Кіріспе

Ағылшын теологы және ғалымы (1821–1891)

Эдвард Хейс Пламптр (6 тамыз 1821 – 1 ақпан 1891) – Лондонда туған ағылшын дін қызметкері және ғалымы.

Өмір

Ол 1821 жылғы 6 тамызда Лондондағы заңгер Эдвард Хэллоуз Пламптрдің ұлы ретінде дүниеге келді. Чарльз Джон Пламптр оның бауыры болды. Ол үйде тәрбиеленді, ал Лондондағы Король колледжінде қысқа ғана уақыт оқығаннан кейін Оксфорд университетінің Университет колледжіне стипендиямен қабылданды, оның ағасы Фредерик Чарльз Пламптр (1796–1870) 1836 жылдан өліміне дейін колледж директоры болды. 1844 жылы ол математика және классика пәндерінен ең жоғары балл алды, математикадан жалғыз, ал классикадан сэр Джордж Боуэн, Дин Брэдли және Э. Постпен бірге. Ол Брасеноз колледжіне стипендия бойынша қабылданды, бірақ үш жылдан кейін Фредерик Денисон Мористің қарындасы Харриет Теодосияға үйленгеннен кейін стипендиядан бас тартты. Бірнеше жыл бойы оның діни көзқарастарында қайын інісінің ықпалы байқалды, бірақ өмірінің соңына қарай ол ешқандай партияға жатпады.

Қызмет

1847 жылы епископ Уилберфорс оны дін қызметкері етіп тағайындады, 1847 жылы магистр дәрежесін алып, Лондон Король колледжінің штат қызметкеріне қосылды. Ол он жеті жылдан астам уақыт сонда жұмыс істеді және кешкі сабақтар ашып, мекеменің қызмет аясын кеңейтті. 1847-1868 жылдары ол онда капеллан, 1853-1863 жылдары пастырлық теология профессоры, ал 1864-1881 жылдары экзегетика профессоры болды. Ол өте жанына жақын ұстаз болды және шәкірттерінің болашағына шынайы қызығушылық танытты. Пламптр Харли-стриттегі Королева колледжінде профессор ретінде әйелдердің жоғары білімін дамытуға да белсенді қатысты, соңғы екі жылы (1875-77) колледж директоры қызметін атқарды. Осы кезеңде ол шіркеулік жұмыстармен де айналысты. 1851-1858 жылдары Линкольн қонақүйінде уағызшының көмекшісі, ал 1863 жылы Сент-Пол соборында пребендар болып тағайындалды. 1869 жылдан Плюкли, ал 1873 жылдан Бикли приходтарының пасторы болды. 1866 жылы Бойл лекциясын оқыды, кейіннен «Христос және христиандық» деген атпен жарияланды. 1869-1874 жылдары Ескі өсиетті қайта қарау комиссиясының мүшесі, ал 1872-1874 жылдары Оксфордта Гринфилд лекторы және емтиханатор болып жұмыс істеді. 1881 жылы Лондондағы қызметінен кетіп, Уэллс соборының деканы болды. Ол өте жақсы декан болды, іскерлікке қабілетті және әрқашан басқалардың ұсыныстарын ескеруге дайын тұрды; собор мен теологиялық колледж ғана емес, сонымен қатар Уэллс қаласы, оның ауруханасы, қайырымдылық үйі және жұмыс үйі де оның қамқорлығында болды. Пламптр 1891 жылдың 1 ақпанында Уэллс соборының декандық резиденциясында қайтыс болды және 1889 жылдың 3 сәуірінде қайтыс болған әйелінің қасына собор зиратына жерленді. Олардың некесінде бала болған жоқ.

Жарияланған еңбектер

Осы уақыт аралығында оның қаламы ешқашан тоқтаған емес. Ол Киелі кітапты түсіндіру туралы көп жазды, пәнінің арнайы салаларындағы зерттеушілердің жетістіктерін біріктіруге және оны кеңінен танытуға тырысты. Ол «Кембридж Киелі кітабы», «Спикердің түсіндірмесі», Чарльз Элликотт редакциялаған түсіндірме және «Библиялық педагог» (1873-1875 жылдары жарияланған) деп аталатын түсіндірмелерге үлес қосты. Сондай-ақ, ол «Biblical Studies» (1870, 3-ші басылымы 1885), «Азиядағы Пауыл» (1877), «Жеті шіркеуге жолданған хаттарды түсіндіру» (1877 және 1879), «Діни ойдағы ағымдар: Римдік дін, Протестантизм, Агностицизм» (1879) және «Теология және өмір» (1884) кітаптарын жазды. Оның ең маңызды теологиялық еңбегі – «Түрмедегі рухтар» және «Өлімнен кейінгі өмір туралы басқа зерттеулер» (1884 және 1885). Бұл кітап эсхатология тақырыбындағы бұрынғы оқуларға шолу ұсынады. Оның «үлкен үмітке» деген ерекше құштарлығы әрдайым сақтықпен үйлесім тапқан. Ол Морис тұсындағы ықпалынан шығып, бұрынғы ұстазына деген адалдығы мен құрметі өзгермегенмен, оның қорытындыларын қабылдамады. 1888 жылы ол Уэллс соборы және оның декандары туралы шағын еңбек жариялады, ал оның епископ Кеннің өмірбаяны да сол жылы жарық көрді. Кітап мазмұны кең болғанымен, Уолтонның өмірбаяндарының сүйкімділігіне ие, собордың тыныш аурасын сезіндіреді. Оның басты кемшілігі – кейде болжамды немесе «идеалды» өмірбаяндық деректердің енгізілуі. Пламптр бірнеше өлеңдер жинағын шығарды. Ол әдеби шеберлікті жақсы түсіне білді, үнемі ізденісте болды және қажырлы еңбек етті, бірақ оның қабілеттері ақындар қатарында орын алуға жеткіліксіз болды. «Лазарь және басқа өлеңдер» 1864 жылы, 8vo (3-ші басылымы 1868); «Шебер және шәкірт» (Вестминстер шолуында жылы қарсы алынған), 1866 жылы, 8vo; және «Жаңа және ескі нәрселер» 1884 жылы, 8vo жарық көрді. Оның барлық шығармалары таза және шыншыл, бірақ олардың көпшілігі аса күшті емес. Пламптрдің бірнеше әнұраны танымал жинақтарға енгізілді және олардың талаптарына сай келді. Ол Софоклдің (1865) және Эсхилдің (1868) пьесаларын да сәтті аударды, осылайша грек тілін білмейтін оқырмандарға аттикалық драманың шедеврлері туралы түсінік берді. Жиырма жыл бойы ол Дантені зерттеді, ал оның Данте шығармасының ағылшын тіліне аудармасы «The Divina Commedia and Canzoniere of Dante Alighieri» деген атпен жарық көрді; Биографиялық кіріспе, түсіндірмелер және эсселер қосылды (1-том, 1886, 8vo, 2-том, 1887).