Ричард Райт: Американдық жазушының өмірі мен шығармалары

Кіріспе

Американдық романист және ақын (1908–1960)

Ричард Натаниел Райт (4 қыркүйек 1908 ж. – 28 қараша 1960 ж.) – американдық роман, әңгіме, өлең және ғылыми еңбектердің авторы. Оның көптеген шығармалары нәсілдік мәселелерге, әсіресе 19-шы ғасырдың соңы мен 20-шы ғасырдың ортасында дискриминация мен зорлық-зомбылыққа ұшыраған афроамерикандықтардың тағдырына арналған. Оның ең белгілі туындылары: «Том ағаның балалары» (1938) повестьтер жинағы, «Туған жер» (1940) романы және «Қара бала» (1945) естеліктері. Әдебиет сыншылары оның еңбектерінің АҚШ-тағы нәсілдік қатынастарды 20-шы ғасырдың ортасында өзгертуге үлкен үлес қосканын айтады.

Оңтүстіктегі балалық шақ

Ричард Натаниел Райт 1908 жылдың 4 қыркүйегінде Роксидің теміржол бекеті мен Миссисипи штатының ірі Натчес қаласы арасында орналасқан Ракер плантациясында дүниеге келді. Анасы Элла (Уилсон) – мұғалім болған. Оның ата-анасы Азамат соғысынан кейін бос адамдар болып туған; әкесі мен шешесінің әрқайсысының ата-бабалары құлдықтан босатылған. Оның әкесінің әкесі, Натан Райт, 28-ші АҚШ-тың афроамерикандық әскерлерінде қызмет еткен, ал анасының әкесі, Ричард Уилсон, 1865 жылдың сәуір айында АҚШ Теңіз күштеріне Landsman қызметіне қашып келген. Ричардтың әкесі ол алты жасқа толғанда отбасын тастап кетіп, 25 жыл көріспеген. 1911 немесе 1912 жылы Элла Миссисипи штатының Натчес қаласына ата-анасының қасына көшіп келді. Әжесі мен атасының үйінде тұрғанда ол үйді кездейсоқ өртеп жіберді. Райттың анасы қатты ашуланып, оны есінен танығанша ұрып-соқты. 1915 жылы Элла ұлдарын қысқа мерзімге методист жетімдер үйіне, Сетлмент Хаусқа орналастырды. Ол 1915-1916 жылдары Мемфистегі Хоу институтында оқыды. Анасы инсульттан кейін қабілетсіз болғаннан соң Ричард кіші інісінен бөлініп, қысқа уақытқа Гринвудта (Миссисипи) ағасы Кларк Уилсон мен әпкесі Джодимен бірге тұрды. Әжелерінің жетінші күндік адвентистер үйінде Ричард бақытсыз болды, себебі оның қатаң әпкесі мен әжесі оны Құдаймен байланыс орнату үшін дұға етуге мәжбүрлеуге тырысты. Кейін Райт әжесінің үйінен кетіп қалумен қорқытты, өйткені ол оған сенбі күні жұмыс істеуге рұқсат бермеді. Оның әпкесі мен ата-анасының оны бақылауға тырысуының нәтижесінде, ол өмірлік мәселелерді шешу үшін Киелі кітап пен христиандық ілімдерге деген қарсылығын күшейтті. Бұл тақырып оның өмірі бойындағы жазбаларында жиі кездеседі. 1923 жылы, сынып және орта мектепте үздік оқығаннан кейін, Райт Смит Робертсон орта мектебінің үздік түлектерінің бірі атанды және 1925 жылдың мамырында бітірді. Мектеп директоры оны барлық емтихандарды сәтті тапсырғанына қарамастан, табандылық танытса, бітіруге рұқсат берілмеуі мүмкін екенін айтып, қорқытты. Сондай-ақ ол Ричардты мұғалім болуға шақыруға тырысты. Өзін "Том аға" деп атағысы келмеген Ричард директордың ақ нәсілді мектеп әкімшілігін ренжіту үшін жазған құттықтау сөздерін оқудан бас тартты. Ол өзі жазған сөздерін оқып беруге баршаны көндірді. 1925 жылдың қараша айында, 17 жасқа толған Ричард өздігінен Теннеси штатының Мемфис қаласына көшіп кетті. Сол жерде ол оқуға деген құштарлығын қанағаттандырды. Кітаптарға деген құштарлығы соншалық, Райт ақ нәсілділерге арналған бөлінген кітапханадан кітаптар алу үшін тапқыр жол ойлап тапты. Ақ әріптесінен алған кітапхана карточкасын пайдаланып, ол кітапты ақ адам үшін алып отырмын деп жалған жазбалар көрсетті, соның арқасында қара нәсілділерге тыйым салынған кітаптарды оқи алды. Бұл амал оған Harper's, Atlantic Monthly және The American Mercury сияқты басылымдарға қол жеткізуге мүмкіндік берді. Оның отбасы Ұлы көші-қонға қатысты, ондаған мың афроамерикандықтар оңтүстіктен солтүстік және орталық-батыстың өнеркәсіптік қалаларында экономикалық мүмкіндіктерді іздеу үшін көшіп кетті. Ричардтың Миссисипи, Теннеси және Арканзастағы балалық шағы американдық нәсілшілдік туралы ең терең әсерлерін қалыптастырды.

Richard Nathaniel Wright was born on September 4, 1908, at Rucker's Plantation, between the train town of Roxie and the larger river city of Natchez, Mississippi. and Ella (Wilson), a schoolteacher. His parents were born free after the Civil War; both sets of his grandparents had been born into slavery and freed as a result of the war. Each of his grandfathers had taken part in the U. S. Civil War and gained freedom through service: his paternal grandfather, Nathan Wright, had served in the 28th United States Colored Troops; his maternal grandfather, Richard Wilson, escaped from slavery in the South to serve in the U. S. Navy as a Landsman in April 1865. Richard's father left the family when Richard was six years old, and he did not see Richard for 25 years. In 1911 or 1912 Ella moved to Natchez, Mississippi, to be with her parents. While living in his grandparents' home, he accidentally set the house on fire. Wright's mother was so angry that she beat him until he was unconscious. In 1915, Ella put her sons in Settlement House, a Methodist orphanage, for a short time. He was enrolled at Howe Institute in Memphis from 1915 to 1916. After his mother became incapacitated by a stroke, Richard was separated from his younger brother and lived briefly with his uncle Clark Wilson and aunt Jodie in Greenwood, Mississippi. In his grandparents' Seventh day Adventist home, Richard was miserable, largely because his controlling aunt and grandmother tried to force him to pray so he might build a relationship with God. Wright later threatened to move out of his grandmother's home when she would not allow him to work on the Adventist Sabbath, Saturday. His aunt's and grandparents' overbearing attempts to control him caused him to carry over hostility towards Biblical and Christian teachings to solve life's problems. This theme would weave through his writings throughout his life. In 1923, after excelling in grade school and junior high, Wright earned the position of class valedictorian of Smith Robertson Junior High School from which he graduated in May 1925. The principal threatened him, suggesting that Richard might not be allowed to graduate if he persisted, despite his having passed all the examinations. He also tried to entice Richard with an opportunity to become a teacher. Determined not to be called an Uncle Tom, Richard refused to deliver the principal's address, written to avoid offending the white school district officials. He was able to convince everyone to allow him to read the words he had written himself. In November 1925 at the age of 17, Wright moved on his own to Memphis, Tennessee. There he fed his appetite for reading. His hunger for books was so great that Wright devised a successful ploy to borrow books from the segregated white library. Using a library card lent by a white coworker, which he presented with forged notes that claimed he was picking up books for the white man, Wright was able to obtain and read books forbidden to black people in the Jim Crow South. This stratagem also allowed him access to publications such as Harper's, the Atlantic Monthly, and The American Mercury. His family joined the Great Migration, when tens of thousands of blacks left the South to seek opportunities in the more economically prosperous northern and mid western industrial cities. Wright's childhood in Mississippi, Tennessee, and Arkansas shaped his lasting impressions of American racism.

Чикагода жасқа толу

Райт 1927 жылы отбасымен Чикагоға көшіп келді, онда АҚШ пошта қызметкері болып жұмысқа орналасты. Райт партия мүшелерімен байланыс орнатып, желі құрды. 1933 жылдың соңында, досы Абрахам Ааронның ықпалымен, Райт Коммунистік партияға және Джон Рид клубына ресми түрде қосылды. Революциялық ақын ретінде ол пролетарлық өлеңдер жазды ("Қызыл кітаптардың қызыл жапырақтарынан" сияқты), оларды "Жаңа массалар" және басқа да коммунистік бағытталған журналдарда жариялады. 1933 жылы Райт "Оңтүстік жақ жазушылар тобын" құрды, оның құрамында Арна Бонтемпс және Маргарет Уокер болды. Ол топ арқылы және Джон Рид клубындағы мүшелігі арқылы "Сол жақ фронт" әдеби журналын құрып, басқарды. Райт 1934 жылы осы журналда өзінің өлеңдерін ("Қызыл махаббат хаты" және "Шаршағандарға демалыс" сияқты) жариялай бастады. "Сол жақ фронт" журналының 1935 жылы жабылуына қатысты дау бар, себебі Райт наразылығына қарамастан, бұл жағдайды Коммунистік партия кінәлады. Алайда, бұл жағдай 1934 жылғы Орта Батыс жазушылар конгресінде Джон Рид клубының Коммунистік партия санкциялаған Бірінші Америка партиясының конгресімен алмастырылуымен байланысты болуы мүмкін. Осы кезеңде Райт "Жаңа массалар" журналына үнемі материалдарын жариялап тұрды, оның жазбаларының болашақтағы бағытын көрсете отырып. 1935 жылы Райт өзінің алғашқы романы "Cesspool" қолжазбасын аяқтады, бірақ ол сегіз баспадан қабылданбады және 1963 жылы "Lawd Today" деген атпен жарық көрді. Бұл алғашқы туындыда Ұлы депрессия кезінде Чикагодағы поштада жұмыс істеген кезінен алынған өмірбаяндық оқиғалар келтірілген. 1936 жылдың қаңтарында оның "Big Boy Leaves Home" әңгімесі "New Caravan" және "Uncle Tom's Children" антологияларында жариялауға қабылданды, олар ауылдық Оңтүстік Америкадағы қара халықтың өміріне арналған. Сол жылдың ақпанында ол Ұлттық негрлер конгресінде (NNC) "Өзгеріп келе жатқан әлеуметтік тәртіпте негр суретшісінің және жазушысының рөлі" тақырыбында Чикагода өткен конвенцияда сөз сөйлеуге қатысты. Оның басты мақсаты (басқа кәсіподақтарды үлгі етіп алғанда) – қара суретшілерге жұмыс табу үшін Федералды жазушылар жобасымен бірлесіп NNC демеушілігімен басылымдар, көрмелер мен конференцияларды ұйымдастыру болды. Кейбір қара коммунистер Райтты "буржуазиялық зиялы" деп сынады. Райт негізінен өзін-өзі оқытып үйренген. Ол орта мектепті бітіргеннен кейін анасы мен бауырын асырау үшін білімін тоқтатуға мәжбүр болды. 1940 жылы нацистік Германиямен Кеңес Одағының келісіміне қол қойылған кезде Райт АҚШ-тағы нәсілшілдік мәселесіне назарын аударуды жалғастырды. Ол Коммунистік партиядан бөлініп кетті, себебі партия сегрегация мен нәсілшілдікке қарсы дәстүрден бас тартып, 1941 жылы АҚШ-тың Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысуын қолдаған сталинистерге қосылды. Шындығында, партиямен арақатынасы зорлыққа ұласты: Райтқа жұмыстағы әріптестері пышақпен қорқытты, оны көшеде наразылар троцкист деп айыптады, ал 1936 жылғы Еңбек күні шеруіне қатысуға тырысқанда бұрынғы жолдастары физикалық зорлық көрсетті.

Wright and his family moved to Chicago in 1927, where he secured employment as a United States postal clerk. Wright established relationships and networked with party members. Wright formally joined the Communist Party and the John Reed Club in late 1933 at the urging of his friend Abraham Aaron. As a revolutionary poet, he wrote proletarian poems ("We of the Red Leaves of Red Books", for example), for New Masses and other communist leaning periodicals. In 1933, Wright founded the South Side Writers Group, whose members included Arna Bontemps and Margaret Walker. Through the group and his membership in the John Reed Club, Wright founded and edited Left Front, a literary magazine. Wright began publishing his poetry ("A Red Love Note" and "Rest for the Weary" for example) there in 1934. There is dispute about the demise in 1935 of Left Front Magazine as Wright blamed the Communist Party despite his protests. It is however likely due to the proposal at the 1934 Midwest Writers Congress that the John Reed Club be replaced by a Communist Party sanctioned First American Party Congress. Throughout this period, Wright continued to contribute to New Masses magazine, revealing the path his writings would ultimately take. By 1935, Wright had completed the manuscript of his first novel, Cesspool, which was rejected by eight publishers and published posthumously as Lawd Today (1963). This first work featured autobiographical anecdotes about working at a post office in Chicago during the Great Depression. In January 1936 his story "Big Boy Leaves Home" was accepted for publication in the anthology New Caravan and the anthology Uncle Tom's Children, focusing on black life in the rural American South. In February of that year, he began working with the National Negro Congress (NNC), speaking at the Chicago convention on "The Role of the Negro Artist and Writer in the Changing Social Order". His ultimate goal (looking at other labor unions as inspiration) was the development of NNC sponsored publications, exhibits, and conferences alongside the Federal Writers' Project to get work for black artists. Some black Communists denounced Wright as a "bourgeois intellectual." Wright was essentially autodidactic. He had been forced to end his public education to support his mother and brother after completing junior high school. Throughout the Soviet pact with Nazi Germany in 1940, Wright continued to focus his attention on racism in the United States. He would ultimately break from the Communist Party when they broke from a tradition against segregation and racism and joined Stalinists supporting the US entering World War II in 1941. Indeed, his relations with the party turned violent; Wright was threatened at knifepoint by fellow traveler co workers, denounced as a Trotskyite in the street by strikers, and physically assaulted by former comrades when he tried to join them during the 1936 Labour Day march.

Мансап

1932 жылы Чикагода Райт Федералды жазушылар жобасында жазуды бастады және Америка Коммунистік партиясының мүшесі болды. 1937 жылы Нью-Йоркке көшіп келіп, коммунистік "The Daily Worker" басылымының бюро меңгерушісі болды. 1937-1938 жылдары басылымға 200-ден астам мақала жазды. Бұл оған өзін қызықтыратын оқиғалар мен мәселелерді жария етуге мүмкіндік берді, депрессия заманындағы Американы көркем жазылған проза арқылы көрсетті. Ол Federal Writers' Project қалаға арналған нұсқаулық, "Нью-Йорк панорамасы" (1938) бойынша жұмыс істеді және кітаптағы Харлем туралы эссесін жазды. Жазғы және күзгі маусымда "Daily Worker" газетіне 200-ден астам мақала жазды және қысқа ғұмырлы әдеби журналдың редакторына көмектесті, ол "Жаңа сын" деп аталды. Бұл жыл Райт үшін маңызды болды, себебі ол жазушы Ральф Эллисонмен танысып, оныңмен жылдар бойы сақталатын достық қарым-қатынас орнатты. "От пен бұлт" атты әңгімесі үшін "Стори" журналының 500 долларлық бірінші жүлдесін жеңіп алды. Олар Нью-Йоркке көшіп, Бруклиндегі Форт Грин ауданындағы 109 Леффертс Плейс мекенжайында тұрды. Жарияланғаннан кейін "Туған ұл" кітабы "Айдың кітабы" клубы тарапынан афроамерикандық автордың алғашқы кітабы ретінде таңдалып алынды. Бұл ерлік шешім болды. Басты кейіпкер, Үлкен Томас, қоғамның афроамерикандықтарға қойған шектеулерімен байланысты. Осындай жағдайда ол өз еркіндігі мен өзін-өзі тануға тек қана қылмыстық әрекеттер арқылы жетеді. Райттың Үлкен Томастың мінезін сомдауы оның туындыларындағы зорлық-зомбылыққа ден қоюы үшін сынға ұшырады. "Туған ұл" кітабына қатысты, адамдар оның қара нәсілді адамды ақ нәсілділердің ең жаман қорқыныштарын растайтын бейнеде көрсеткеніне наразылық білдірді. "Туған ұл" кітабы жарық көргеннен кейінгі кезең Райт үшін өте қарбалас болды. 1940 жылдың шілдесінде ол Эдвин Роскам таңдаған фотосуреттерге қоса қара нәсілділердің халықтық тарихы туралы зерттеулер жүргізу үшін Чикагоға барды. Чикагода ол Лэнгстон Хьюз, Арна Бонтемпс және Клод Маккеймен бірге Америкадағы негрлер көрмесін тамашалады. Райт драматург Пол Гринмен бірлесіп "Туған ұл" пьесасының драмалық бейімделуін жасау үшін Солтүстік Каролина штатының Чапел-Хилл қаласына сапарлады. 1941 жылдың қаңтар айында Райт NAACP-тің беделді Спингарн медалімен марапатталды. Оның "Туған ұл" пьесасы 1941 жылдың наурыз айында Бродвейде Орсон Уэллс режиссерлігімен ашылды және көбінесе жағымды пікірлер алды. Райт сонымен қатар Роскам таңдаған фотосуреттер жинағына қоса мәтін жазды, олар толығымен Фермалық қауіпсіздік басқармасының файлдарынан алынған. FSA елді аралап, американдықтардың суреттерін түсіру үшін үздік фотографтарды жұмысқа алды. Олардың "Он екі миллион қара дауыс: АҚШ-тағы негрлердің халық тарихы" атты еңбегі 1941 жылдың қазан айында жарияланып, сыншылардың кеңінен мақұлдауына ие болды. Райттың "Қара бала" (1945) атты естелік кітабында оның Роксиден бастап 19 жасында Чикагоға көшкенге дейінгі өмірі суреттелген. Бұл оның жетінші күндік адвентистер отбасымен болған қақтығыстарын, ақ нәсілді жұмыс берушілермен болған қиындықтарын және әлеуметтік оқшаулануын қамтиды. Сондай-ақ, оның осы күрес арқылы жасаған зияткерлік саяхаты сипатталған. 1977 жылы қайтыс болғаннан кейін жарық көрген "Америкалық аштық" кітабы Райттың бастапқыда "Қара бала" кітабының екінші томы ретінде жоспарлағанын көрсетеді. 1991 жылы Америка кітапханасы басылымы кітапты екі томдық түріне қайта келтірді. "Америкалық аштық" кітабында Райттың Джон Рид клубтарына және 1942 жылы тастап кеткен Коммунистік партияға қатысуы туралы егжей-тегжейлі мәліметтер келтірілген. Кітапта ол ертерек кеткенін айтады, бірақ ол 1944 жылға дейін өзінің кететінін жарияламады. Кітаптың қалпына келтірілген түрінде Райт диптих құрылымын "буржуазиялық" кітаптар мен белгілі бір мүшелерді айыптаған ұйымдасқан коммунизмнің сенімділігі мен төзімсіздігін, фундаменталистік ұйымдасқан діннің ұқсас шектеулі қасиеттерімен салыстыру үшін пайдаланды. Райт Иосиф Сталиннің Кеңес Одағындағы Ұлы тазалауын мақұлдамады.

In Chicago in 1932, Wright began writing with the Federal Writer's Project and became a member of the American Communist Party. In 1937, he relocated to New York and became the Bureau Chief of the communist publication The Daily Worker. He would write over 200 articles for the publication from 1937 to 1938. This allowed him to cover stories and issues that interested him, revealing depression era America into light with well written prose. He worked on the Federal Writers' Project guidebook to the city, New York Panorama (1938), and wrote the book's essay on Harlem. Through the summer and fall he wrote more than 200 articles for the Daily Worker and helped edit a short lived literary magazine, New Challenge. The year was also a landmark for Wright because he met and developed a friendship with writer Ralph Ellison that would last for years. He was awarded the Story magazine first prize of $500 for his short story "Fire and Cloud". They had moved to New York and lived at 109 Lefferts Place in Brooklyn in the Fort Greene neighborhood. After publication, Native Son was selected by the Book of the Month Club as its first book by an African American author. It was a daring choice. The lead character, Bigger Thomas, is bound by the limitations that society places on African Americans. Unlike most in this situation, he gains his own agency and self knowledge only by committing heinous acts. Wright's characterization of Bigger led to him being criticized for his concentration on violence in his works. In the case of Native Son, people complained that he portrayed a black man in ways that seemed to confirm whites' worst fears. The period following publication of Native Son was a busy time for Wright. In July 1940 he went to Chicago to do research for a folk history of blacks to accompany photographs selected by Edwin Rosskam. While in Chicago he visited the American Negro Exposition with Langston Hughes, Arna Bontemps and Claude McKay. Wright traveled to Chapel Hill, North Carolina, to collaborate with playwright Paul Green on a dramatic adaptation of Native Son. In January 1941 Wright received the prestigious Spingarn Medal of the NAACP for noteworthy achievement. His play Native Son opened on Broadway in March 1941, with Orson Welles as director, to generally favorable reviews. Wright also wrote the text to accompany a volume of photographs chosen by Rosskam, which were almost completely drawn from the files of the Farm Security Administration. The FSA had employed top photographers to travel around the country and capture images of Americans. Their collaboration, Twelve Million Black Voices: A Folk History of the Negro in the United States, was published in October 1941 to wide critical acclaim. Wright's memoir Black Boy (1945) describes his early life from Roxie up until his move to Chicago at age 19. It includes his clashes with his Seventh day Adventist family, his troubles with white employers, and social isolation. It also describes his intellectual journey through these struggles. American Hunger, which was published posthumously in 1977, was originally intended by Wright as the second volume of Black Boy. The Library of America edition of 1991 finally restored the book to its original two volume form. American Hunger details Wright's participation in the John Reed Clubs and the Communist Party, which he left in 1942. The book implies he left earlier, but he did not announce his withdrawal until 1944. In the book's restored form, Wright used the diptych structure to compare the certainties and intolerance of organized communism, which condemned "bourgeois" books and certain members, with similar restrictive qualities of fundamentalist organized religion. Wright disapproved of Joseph Stalin's Great Purge in the Soviet Union.

Франция

Кейін бірнеше ай бойы Канаданың Квебек қаласында, оның ішінде Орел аралындағы Сент-Петронил ауылында ұзақ уақыт болғаннан кейін, Райт 1946 жылы Парижге көшіп барды. Ол тұрақты американдық эмигрант болды. Парижде Райт француз жазушылары Жан-Поль Сартр және Альберт Камюмен достық қарым-қатынас орнатты, олармен ол Нью-Йоркте танысқан еді, ал ол әйелімен бірге 1947 жылы олармен бірге тұрған Симон де Бовуармен жақын дос болды. Дегенмен, Мишель Фабрдің пікірінше, Райттың экзистенциалистік бейімділіктеріне көбірек әсер еткен Сорен Кьеркегор, Эдмунд Гуссерл және әсіресе Мартин Хайдеггер болды. Фабрдің аргументін ұстанғаннан кейін, 1946-1951 жылдар аралығында Райттың экзистенциалистік бейімділіктеріне қатысты, Хью Вудсон Райттың Гуссерл мен Хайдеггерге танысуы "Сартрдың экзистенциализм мен марксизм синтезіне сәйкес келмеуінің тікелей салдары болды" деп санайды. Оның экзистенциалистік кезеңі екінші романында, "The Outsider" (1953) романында көрініс тапты, онда Нью-Йорктегі коммунистік партияға қатысқан афроамерикалық кейіпкердің өмірі суреттелген. Ол сондай-ақ эмигрант жазушылар Честер Хаймс және Джеймс Болдуинмен де дос болды. Болдуиннің "Әркімнің наразылық романы" атты эссесін ( "Туған ұлдың жазбаларында" жинағынан) жариялағаннан кейін олардың қарым-қатынасы уытты аяға жетті, онда Болдуин Райттың Үлкен Томас бейнесін стереотиптік деп сынады. 1954 жылы Райт "Savage Holiday" еңбегін жариялады. 1947 жылы Франция азаматы болғаннан кейін, Райт Еуропа, Азия және Африканы аралап саяхаттауды жалғастырды. Ол осы сапарлардан көптеген ғылыми-танымдық еңбектер үшін материал жинады. 1949 жылы Райт антикоммунистік "Енсіз құдай" антологиясына үлес қосты; оның очеркі үш жыл бұрын "Atlantic Monthly" журналында жарияланған және "Қара бала" кітабының жарияланбаған бөлігінен алынған. Ол Мәдениет бостандығы конгресіне қосылуға шақырылды, бірақ ол ЦРУ-мен байланысы бар деп күдіктеніп, бас тартты. Африкалық американдықтар мен коммунистердің арасында байланыс бар деген қорқынышпен ФБР 1943 жылдан бастап Райтты бақылауға алды. 1950 жылдары коммунистік қорқыныштар күшейген кезде, Райт Голливуд киностудияларының басшылары тарапынан қара тізімге енгізілді. Бірақ 1950 жылы ол Аргентинаның "Туған ұл" фильмінің нұсқасында 42 жастағы жасөспірім Үлкен Томас рөлін ойнады. 1953 жылдың ортасында Райт Голд-Костқа сапар шекті, онда Кваме Нкрума елді британдық биліктен тәуелсіздікке бастап, Гана мемлекетін құрды. Райт Парижге қайту алдында АҚШ-тың Аккрадағы консулына Нкрума және оның саяси партиясы туралы білгендері туралы құпия есеп берді. Райт Парижге оралғаннан кейін АҚШ Мемлекеттік департаментінің қызметкерімен екі рет кездесті. Қызметкердің баяндамасында Райт Нкруманың кеңесшісі Джордж Пэдмордан тәуелсіздік алғаннан кейін Голд-Кост үшін Нкруманың жоспарлары туралы білгендері бар. Лондонда тұратын Тринидадтан шыққан Пэдмор Райтты жақын дос деп санайтын. Бұл туралы оның Йель университетінің Бейнеке кітапханасындағы Райттың қағаздарындағы көптеген хаттары куәлік етеді, және екеуі хат алмасуын жалғастырды. Райттың Африка сапары туралы "Қара күш" кітабы 1954 жылы жарық көрді; оның Лондондық баспашысы Дэннис Добсон болды, ол сонымен қатар Пэдмордың жұмысын жариялады. Райттың американдық шенеуніктерге хабарлауға қандай саяси себептері болса да, ол шетелде қалуды қалаған және паспортын жаңарту үшін олардың рұқсатын қажет еткен америкалық азамат еді. Райттың өмірбаянын жазған Аддисон Гейлдің айтуынша, бірнеше айдан кейін Райт Париждегі американдық елшіліктегі лауазымды адамдармен коммунистік партияда танысқан адамдар туралы сөйлескен; сол кезде бұл адамдар АҚШ-та Смит заңы бойынша сотталған. Тарихшы Кэрол Полгров 1950 жылдары АҚШ-та азаматтық құқық қозғалысының күшеюі туралы Райттың неге айтары аз екенін зерттеді. Ол Райттың досы Честер Хаймс АҚШ туралы жазудан аулақ болу үшін "күшті қысым" көрсетілгенін айтқан. 1955 жылы Райт Бандунг конференциясына Индонезияға барды. Ол конференцияға қатысты өз ойларын, сондай-ақ Индонезияның мәдени жағдайы туралы "The Color Curtain: A Report on the Bandung Conference" еңбегінде жазды. Райт жаңадан тәуелсіздік алған, бұрынғы отаршылдық елдердің кездесуімен байланысты мүмкіндіктерге үмітпен қарады. Ол кем дегенде екі рет Индонезияның мәдени топтарына, соның ішінде Индонезияның ПЕН клубына дәріс берді және "The Color Curtain" шығармасына дайындық барысында индонезиялық суретшілер мен зиялылармен сұхбаттасты. Кейіннен Райт кездескен бірнеше индонезиялық суретшілер мен зиялылар оның саяхат жазбаларында Индонезияның мәдени жағдайы қалай суреттелгені туралы пікір білдірді. Райттың басқа да еңбектеріне "White Man, Listen!" (1957) және "The Long Dream" (1958) романы кіреді, ол пьесаға бейімделді және 1960 жылы Кетти Фрингс қойған Нью-Йоркте сахналандырылды. Онда Фиш есімді адам мен оның әкесі арасындағы қарым-қатынас зерттелген. 1961 жылы Райттың қайтысынан кейін жарық көрген "Eight Men" атты әңгімелер жинағында солтүстік және оңтүстік қалаларының афроамерикалықтарының кедейлік, ашу және наразылықтары туралы мәселелер көтерілген. Оның әгенті Пол Рейнольдс 1959 жылдың ақпанында Райттың 400 беттік "Island of Hallucinations" қолжазбасына қатысты өте теріс сын айтты. Оған қарамастан, наурыз айында Райт өзінің Фиш кейіпкерінің нәсілдік шарттардан азат болып, үстемдікке ие болатын романның жоспарын жасады. 1959 жылдың мамыр айында Райт Парижді тастап, Лондонға көшуді қалады. Ол француз саясатының АҚШ қысымына бағынуы күшейгенін сезінді. Оның тамашалаған париждік бейбіт атмосфера эмигрант қара жазушыларының жауларының тудырған даулары мен шабуылдарынан бұзылды. 1959 жылдың 26 маусымында "White Man, Listen!" романының француз тілінде жарық көргеніне арналған кештен кейін Райт ауырды. Ол 1953 жылы Голд-Костта болған кезде жұқтырған, әдеттен тыс күшті амебалық дизентерияға шалдықты. 1959 жылдың қарашасына қарай оның әйелі Лондондық пәтер тапты, бірақ Райттың ауруы және британдық иммиграциялық шенеуніктермен болған "он екі күндегі төрт қиындық" Англияда тұруға деген ниетін жойды. 1960 жылдың 19 ақпанында Райт өзінің әгенті Рейнольдстан "The Long Dream" пьесасының Нью-Йорктегі премьерасы нашар пікірлер алғанын және пьеса авторы Кетти Фрингс одан әрі қойылымдарды тоқтатуға шешім қабылдағанын естіді. Сонымен қатар, Райт Францияда "The Long Dream" романын жариялау кезінде қосымша қиындықтарға тап болды. Бұл олқылықтар "Island of Hallucinations" романына қосымша түзетулер енгізуіне кедерілді, оның жариялануы үшін Doubleday and Company компаниясынан міндеттеме алуға тырысты. 1960 жылдың маусымында Райт француз радиосы үшін өзінің кітаптары мен әдеби мансабына қатысты бірқатар талқылаулар жазды. Ол сондай-ақ АҚШ-тағы және әлемдегі нәсілдік жағдайға тоқталып, Африкадағы американдық саясатты айқын сынады. 1960 жылдың қыркүйек айының соңында, өзінің қызы Джулияның Лондондан Париждегі Сорбоннаға оқуға баруына байланысты қосымша шығыстарды жабу үшін Райт Париждің ең ірі жазбалар компаниясының директоры Николь Барклай үшін жазбалар қаптамаларына рецензия жазды. Қаржылық қиындықтарына қарамастан, Райт өзінің қағидаларынан бас тартпады. Ол американдық бақылау күдігі болғандықтан канадалық радио бағдарламаларына қатысудан бас тартты. Сонымен қатар, ол Лео Толстойдың естелігіне арналған Үндістандағы конференцияға қатысуға Мәдениет бостандығы конгресінен шақыруды қабылдамады. Әдебиетке қызығушылығын сақтап, Райт Кайл Онстоттың "Mandingo" (1957) романының Францияда жариялануына көмектесті. Райттың соңғы күшті энергиясы 1960 жылдың 8 қарашасында Париждегі американдық шіркеудің студенттері мен мүшелеріне арналған "Америка Құрама Штаттарындағы қара суретші мен зиялының жағдайы" атты polemical лекциясында байқалды. Ол американдық қоғамның нәсілдік статус-квоны сұраған кезде қара қоғамның ең белсенді мүшелерін құлдарға айналдыратынын айтты. Ол "Native Son" романына коммунистердің жасаған шабуылдарын және...

Following a stay of a few months in Québec, Canada, including a lengthy stay in the village of Sainte Pétronille on the Île d'Orléans, Wright moved to Paris in 1946. He became a permanent American expatriate. In Paris, Wright became friends with French writers Jean Paul Sartre and Albert Camus, whom he had met while still in New York, and he and his wife became particularly good friends with Simone de Beauvoir, who stayed with them in 1947. However, as Michel Fabre argues, Wright's existentialist leanings were more influenced by Soren Kierkegaard, Edmund Husserl, and especially Martin Heidegger. In following Fabre's argument, with respect to Wright's existentialist proclivities during the period of 1946 to 1951, Hue Woodson suggests that Wright's exposure to Husserl and Heidegger "directly came as an intended consequence of the inadequacies of Sartre's synthesis of existentialism and Marxism for Wright." His Existentialist phase was expressed in his second novel, The Outsider (1953), which described an African American character's involvement with the Communist Party in New York. He also became friends with fellow expatriate writers Chester Himes and James Baldwin. His relationship with the latter ended in acrimony after Baldwin published his essay "Everybody's Protest Novel" (collected in Notes of a Native Son), in which he criticized Wright's portrayal of Bigger Thomas as stereotypical. In 1954 Wright published Savage Holiday. After becoming a French citizen in 1947, Wright continued to travel through Europe, Asia, and Africa. He drew material from these trips for numerous nonfiction works. In 1949, Wright contributed to the anti communist anthology The God That Failed; his essay had been published in the Atlantic Monthly three years earlier and was derived from the unpublished portion of Black Boy. He was invited to join the Congress for Cultural Freedom, which he rejected, correctly suspecting that it had connections with the CIA. Fearful of links between African Americans and communists, the FBI had Wright under surveillance starting in 1943. With the heightened communist fears of the 1950s, Wright was blacklisted by Hollywood movie studio executives. But in 1950, he starred as the teenager Bigger Thomas (Wright was 42) in an Argentinian film version of Native Son. In mid 1953, Wright traveled to the Gold Coast, where Kwame Nkrumah was leading the country to independence from British rule, to be established as Ghana. Before Wright returned to Paris, he gave a confidential report to the United States consulate in Accra on what he had learned about Nkrumah and his political party. After Wright returned to Paris, he met twice with an officer from the U. S. State Department. The officer's report includes what Wright had learned from Nkrumah's adviser George Padmore about Nkrumah's plans for the Gold Coast after independence. Padmore, a Trinidadian living in London, believed Wright to be a good friend. His many letters in the Wright papers at Yale's Beinecke Library attest to this, and the two men continued their correspondence. Wright's book on his African journey, Black Power, was published in 1954; its London publisher was Dennis Dobson, who also published Padmore's work. Whatever political motivations Wright had for reporting to American officials, he was also an American who wanted to stay abroad and needed their approval to have his passport renewed. According to Wright biographer Addison Gayle, a few months later Wright talked to officials at the American embassy in Paris about people he had met in the Communist Party; at the time these individuals were being prosecuted in the US under the Smith Act. Historian Carol Polsgrove explored why Wright appeared to have little to say about the increasing activism of the civil rights movement during the 1950s in the United States. She found that Wright was under what his friend Chester Himes called "extraordinary pressure" to avoid writing about the US. In 1955, Wright visited Indonesia for the Bandung Conference. He recorded his observations on the conference as well as on Indonesian cultural conditions in The Color Curtain: A Report on the Bandung Conference. Wright was enthusiastic about the possibilities posed by this meeting of newly independent, former colonial nations. He gave at least two lectures to Indonesian cultural groups, including PEN Club Indonesia, and he interviewed Indonesian artists and intellectuals in preparation to write The Color Curtain. Several Indonesian artists and intellectuals whom Wright met, later commented on how he had depicted Indonesian cultural conditions in his travel writing. Other works by Wright included White Man, Listen! (1957) and a novel The Long Dream (1958), which was adapted as a play and produced in New York in 1960 by Ketti Frings. It explores the relationship between a man named Fish and his father. A collection of short stories, Eight Men, was published posthumously in 1961, shortly after Wright's death. These works dealt primarily with the poverty, anger, and protests of northern and southern urban black Americans. His agent, Paul Reynolds, sent strongly negative criticism of Wright's 400 page Island of Hallucinations manuscript in February 1959. Despite that, in March Wright outlined a novel in which his character Fish was to be liberated from racial conditioning and become dominating. By May 1959, Wright wanted to leave Paris and live in London. He felt French politics had become increasingly submissive to United States pressure. The peaceful Parisian atmosphere he had enjoyed had been shattered by quarrels and attacks instigated by enemies of the expatriate black writers. On June 26, 1959, after a party marking the French publication of White Man, Listen!, Wright became ill. He suffered a virulent attack of amoebic dysentery, probably contracted during his 1953 stay on the Gold Coast. By November 1959 his wife had found a London apartment, but Wright's illness and "four hassles in twelve days" with British immigration officials ended his desire to live in England. On February 19, 1960, Wright learned from his agent Reynolds that the New York premiere of the stage adaptation of The Long Dream received such bad reviews that the adapter, Ketti Frings, had decided to cancel further performances. Meanwhile, Wright was running into added problems trying to get The Long Dream published in France. These setbacks prevented his finishing revisions of Island of Hallucinations, for which he was trying to get a publication commitment from Doubleday and Company. In June 1960, Wright recorded a series of discussions for French radio, dealing primarily with his books and literary career. He also addressed the racial situation in the United States and the world, and specifically denounced American policy in Africa. In late September, to cover extra expenses for his daughter Julia's move from London to Paris to attend the Sorbonne, Wright wrote blurbs for record jackets for Nicole Barclay, director of the largest record company in Paris. In spite of his financial straits, Wright refused to compromise his principles. He declined to participate in a series of programs for Canadian radio because he suspected American control. For the same reason, he rejected an invitation from the Congress for Cultural Freedom to go to India to speak at a conference in memory of Leo Tolstoy. Still interested in literature, Wright helped Kyle Onstott get his novel Mandingo (1957) published in France. Wright's last display of explosive energy occurred on November 8, 1960, in his polemical lecture, "The Situation of the Black Artist and Intellectual in the United States," delivered to students and members of the American Church in Paris. He argued that American society reduced the most militant members of the black community to slaves whenever they wanted to question the racial status quo. He offered as proof the subversive attacks of the Communists against Native Son and the quarrels which James Baldwin and other authors sought with him. On November 26, 1960, Wright talked enthusiastically with Langston Hughes about his work Daddy Goodness and gave him the manuscript. Wright died of a heart attack in Paris on November 28, 1960, at the age of 52. He was interred in Père Lachaise Cemetery. Wright's daughter Julia has claimed that her father was murdered. A number of Wright's works have been published posthumously. In addition, some of Wright's more shocking passages dealing with race, sex, and politics were cut or omitted before original publication of works during his lifetime. In 1991, unexpurgated versions of Native Son, Black Boy, and his other works were published. In addition, in 1994, his novella Rite of Passage was published for the first time. In the last years of his life, Wright had become enamored of the Japanese poetic form haiku and wrote more than 4,000 such short poems. In 1998 a book was published (Haiku: This Other World) with 817 of his own favorite haiku. Many of these haiku have an uplifting quality even as they deal with coming to terms with loneliness, death, and the forces of nature. A collection of Wright's travel writings was published by the University Press of Mississippi in 2001. At his death, Wright left an unfinished book, A Father's Law, dealing with a black policeman and the son he suspects of murder. His daughter Julia Wright published A Father's Law in January 2008. An omnibus edition containing Wright's political works was published under the title Three Books from Exile: Black Power; The Color Curtain; and White Man, Listen!

Жеке өмір

1939 жылдың тамызында Ральф Эллисон куәгер болған кезде Райт орыс еврей тегіндес қазіргі заманғы би оқытушысы Дима Роуз Мейдманға үйленді. Некелері бір жылдан кейін ажырасты. 1941 жылдың 12 наурызында ол Бруклинде коммунистік қозғалыстың ұйымдастырушысы Эллен Поплар (туған есімі Попловиц) әйеліне үйленді. Олардың екі қызы болды: Джулия 1942 жылы, ал Рейчел 1949 жылы дүниеге келді.

Мұра

Black Boy 1945 жылы жарық көргеннен кейін дереу бестселлерге айналды. 1950-жылдары жарық көрген Райттың әңгімелері кейбір сыншыларды көңілсіздікке ұшыратты. Олардың айтуынша, оның Еуропаға қоныс аударуы оны афроамерикандықтардан алшақтатқан және оның эмоционалдық және психологиялық тамырларынан бөліп тастаған. Райттың көптеген туындылары, жас қара терілі жазушылардың еңбектері танымал болған кезеңде, Жаңа сынның қатаң талаптарына сай келмеді. 1950-жылдары Райттың көзқарасы халықаралық сипатқа ие болды. Әдебиет және саясат саласындағы маңызды тұлға ретінде әлемдік деңгейде танымал болғанымен, оның шығармашылық жұмысы төмендеді. 1950-жылдары "Black Boy" кітабына деген қызығушылық азайғанмен, ол оның ең көп сатылған кітаптарының бірі болып қала берді. 20-ғасырдың соңынан бастап сыншылар оған қайта қызығушылық танытты. "Black Boy" – тарихи, әлеуметтанулық және әдеби маңызы бар маңызды туынды, нәсілшіл қоғамда өзін-өзі тануға ұмтылған қара терілі адамның көркем бейнесі Джеймс Болдуин және Ральф Эллисон сияқты афроамерикандық жазушылардың туындыларына зор әсер етті. Джон А. Уильямс 1967 жылы жарық көрген "Мен кіммін деп жылаған адам" романында Райттың өмірі мен өлімі туралы ойдан шығарылған нұсқаны енгізді. Жалпы алғанда, Райттың "Туған ұлы" романының әсері әдеби стиль немесе техника мәселесі емес екеніне келісім бар. Керісінше, бұл кітап идеялар мен көзқарастарға әсер етті және "Native Son" 20-ғасырдың соңғы жартысында АҚШ-тың әлеуметтік және рухани тарихында маңызды рөл атқарды. "Райт – күресу қажеттігін сезінуге көмектескен адамдардың бірі болды", – деді жазушы Амири Барака. 1970 және 1980-жылдары ғалымдар беделді журналдарда Райт туралы сын мақалалар жариялады. Ричард Райтқа арналған конференциялар Миссисипиден Нью-Джерсиге дейінгі университеттерде өткізілді. 1986 жылдың желтоқсанында Ричард Уэслидің сценарийі бойынша "Туған ұлы" фильмінің жаңа нұсқасы жарық көрді. Райттың кейбір романдары американдық мектептердің, университеттердің және колледждердің көптеген оқу бағдарламаларына енгізілді. Заманауи сыншылар Райттың философиялық жобасын ескере отырып, оның кейінгі туындыларын қайта қарастыруды ұсынады. Атап айтқанда, Пол Гилрой "оның философиялық қызығушылықтарының тереңдігі оның еңбектерін талдауға басымдық берген әдеби зерттеулермен назарсыз қалды немесе дұрыс түсініксіздікке түсті" деп мәлімдеді. Райт WPA Writers' Project туралы 90 минуттық деректі фильмде – "Адамның жаны: Америка тарихын жазу" (2009) – бейнеленді. 1930-жылдардағы оның өмірі мен шығармашылығы "Адамның жаны: WPA жазушылар жобасы Америкадағы Ұлы депрессияны ашады" атты кітапта жарияланды.

Black Boy became an instant best seller upon its publication in 1945. Wright's stories published during the 1950s disappointed some critics who said that his move to Europe had alienated him from African Americans and separated him from his emotional and psychological roots. Many of Wright's works failed to satisfy the rigid standards of New Criticism during a period when the works of younger black writers gained in popularity. During the 1950s Wright grew more internationalist in outlook. While he accomplished much as an important public literary and political figure with a worldwide reputation, his creative work did decline. While interest in Black Boy ebbed during the 1950s, this has remained one of his best selling books. Since the late 20th century, critics have had a resurgence of interest in it. Black Boy remains a vital work of historical, sociological, and literary significance whose seminal portrayal of one black man's search for self actualization in a racist society strongly influenced the works of African American writers who followed, such as James Baldwin and Ralph Ellison. John A. Williams included a fictionalized version of Wright's life and death in his 1967 novel The Man Who Cried I Am. It is generally agreed that the influence of Wright's Native Son is not a matter of literary style or technique. Rather, this book affected ideas and attitudes, and Native Son has been a force in the social and intellectual history of the United States in the last half of the 20th century. "Wright was one of the people who made me conscious of the need to struggle," said writer Amiri Baraka. During the 1970s and 1980s, scholars published critical essays about Wright in prestigious journals. Richard Wright conferences were held on university campuses from Mississippi to New Jersey. A new film version of Native Son, with a screenplay by Richard Wesley, was released in December 1986. Certain Wright novels became required reading in a number of American high schools, universities and colleges. Recent critics have called for a reassessment of Wright's later work in view of his philosophical project. Notably, Paul Gilroy has argued that "the depth of his philosophical interests has been either overlooked or misconceived by the almost exclusively literary inquiries that have dominated analysis of his writing." Wright was featured in a 90 minute documentary about the WPA Writers' Project entitled Soul of a People: Writing America's Story (2009). His life and work during the 1930s is highlighted in the companion book, Soul of a People: The WPA Writers' Project Uncovers Depression America.

Журнал мақалалары

Алсен, Эберхард. "Жанды Күнге Қарай": Ричард Райттың "Сырдас" шығармасынан "Ұзақ Арманға" дейінгі көзқарасының өзгеруі, CLA Journal 38.2 (1994): 211–227. Онлайн

Bone, Роберт. "Ричард Райт және Чикагоның қайта жаңаруы", Callaloo 28 (1986): 446–468. Онлайн
Бургам, Эдвин Берри. "Демократияның уәдесі және Ричард Райттың көркем әдебиеті", Ғылым және қоғам, 7-том, 4-сан (1943 жылғы күз), 338–352 бб. JSTOR-да. Брэдли, М. (2018). "Ричард Райт, Бандунг және Үшінші әлемнің поэтикасы". Қазіргі Америка тарихы, 1(1), 147–150. Каули, Энн О. "Ричард Райттың көркем әдебиетіндегі бостандықтың анықтамасы", CLA Journal 19.3 (1976): 327–346. Онлайн
Кобб, Нина Кресснер. "Ричард Райт: Шеттелу және экзистенциализм", Phylon 40.4 (1979): 362–374. Онлайн

Gines, Kathryn T. "'Жер Астында Өмір Сүрген Адам': Жан Поль Сартр және Ричард Райттың философиялық мұрасы", Sartre Studies International 17.2 (2011): 42–59. Кнап, Шошана Милграм. "Ричард Райттың "Сырдас" шығармасын қайта қарастыру: Хьюго, Достоевский, Макс Истман және Айн Рэнд", Ричард Райттің пост-жарысқан қиялында (2014), 99–112 бб. Мейерсон, Грегори. "Сью тәтесінің қателігі: Ричард Райттың "Жарқын және таңғы жұлдыз" шығармасындағы жалған сана", Қайта құру: Мәдениет туралы зерттеулер, 2008, 8#4. Онлайн

Veninga, Дженифер Элиса. "Ричард Райт: Кьеркегордың экзистенциалистік шеттелуші ретіндегі ықпалы", Кьеркегордың әлеуметтік-саяси ойға ықпалы (Routledge, 2016), 281–298 бб. Видмер, Кингсли және Ричард Райт. "Экзистенциалдық қараңғылық: Ричард Райттың "Сырдас" шығармасы", Висконсин қазіргі әдебиет туралы зерттеулер, 1.3 (1960): 13–21. Онлайн
Вудсон, Хью. "Хайдеггер және "Сырдас", "Жабайы мереке" және "Ұзақ арман" кітаптары", Ричард Райт туралы сындық ойлар. Ред. Кимберли Дрейк (Амения, Нью-Йорк: Grey House, 2019).

Мұрағаттық материалдар

Ричард Райт қағаздары. Йель американ әдебиеті жинағы, Бейнеке сирек кітаптар және қолжазбалар кітапханасы. Миссисипи университетіндегі Ричард Райт жинағы (MUM00488). Чикаго қалалық кітапханасындағы социолог Хорас Р. Клейтонның қағаздарындағы Ричард Райт кітап жобасы материалдары.