Кіріспе

Пири Томастың естеліктері «Down These Mean Streets» кітабының басты тақырыптарының бірі – Пири Томастың қара түсті пуэрторикалық ретіндегі өзін тануы. Ол Пуэрто-Рико және Куба тарихынан шыққан болғанымен, оны латын американдығы немесе испаниялық емес, қара нәсілді деп есептейді. Оның отбасы латындық-карибтік тегінің африкалық жағын мойындамайды, сондықтан Пири жастық шағы мен ересек өмірінің көп бөлігін нәсілдік және этникалық кімдігін анықтауға арнайды. Кітап алғаш рет 1967 жылы жарық көрді. 1997 жылы шыққан арнайы тридцатыншы жылдық басылымына автордың жаңа сөз алды соңы қосылды. «7 Ұзақ жыл» атты жалғасы түрмеде өткен жылдарына толыққанды мән береді.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Бұл оқиға 1941 жылы Харлемде басталады, онда Пири отбасымен бірге тұрады. Пиридің әкесі Жұмыспен қамту басқармасында жұмыс істейді, ал анасы балаларымен үйде қалады. Пиридің кішкентай інісі Рикардо қайтыс болғаннан кейін, отбасы 114-ші көшедегі итальяндық ауданға көшіп келеді. Пири көшеде жергілікті балалармен әртүрлі кездеседі және түрлі төбелес болғанымен, Пири итальяндықтардың құрметін оларға жамандамау арқылы иеленеді. Отбасы Испан Гарлеміне оралғанда, Пири TNT деп аталатын пуэрторикалық топқа қосылады. Пири отбасымен Лонг-Айленд маңына көшіп кетеді. Пири сыныптастарымен бейсбол ойнайды және мектепке балады, онда ол Марсия есімді қызбен әңгімелеседі; бірақ Пири бір топ қыздың оның тері түсі туралы сөйлескенін естіп, қатты ойға келеді. Бұл, сондай-ақ әкесінің басқа әйелмен араласуы Пириді қатты ренжітеді. Үш айдан кейін Пири Харлемге оралып, үйсіз қалады. Ақша табу үшін Пири жұмыс іздеп, сатушы болып жұмыс істеуге кіріседі. Ол Трина Диазбен танысады және Пириді өзінің кім екенін одан әрі сұрауға итермелейтін Брю есімді жаңа дос табады. Пири мен Брю Оңтүстікке баруды жоспарлайды, онда Пири қара адам болудің мәнін анықтамақ. Пири ағасы Хосемен дауласады, себебі Хосе Пиридің Оңтүстікке баруын түсінбейді; оның пікірінше, Пири қара емес, пуэрторикалық. Поппа Пиримен жақындасуға және оны жұбатуға тырысады, бірақ Пири отбасының қарсылығына қарамастан, кетуді шешеді. Оңтүстікте болған кезде Пири қай тілде сөйлесең, қайдан келсең де, қара болсаң – қара екеніңді түсінеді. Пири Нью-Йоркке оралғаннан кейін көп ұзамай анасы қайтыс болады және Пири қайтадан көшеде қалады. Ол героинге тәуелді болып, героинге ақша табу үшін барлық нәрсені сата бастайды. Трина Пуэрто-Рикода болғанда, Пири басқа пуэрторикалық әйел, Дюльсиенді жүкті етеді. Пири Дюльсиенге баласымен Нью-Йоркке қайтуға билет алады. Пири Луиді қайтадан бизнеске кірісуге көндіреді; олар Билли мен Дэннимен бірге Нью-Йорк қаласының орталығындағы бар/дискотеканы тоналайды. Тонау кезінде Пири кеудесіне оқ алады және Гарлемге қашуға тырысқанда, оны атып алған полицейге оқ атып өлтіреді. Пири ауруханада оянады, полиция оны сұраққа алады және сотқа күту үшін түрмеге ауыстырылады. Ол қарулы тонау үшін 5-15 жылдан аспайтын мерзімге сотталады. Түрмеде ол тас қалаушы мамандығын оқып, құрылыс саласында жұмыс істейді, орта мектептің дипломын және басқа да білім туралы куәліктерді алады. Пири басқа тұтқындармен болған кездесулерін сипаттайды. Пири алты жылдан кейін шартты түрде босатылады. Пириге үш жылдық сынақ мерзімі беріледі; ақыры бостандыққа шыққан Пири жұмысқа орналасуға шешім қабылдайды, бірақ бірден шартты түрде босату ережелерінің бірін бұзып, әйелі емес әйелмен ұйықтайды. Дегенмен Пири Тринаны сағынып, ол бар болатын кешке қатысады; ол онымен ештеңе істегісі келмейтінін түсінгеннен кейін, қатысқанына өкінеді. Пири бұрынғы үйіне барып, көңіл-күйі ешқандай өзгеріссіз екенін айтады. Ол Карлитоға кездеседі, ол оған есірткі ұсынады, бірақ Пири оған таза екенін айтады және мемуарлар оның көшеге шығуымен аяқталады.

Растық сәйкестік

Растық идентификация «Бұл қатал көшелерде» жиі кездесетін тақырып. Кітап Пуэрто-Рикодан келген қара нәсілді Пиридің тарихын баяндайды. Пиридің оқиғасы түрлі нәсілдік идентификациялар арқылы өтудің қиындығын көрсетеді. Пуэрто-Рикодан шыққандықтан, ол латиноамерикандық идентификацияға ие. Дегенмен, оның физикалық ерекшеліктері оны қара нәсілді қауыммен тікелей байланыстырады, сондықтан ол қара нәсілді де екенін сезінеді. Екі идентификацияның қарама-қайшылығы Пириді АҚШ-тың қатаң нәсілдік бинарлық жүйесінде екі идентификацияны да растауға қиындық туғызады. Пири өзін қабылдау үшін қалай таныстыру керектігімен күреседі. Көбінесе ол өзін тек пуэрторикалық ретінде таныстырады, мүмкін, бала кезінен бастап оның пуэрторикалық тегінен келген анасы оның бұл нәсілдік тегін нығайтқан шығар. Алайда, Пири латиноамерикандық мұраның қара нәсілдік мұрадан артықшылықтарын білуі мүмкін. Бұл түсінік Пириді дискриминациядан сақтану үшін латиноамерикандық тегін пайдалануға итермелеген болуы мүмкін. Кітапта Пири өзіне қарсы дискриминацияны болдырмау үшін латиноамерикандық идентификациясын мәлімдейтін көптеген жағдайлар бар. Мысалы, Гарлемнің итальяндық бөлігінде итальяндық балалар оны қорлаған кезде немесе мектептегі ақ қыз оның идентификациясы туралы жаман ниетпен сұрағанда. Сонымен қатар, Пири Брюмен бірге қара нәсілділікке қарағанда латиноамерикандық идентификациясын баса көрсетуге тырысады. Алайда, соңында Пири өзінің жеке нәсілдік идентификациясының физикалық келбетіне қарамастан маңызды еместігін түсінеді. Осы тырабында Пири қорқыныш пен құштарлықтың нысаны ретінде қара ерліктің гипермаскулиндік бейнесіне жүгінеді. Бұл Пиридің қара мачо бейнесіне қатысты екі сезімде екенін көрсетеді. Бір жағынан, ол бұл архетипті қабылдамайды, өйткені қара нәсілділігін қабылдау Пуэрто-Рико мұрасынан бас тартумен тең деп санайды. Екінші жағынан, Пири бұл архетипті қалайды, өйткені бұл бейне АҚШ-тың бинарлық нәсілдік мәдениетінде қабылдануға мүмкіндік беретін жалғыз нәрсе. Пири қабылдайтын немесе қабылдамайтын екі бейне де нәсілдік иерархиялық құрылымнан туындайды, осы құрылымды Пири басып өтуге тырысады. «Бұл қатал көшелерде» кітабындағы Пири қара нәсілді гетеросексуал ер адам, ол өзінің нәсілдік дискриминациясына қарсы күресін әйелдер мен гомосексуалдарға аударады. Мысалы, Пири мен оның қара досы Брю әйелдер мен гейлерді жыныстық нысанаға айналдырады. Бір маңызды көріністе Пири мен оның достары трансвеститтерден марихуана сатып алуға барады. Бұл көрініс өте күдікті, өйткені трансвеститтер Пири мен оның достарын әйелге айналдыра ма, әлде керісінше бе, анықтау қиын. Мысалы, трансвеститтер Пириді пассивті рөлге итермелеген болуы мүмкін, өйткені бұл сахнада олар клиенттер, ал Пири мен оның достары секс-қызметкерлердің рөлін атқарады. Джеральд әңгімеге өте қызықты тақырып енгізеді, бұл Пири үшін өте даулы мәселе (және оның Оңтүстікке баруының себебі). Джеральд ақ адамдар оған тек «негр» (қара адам) болуға рұқсат беретінін, бірақ қаралар оған ақ болуға рұқсат бермейтінін айтады. Джеральд өзінің эмоциялық сезімдері мен физикалық ерекшеліктеріне сәйкес келетін кез келген нәсіл немесе ұлтты тану құқығына сенеді. Пиридің Оңтүстікке баруының тағы бір түсіндірмесі, Пири «не болып жатқанын» білу үшін солай істегенін көрсетеді. Оңтүстікке сапары Пири үшін ақ нәсілділердің үстемдігіне қарсы афроамерикандықтарға деген ынтымақты арттырды. Бұл сапар оның жеке басын ерекшелейтін элементтерді жоятын ақ және қара бинарлық оппозициясына қарсы тұруын күшейтуге де көмектесті.

Нюйорка әдебиеті

Down These Mean Streets романын басқа жанрға емес, бір жанрға жіктеу әдеби сыншылар арасында автобиографиялық романның алғашқы шығарылған кезінен бастап және қазіргі академиялық дискурста да дау тудырады. Down These Mean Streets - бұл [көптеген] әдеби дәстүрлер, мысалы АҚШ-тың латын Америкасы әдебиеті немесе АҚШ-тың испан әдебиеті және ағылшын тілінде жазылған Пуэрто-Рико әдебиеті. Вирджиния университетінің Энн Гарланд Малер, керісінше, Down These Mean Streets-ті 1940 жылдары Испан Гарлеміне Пуэрто-Рико анасы мен кубалық әкесінің Харлемде туған ұлы Пири Томастың балалық шағын баяндаған автобиографиялық және bildungsroman деп жіктейді. Алайда, көбінесе, Down These Mean Streets нуйорика әдеби канонының бөлігі ретінде танылады (нуйорика - «New York» және «Puerto Rican» сөздерінің бірігуі, испан және ағылшын тілдеріндегі орфографиялық ережелерді біріктіреді – «nu» орнына «new» және «ican» жұрнағы соңғы дауыссыздан без). Соңғы онжылдықтардағы әдебиеттің бүкіл канонын айқындайтын нуйорика тілінде испан және ағылшын тілдерінің тілдік ережелері біріктірілгендей, ол көптеген мәдени дәстүрлерді бейнелеу болып табылады. Кармело Эстеррих «Нью-Йорка жазуы» әрқашан екі ұлттық кеңістіктің – Пуэрто-Рико мен АҚШ-тың және олардың әдеби және тілдік шекараларының арасындағы қиылысқан атыспен күресіп келгенін айтады. Онда ағылшынша баяндалған көптеген испан сөздері бар, сондықтан Томас өзінің бір тілді оқырмандарына олардың мағынасын екі тілді мазмұнда ашу үшін сөздік енгізді. Эстеррихтің айтуынша, нуйорика әдебиетінің шығу тегі Пуэрто-Риконың АҚШ-қа көшіп келуінің өте нақты әлеуметтік және тарихи контекстінен туындайды, нәтижесінде алпысыншы және жетпісінші жылдары Нью-Йоркте Пуэрто-Рикода туылған немесе өте жас кезінде көшіп келген пуэрто-рикандықтар жасаған әдеби қозғалыс. Нюйорка қозғалысы Пуэрто-Рико мен Солтүстік Америка мәдениетінің гибридтігі туралы түсінікке негізделген. Томас кітабындағы нәсіл мен жынысты талдау кезінде Марта Санчес Down These Mean Streets - бұл «көрнекі және қиялға толы әдебиеттің гибридті мәтіні» деп айтады, ол «крестпен тозаңдалған жеке басын» құру үшін континенталды Пуэрто-Рико жазуының Нью-Йорктегі кезеңін бастады. Томас повесі Санчестің байқауы бойынша «қоғамның латын азшылықтарымен стереотиптік түрде байланыстыратын көптеген тақырыптарын қамтиды: кедейлік, білім жетіспеушілігі, бандиттік мүшелік, нашақорлық, әл-ауқат, ұсақ қылмыс, жыныстық «бұзықтық» және түрме өмірі». Сонымен қатар, Санчес Томас Англоамерикандықтар, африкалық американдықтар және пуэрто-рикандықтар арасындағы мәдени байланыстарды туғызу арқылы Down These Mean Streets басылып шыққан кездегі кезеңдегі қара немесе ақ парадигмаларды қабылдамады деп мәлімдейді. Гибридтік, гетерогендік және айырмашылық ұғымдары академиялық және әлеуметтік беделге ие болғанға дейін жылдар бұрын. Down These Mean Streets көптеген ғалымдар Нью-Йорктің әдеби канонының іргетасы болып табылады. Томас өзінің ұрпағы жазушыларының ең танымал жазушысы ретінде сипатталған және ол АҚШ-тағы екінші буын Пуэрто-Риколық ретінде өз тәжірибесін алғаш рет сипаттағандықтан, барионың хроникашысы деп саналады. Илан Ставанс «Down These Means Streets» енді классикалық болып саналатынын және ешқашан басылмайтынын атап өтті. Басқа пуэрто-рикалықтар жазды, бірақ олар Пуэрто-Рико мен өз үйлері туралы жазды. Мен сол жылдары өзімізбен не болғанын жаздым. Макгилл Томастан «Нью-Йорк» термині туралы және оның кітабы қалай жіктелгені туралы сұрады. Томас «Мен санатталғанды қаламаймын» деп жауап береді. Нуйорикандар маған есім берді. Мен әлемнің азаматы болғым келді. Мен еркін болғым келді, өйткені олар мені өмір бойы әртүрлі топтарға бөліп отырды. Осыдан бері осы терминге ыңғайлы болып шықты ма деген сұраққа ол тағы да «Жоқ, бұл - сіз аяқ киім сатып алған кездегідей» деп жауап береді. Егер сол аяқ киімді кигің келсе, ки. Әркім нюйоркалықтарды қабылдады, сондықтан мен онымен келісемін. Сыншы Регина Бернард Карреньо «Нюйоркалықтардың өмірбаяндары, романдары мен поэзиясы халықты және олардың отарлаушылыққа қарсы күресін бұрмалаумен тікелей байланысты» деп мәлімдейді. Пуэрто-Рико иммигранттарының жазуы мен нюйоркалықтардың тәжірибелерінің маңызды факторы - айырмашылық пен ашуды білдіру. Пуэрто-Рико жазуы америкаландыру мен ассимиляцияға деген ашуын ашады, Томас өз кітабында осылай дейді. Бернард Карреньо сонымен қатар Нюйор жазуы тіл динамикасын (екітілділік), екі мәдени сәйкестікті (орал мен материк) және ондағы әлеуметтік-саяси жағдайды қамтитын…

Цензура

Down These Mean Streets Салинас, Калифорнияда, Теанек, Нью-Джерсиде, Дариен, Коннектикут штатында, Нью-Йорк қаласының Куинс округіндегі 25-ші ауданда және Лонг-Айлендте тыйым салынған немесе сынға алынған. Әсіресе соңғысы 1982 жылы. Регина Бернард Карреньоның сөзінше, «Пиридің пуэрторикалық тегі оған табыс әкелді және оның кітабына 1960-шы жылдары Нью-Йорк қаласының білім беру кеңесінен тыйым салуға жеткілікті түрғысынан көзқарас берді. Кедейленіп, есірткіге толы «геттода» өмір сүретін түрлі терілі адамдар арасындағы гомосексуалдық және гетеросексуалдық қарым-қатынастарды ашық бейнелегендіктен, Down These Mean Streets кітабы 1971 жылы орта мектеп кітапханаларынан алынып тасталды». Қазіргі заманғы оқырман үшін Down These Mean Streets Эль-Бариодағы өмірдің шындығын көрсетеді, бірақ алғаш рет 1960 жылдардың соңында жарық көрген кезде гомосексуалдық жыныстық актілер және нәсілдер арасындағы жыныстық қарым-қатынас тақырыбы тыйым салынған еді. Бернард Карреньо кейіннен Томас кітабының антропология және социология курстарында «классикалық» туынды ретінде пайдаланылып, ағылшын әдебиеті курстарында үзінділермен берілетінін түсіндірді. Томас жазу стилі пуэрторикалықтарды «әдеби және дәстүрлі емес академиялық көзқараспен» сипаттады, бұл оның алғашқы жарияланған уақыты үшін тым заманауи болған шығар. 1971 жылғы 9 мамырда New York Times газетінде жарияланған «Квинс мектебінде кітапқа тыйым салу» деген мақала Нью-Йорк штатының Куинс округіндегі 25-ші қауымдастық мектебінің кеңесінде өткен бес сағатқа жуық қызу пікірталас туралы баяндайды. Мақалада кейбір адамдар өздерінің әлеуметтік құндылықтарына қауіп төндіргенін сезінетіні айтылады, себебі Down These Mean Streets кітабындағы Нью-Йорктегі пуэрторикалық қауымдастығының бейнесінде «вульгарлық сөздер мен жыныстық актілердің сипаттамалары» бар. Осы кеңеске келген бір ата-ана кітаптың «әдемі, сезімге толы» екенін айтты және оны «оқу құралы» ретінде қарастырды, «автор өзінің ішкі сезімдерін ашық білдірді, осылайша біз оның проблемаларын жақсырақ түсіне аламыз. Бұл түсіністікті арттырады». Екінші ата-ана балаларының «әлеуметтік жағдаяттан хабардар болуын және әлеуметтік кемшіліктерді түзету үшін не істей алатынын білуін қалаймын. Бірақ олар Томас кітабында бейнеленген жыныстық бұрмалаушылыққа ұшырауға дайын емес». Мақалада Біріккен мұғалімдер федерациясының позициясы да көрсетілген, олар «тыйымға қарсы күресіп, Нью-Йорк азаматтық бостандықтар одағынан оны алып тастау үшін сот процесін бастауын сұрады».