Кіріспе
Оңтүстік Африканың ұшқыш асасы, Оңтүстік Африканың регби ойыншысы Адольф Гисберт Малан (3 қазан 1910 – 17 қыркүйек 1963), Саилор Малан атымен әйгілі, Ұлыбритания Корольдік әуе күштерінде (RAF) қызмет еткен оңтүстік африкалық ұшқыш және ұшқыш асасы. Ұлыбритания шайқасы кезінде 74-эскадрильяға жетекшілік етті. 1941 жылы ол 27 ұшақты жойды, жеті ұшақты бірлесіп жойды, екі ұшақты жойғаны расталмады, үш ұшақты жою ықтималды және он алты ұшақты зақымдады. Ол сол кезде RAF-тің ең үздік ұшқыш асасы және Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде RAF Fighter Command-де толық қызмет еткен ең нәтижелі ұшқыштардың бірі болды. Соғыстан кейін Малан Оңтүстік Африкаға қайтып келді. 1950 жылдары Малан апартеид жүйесін енгізуге қарсы болған либералды антиавторитарлық ұйым – "Шамыл командосының" жетекшісі болды.
the South African rugby player
Adolph Gysbert Malan, (3 October 1910 – 17 September 1963), better known as Sailor Malan, was a South African fighter pilot and flying ace in the Royal Air Force (RAF) who led No. 74 Squadron RAF during the Battle of Britain. He finished his fighter career in 1941 with twenty seven destroyed, seven shared destroyed and two unconfirmed, three probables and sixteen damaged. At the time he was the RAF's leading ace, and one of the highest scoring pilots to have served wholly with RAF Fighter Command during the Second World War. After the war, Malan returned to South Africa. In the 1950s Malan became leader of the Torch Commando, a liberal anti authoritarian organization that opposed the introduction of the apartheid system.
Ерте өмір
Малан 1910 жылы 3 қазанда Батыс Кейп провинциясының Уэлингтон қаласында, хугеноттардан тараған африканер отбасында дүниеге келген. 1924 немесе 1925 жылы 14 жасында Оңтүстік Африканың «General Botha» оқу кемесіне теңіз курсанттығына қабылданды. 1928 жылы 5 қаңтарда «Union Castle Line» компаниясының «Landsdown Castle» кемесіне офицер курсант ретінде жұмысқа орналасты, бұл кейіннен оның ұшқыш әріптестері арасында «Теңізші» деген лақап атын алуына себеп болды. 1932 жылы 19 ақпанда Корольдік теңіз резервіне кіріп, әрекет етуші подлейтенант болды, ал 1935 жылы 18 маусымда подлейтенант қызметіне бекітілді.
Корольдік әуе күштері
1935 жылы Корольдік әуе күштері (RAF) ұшқыштар корпусын жедел кеңейтуді бастады, және Малан оған ерікті болып қосылды. Ол Бристоль маңындағы бастауыш ұшу мектебінде де Хавиленд Тайгер Мот ұшағында ұшуды үйреніп, 1936 жылдың 6 қаңтарында алғаш рет көкке көтерілді. 2 наурызда ол әрекет етуші ұшқыш офицері болып тағайындалды, жыл соңына дейін оқуын аяқтады және 1936 жылдың 20 желтоқсанында 74-ші эскадрильяға жіберілді. 1937 жылдың 6 қаңтарында ол ұшқыш офицері лауазымында бекітілді. 1938 жылдың 20 мамырында ол әрекет етуші ұшу офицері болып көтерілді, ал 6 шілдеде толық құқықты ұшу офицері болды. 1939 жылдың 2 наурызында, соғыс басталғанға дейін алты ай бұрын, ол әрекет етуші ұшу лейтенанты болып тағайындалды. Малан истребитель ұшқыштары үшін "Әуе шайқасының он ережесін" жасады.
Баркинг өзенінің шайқасы
74-эскадрилья соғыс жарияланғанынан кейін 15 сағат өткен соң, бомбалаушылардың шабуылын тоқтату үшін жіберілді, бірақ бұл RAF ұшақтарының қайтып келуі болып шықты. 1939 жылдың 6 қыркүйегінде "А" тобы күдікті жау радарының іздерін ұстау үшін жедел түрде көтерілді және No. 56 эскадрильясының "Hurricane" ұшақтарымен кездесті. 56-шы эскадрильяны жау деп санай отырып, Малан шабуылға бұйрық берді. Пэдди Берн мен Джон Фриборн екі RAF ұшағын түсірді, нәтижесінде достық оттан Монтегю Хултон Харроп деген офицер қаза тапты, бұл оқиға Баркинг-Крик шайқасы деп танылды. Соңғы әскери сотта Малан шабуылға жауапкершіліктен бас тартты. Ол өзінің ұшқыштарына қарсы куәлік беріп, Фриборнның "жауапсыз, асығыс және маңызды хабарламаларға тиісті назар қоймаған" деді. Бұл Фриборнның адвокаты Патрик Хейстингсті Маланды ашықтан-ашық өтірікші деп айыптауға себеп болды. Хейстингске ұшқыштарды қорғауда Малан сияқты Оңтүстік Африка тумасы Роджер Бушелл көмектесті. Сот оқиғаны өкінішті қателік деп шешіп, екі ұшқышты да кінәсіз деп таныды.
Дюнкерк
1940 жылы 28 мамырда Дюнкерктен британдық әскерді эвакуациялау кезінде Дюнкерктегі қызу шайқастардан кейін Малан бес жау ұшағын жоқ қылғаны үшін Ұшқыштардың Ерен Кресімен (DFC) марапатталды. 19-20 маусым түні Малан айдың жарқыраған сәулесінде түнгі миссияға ұшып, екі Heinkel He 111 бомбалаушысын атып түсірді, бұл сол кездегі ерекше жағдай еді және оның DFC-ге қосымша тақтасы берілді. 6 шілдеде ол ұшқыш лейтенанты қызметіне көтерілді. Малан және оның тәжірибелі ұшқыштары Корольдік әуе күштері қолданған "Вик" формациясынан бас тартып, Испания азамат соғысы кезінде Люфтваффе жасаған төрт ұшақтың "Шварм" формациясына ұқсас, еркін "төрт саусақ" формациясына көшті. 28 шілдеде ол Вернер Мёльдерспен әуе шайқасына қатысып, оның ұшағын зақымдап, жаралады деген болжам бар, бірақ оны атып түсіре алмады. Алайда, жақында жасалған зерттеулер Мёльдерс 41-ші эскадрильямен болған шайқаста жараланғанын көрсетеді.
No 74 эскадрильяның эскадрилья басшысы
8 тамызда Маланға 74 эскадрильяның басқаруы тапсырылды және Ұлыбритания шайқасының қайнаған кезінде эскадрилья жетекшісі лауазымына көтерілді. 11 тамызда сағат 7-де әрекет басталды, эскадрилья Довер маңындағы шабуылды тоқтатуға жіберілді, одан кейін күні бойы жалғасқан тағы үш шабуыл болды. Күннің соңында 74 эскадрильясы 38 ұшақты атып түсіргенін хабарлады және содан бері "Теңізшінің 11 тамызы" деп аталды. Малан өзі: "Осылай шайқастың өте сәтті таңы аяқталды" деді. 13 тамызда ол DFC орденіне қосымша тақта алды. 1941 жылдың 29 желтоқсанында Малан Кэтберт Ордтың әйгілі RAF көміртегі суреттеріне түскен ұшқыштардың таңдаулы тізіміне енді. Ол Ордтың толық түсті картинасының нысаны болды, бұл сирек кездесетін құрметтің бірі еді.
Күш командирі Биггин Хилл
24 желтоқсанда Малан "Еңбегі үшін орденімен" марапатталды, ал 22 шілдеде 1941 жылы DSO орденіне қосымша тағайындалды. 1941 жылы 10 наурызда ол сол көктем мен жаздағы шабуылдық операцияларға арналған алғашқы қанат жетекшілерінің бірі болып тағайындалды және тамыздың ортасына дейін Biggin Hill қанатын басқарды, содан кейін операциядан демалысқа жіберілді. Ол 1941 жылы 27 жау ұшағын жойды, 7-сін бірлесіп жойды, 2-сі расталмады, 3-і болжамды және 16-сын зақымдады, осылайша Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде толығымен Ұрыс командованиесінде қызмет еткен ең табысты ұшқыштардың бірі болды. 1942 жылы 6 қаңтарда ол эскадрилья басшысы ретінде резервке жіберілді. АҚШ-қа лекциялық сапардан кейін ол бір жылдан астам уақыт бойы Орталық оқ ату мектебіне командир болды. Малан 1942 жылы 1 қыркүйекте уақытша қанат командирі болып тағайындалды және 1943 жылы 1 шілдеде толыққанды әскери қанат командирі болып жоғарылатылды.
Соғыстан кейінгі апартеидке қарсылық
Соғыс аяқталғаннан кейін Малан 1946 жылғы сәуірде Корольдік әуе күштеріндегі қызметінен кетіп, топ капитаны шені сақтап, Оңтүстік Африкаға оралды, онда ол қой шаруашылығымен айналыса бастады. Бірақ Малан әуе күштері қауымдастығымен байланысын үзбеді, Оңтүстік Африкадағы Корольдік әуе күштері қауымдастығының президенті болып сайланды және Йоханнесбург бөлімінің өмірлік мүшесі атанды. 1950 жылдардың басында ол Оңтүстік Африканың ішкі саясатына, оның радикалды поляризациялық атмосферасына және нәсілдік және мәдени жағынан бөлінген қоғамдық шиеленістерге қатысты. 1940 жылдардың соңында Ұлттық партия үкіметке сайланғаннан кейін Оңтүстік Африканың ішкі басқаруы ұлттық консерватизм бағытына көшті және апартеид саясатын енгізді, оған Малан қарсы болды. Жауап ретінде 1950 жылдардың басында Малан апартеид жүйесіне қарсы либералды саяси ұйымдастырылған наразылық қозғалысына қосылды, ол өзін «Шамылдық отряд» деп атады. Соғыстағы мансабынан танымал болғандықтан, Малан оның президенті болып сайланды. 1950 жылдардың басында ол Ұлттық партияның биліктегі авторитарлық үрдісіне қарсы саяси оппозицияға қатысты, оның фашистік сипатқа айналу қаупі бар деп ойлады. Бір кезде «Шамылдық отряд» (үкіметтік ғимараттардың алдында түнгі митингтер өткізуге бейімділігі үшін, наразылық білдірушілер драмалық әсер үшін жанатын шамылдырды алып жүргендіктері үшін осылай аталды) қозғалысы 250 000 мүшеден тұрды және Оңтүстік Африка бойынша көпшілік қатысқан митингтер ұйымдастырды, онда Малан жиі сөз сөйледі. 1950 жылдардың соңына қарай қозғалыс күшіне жоғалды, өйткені оның құрамына кірген кейбір топтар бұрынғы либералды ұстанымдарынан әлемдік коммунизмге қарай бет бұрып, Африка Ұлттық Конгресіне (АҰК) қосылды, оған Малан жағымсыз болды. АҰК-нің өркендеуі және оның радикалды идеологиялық бағдарламасы «Шамылдық отрядтың» көптеген мүшелерін апартеидтік заңдарға қарсы күресін жалғастырудан бас тартты, Маланды ыдырап бара жатқан ұйыммен жалғыз қалдырып, ол саясаттан және қоғамдық өмірден зейнетке шықты, ал Ұлттық партия келесі төрт онжылдық бойы Оңтүстік Африканы басқарды.
Өлім
Малан 1963 жылғы 17 қыркүйекте Паркинсон ауруынан 52 жасында қайтыс болды. Бұл кезде Паркинсон ауруы сирек кездесетін және жақсы түсінілмейтін медициналық жағдай болатын. Оның атынан ауруды одан әрі зерттеу үшін көп ақша жиналды. Оның қоштасу рәсімі Кимберлидегі Святой Киприан соборында өтті, ал денесі Кейп провинциясының Кимберлидегі Вест-Энд зиратында жерленді. Апартеидке қарсы оппозициядағы көрнекті рөліне байланысты, Оңтүстік Африка үкіметі оның өлімі туралы ақпаратты жоюға тырысып, «Шамдар отрядының» ұзаққа созылатын мұрасын жоюды көздеді. Маланға әскери қоштасу рәсіміне рұқсат берілмеді және оның қоштасу рәсіміне қатысқан Оңтүстік Африканың барлық әскери қызметшілеріне форма киюге тыйым салынды. Оңтүстік Африка Әуе күштеріне оның өліміне ешқандай құрмет көрсетпеуге бұйрық берілді.
Кинолық бейнелеулер
1969 жылғы "Британия шайқасы" фильмінде Роберт Шоу сомдаған эскадрилья жетекшісі Скиппер кейіпкері Маланның өмірінен алынған.