушылары Лорд Бивербрук пен Черчилль оның орнынан кету уақыты келді деп шешті. Ол 1940 жылғы 24 қарашада өз еркімен командалық міндетін тастап, «Үлкен қанат» жақтасы Шолто Дугласпен ауыстырылды. Черчилль оны АҚШ-қа жаңа ұшақ түрлерін сатып алуға жауапты Британдық әуе миссиясының басшысы етіп тағайындап, соққыны жұмсартуға тырысты. Оның «Аңдардың он екі легионы» атты кітабының жариялануы 1941 жылғы қарашада тоқтатылды. Британ үкіметі оның ішінде немістерге пайдалы болуы мүмкін ақпарат бар деп санайтын. Кітап соғыс аяқталғаннан кейін, 1946 жылы жарық көрді.

Кейінгі өмірі

Кейіннен өмірінде, Корольдік әуе күштерінің (RAF) өзіне әділетсіздік жасағанына сенгендіктен, Доудинг көбірек ашуланып, ренжіген күйге түсті. RAF оны Корольдік әуе күштері маршалы шеніне көтермей кетті. 1951 жылы Доудинг RAF Биггин-Хиллдегі (қазіргі Лондон Биггин-Хилл әуежайы) Сент-Джордж шіркеуінің негізін қалады, бұл қаза тапқан авиаторлардың құрметіне арналған ескеретік болды. Доудинг және оның екінші әйелі, баронша Доудинг, екеуі де жануарларға жасалатын тәжірибелерге (вивисекцияға) қарсы болды, ал 1973 жылы Ұлыбританияның Ұлттық антививисекция қоғамы оның құрметіне Гуманитарлық зерттеулерге арналған Лорд Доудинг қорын құрды.

Спиритуизм

Зейнеткерлікке шыққаннан кейін Доудинг спиритизмге белсенді түрде қызығушылық таныта бастады, жазушы және лекция оқушы ретінде қатысты. Оның осы тақырыптағы алғашқы кітабы "Көптеген үйлер" 1943 жылы жарық көрді, одан кейін "Личгейт" (1945), "Қара жұлдыз" және "Құдайдың сиқыры" жазылды. Дәстүрлі христиан дінінен бас тартып, қайта тууға сенуді жақтаған Теософиялық қоғамға қосылды. Ол ұйқыда қаза тапқан "RAF ұшқыштарымен" кездесетінін жазды – жарықтан жасалған тау баурайларынан истребитель ұшатын рухтар. Сонымен қатар, ол "Эльфтерді зерттеу қоғамының" мүшесі болды. Доудинг адамдардың оны эльфтерге сенгені үшін ессіз санағанын білгенімен, эльфтердің "өсімдіктердің өсуіне және өсімдіктер әлемінің гүлденуіне қажетті" екеніне сенді.

HD .

Америкалық ақын Хилда Дулиттл, H. D. атты қолтаңбамен жазған, Лондонға Доудингтің лекцияларына қатысып, онымен хат алмасып тұрды. H. D. Доудингтің қаза тапқан ұшқыштарының дауыстарын еститініне көз жеткізіп, олардың атом соғысының алдағы қатері туралы ескертетініне сене бастады. Доудинг H. D.-ді жалғыз сеанстар өткізгені үшін (ол оны қауіпті деп есептеді) және оның абайсыздығы үшін сынады, себебі Доудинг бұл рухтардың "төменгі деңгейде" екенін – яғни, алдаушы, зұлым күштер екенін ойлады. H. D. Доудинг онымен байланысын тоқтатқанға дейін осы іс-әрекеттерін жалғастырды. Осы бас тарту 1946 жылы H. D.-нің қысқа мерзімді психикалық құлдырауына себеп болды. Осы құлдыраудан кейінгі он жылда H. D. екі тығыз, эзотерикалық поэма – «Елена Египетте» және «Vale Ave» – жазды, олар оның психологиясына осы бас тартудың тигізген әсерін және одан қалпына келу процесін толық сипаттайды. H. D. Доудингпен болған тәжірибесі туралы романдар сериясын да жазды, олардың көп бөлігі өмірінде жарияланбады, соның ішінде «Majic Ring» және «The Sword Went Out To Sea».

Өлім

Доудинг 1970 жылғы 15 ақпанда Кенттегі Роял Тунбридж Уэллс қаласындағы үйінде қайтыс болды. Оның денесі кремацияланып, күлі Вестминстер аббаттығындағы Корольдік әуе күштері шіркеуіндегі «Британия шайқасы» мемориалдық терезесінің астына қойылды. Доудингтің ұлы Дерек (1919–1992) Барон Доудинг титулын мұраға алды. Оның бұрынғы некеден Марджори Бренда Уильямс (1911–2003) атты баласы болды, сондай-ақ олардың бірлескен баласы Дерек Хью Тременхир (1919–1992) дүниеге келді. Кларис 1920 жылы қайтыс болды.

1969 жылғы «Британия шайқасы» фильмінде Доудингтің рөлін Лоренс Оливье сомдады. Оливье екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Корольдік теңіз күштерінің әуе күштерінде ұшқыш болып қызмет еткен. 1968 жылдың жазында түсірілім кезінде 86 жастағы, ауыр артрит салдарынан мүгедектер арбасына таңылған Доудинг Кенттегі Хокинг әуежайындағы түсірілім алаңына келді. Оливье Доудингке күні бойы оның үстелінің артында отырып, «сенің орныңда болдым деп ойладым» және «бәрін нашарлатып алдым» деді, ал Доудинг оған: «Иә, сенің солай екеніне сенімдімін» деп жауап берді. Түсірілім тобы мен Оливье күлді. Бұл эпизод фильмнің арнайы басылым DVD-сінің қосымша бөлімінде көрініс тапқан. 2017 жылғы «Қараңғы сағат» фильмінде Доудингтің рөлін Адриан Роулинс ойнады. 2018 жылғы «Жұлын: 303 эскадрилья» фильмінде Доудингтің рөлін Николас Фаррелл сомдады.

Құрметтер мен марапаттар

Доудингтің мүсіні Лондонның Странд көшесіндегі Сент Клемент Денс шіркеуінің алдында орналасқан. Жазуда былай делінген:

Доудингтің басқа да ескерткіштерін оның туған қаласы Моффеттегі Стейшн паркінде және ол қайтыс болған Тунбридж-Уэллстегі Калверли бағында табуға болады. RAF қауымдастығы RAF қайырымдылық қорымен бірлесіп, оның туған жерін, бұрынғы Сент-Ниниан мектебін сатып алды; ғимарат Доудинг үйі деп қайта аталды және Корольдік әуе күштерінің бұрынғы қызметкерлері немесе олардың тәуелділері үшін баспана ұсыну мақсатында жаңартылды. RAF Боулмердегі Аэроғарыш ұрыс басқару мектебіндегі (бұрынғы ұрыс бақылау мектебі) Доудинг орталығы оның құрметіне аталған. 2012 жылдың 6 мамырында Дарнли Драйвтегі оның бұрынғы резиденциясында (1951–1967 жылдар) жасыл керамикалық ескерткіш тақта ашылды. Доудинг-Плейс, Стэнмор, бұрынғы RAF Стэнмор паркінің орны оның есімімен аталады. 1946 жылы салынған Оңтүстік теміржолының Ұлыбритания шайқасы (4-6-2) локомотиві 21C152 оның құрметіне Лорд Доудинг деп аталды.