Кіріспе

Кобальт – Канаданың Онтарио провинциясының Тимискаминг ауданындағы қала. 2016 жылғы халық санауы бойынша халқы 1118 адамды құрады. Қазіргі уақытта халық саны шамамен 943-ке жуық. 1900 жылдардың басында аймақ күміс өндіруге белсенді түрде дамыды, күміс кенінің құрамында кобальт та болды. 1910 жылға қарай бұл қауымдастық әлемдегі күміс өндірушілердің төртінші ірі өндірушісіне айналды. 1930 жылдары тау-кен өндірісі және жергілікті халық саны едәуір азайды. 2017 жылдың соңында бір жариялым Кобальтты «қиратқан қала» деп сипаттады, бірақ ұялы құрылғылар мен электр көліктері үшін аккумуляторлар жасауға қолданылатын кобальтқа деген сұраныстың артуы тау-кен компанияларының бұл аймаққа қызығушылығын арттыруда.

Тарих

У. Э. Логан 1884 жылы Хейлибериден оңтүстікке қарай бір шақырым жерде, болашақ Агаунико кенішінде кобальт тапты. Күмiс солтүстiк Бейден Кобальттың солтүстiгiндегi Хэйлибери және Нью-Лискеард елді мекендеріне дейінгі Теміскаминг және Солтүстік Онтарио темір жолының (T&NO) құрылысы кезінде табылды. 1903 жылы Эрнест Дарра және Джеймс Маккинли Лонг көлінің (кейін Кобальт көлі деп аталды) жанында, темір жолға қажетті ұйыштармен айналысып жүргенде осы жаңалықты байқады. Сол жылы Том Хеберт Кобальт көлінің шығыс жағында бай кен қабатын тауып, қонақ үй иесі Артур Ферландпен бірлесіп кәсіп ашты. Екі орындан алынған күміс те сапасы жоғары болды.

Бомтаун

Кейінгі кобальт күмісінің ағыны Маккинли Дарра, Ла Роуз, Ниписсинг және О'Брайен күміс кендерінің дамуына әкелді. 1904 жылы Уиллет Миллер, ағалары Ноа және Генри Тимминстермен бірге T&NO-дағы 104 шақырымдық белгіге сапар жасағанда, болашақ қалаға Кобальт деп ат қойды. Тимминс ағайындылары Фред Ла Роузден қалған учаскелерді сатып алып, бірнеше қабылдау үйлер салды. 1911 жылы 34 кен орнынан 30 миллионнан астам унция (937,5 тонна) күміс өндірілді. 1909 жылы қала халқы 10 000 адамға жетті. 1914 жылы жұмыс істеп тұрған негізгі кендер: «Кобальт тау-кен компаниясы», «Combat Comet» кені, Кобальт көлі (көлдің түбі мен жағалауына ие болған), «Кобальт қалашығы», «Колониалдық күміс кені», «Кониагас кені», «Таж резерві» кені, «Drummon Fraction Could», Харгрейв, «Хадсон шығанағы», Керр көлі, «Ла Роуз консолидацияланған» кені, Лумсден, Маккинли Дарраг Савидж, Метеор, Ниписсинг, О'Брайен, «Penn Canadian», Питерсон көлі, провинциялық, «Сенека-Супериор» кені, «Silver Bar», Темискаминг, Третевей және Йорк Онтарио. Кен қазу 1930 жылдарға дейін жалғасты, содан кейін ақырындап баяулады. 1950 жылдары қызмет қайта жанданды, бірақ кейіннен тағы да баяулады, ал 1980 жылдан бері аймақта жұмыс істейтін кен орындары жоқ. 1960 жылдарға қарай аймақтан 420 миллионнан астам унция күміс өндірілді. 2017 жылы аймақта әлі де бір айырбас жұмыс істеді, сонымен қатар алмаз және басқа да минералдарды іздеу жұмыстары жүргізіліп жатты. Кобальттың күміс кендері, оларды ашқан және оларда жұмыс істеген іздеушілер мен кеншілер Канада тарихында өшпес із қалдырды, ал қала Канададағы қатты тау-кен өндірісінің алғашқы отаны ретінде танымал. Кобальт кенінің кен орны жер бетіне жақын болғандықтан, тәжірибесі аз адамдар да іздеуге, кен қазуды бастауға және кен орындары тереңдейген сайын өз біліктіліктерін жетілдіруге мүмкіндік алды. Кобальтта кәсібін үйренгендер солтүстікке қарай көшіп, Киркленд көлінде және Тимминсте, сондай-ақ Канаданың және әлемнің басқа да аймақтарында алтын тапты. Кобальт кенін өндіру арбалар, пикалар, қолмен ұсталатын болат және динамит көмегімен жүзеге асырылды.

Өрттер

ХХ ғасырда Кобальт екі қатты өртке ұшырады. 1909 жылы кафеде болған өрт қалдықтар мен қоқысқа толы көшелер арқылы жылдам тарады. Қаланың жартысы қирады, 150 ғимарат жойылды және 3000 тұрғын үйсіз қалды; сол кезде жер асты сулары ластанып, алдындағы жылы болашақтаған ішек қызбасынан 111 адам қайтыс болды. 1977 жылы ыстық әрі желді Виктория күні тасталған темекіден басталган өрт 140 ғимаратты жойып, 400-ден астам адамды үйсіз қалдырды.

Хоккей

Кобальт Сильвер Кингс 1910 жылғы НХА-ның тұңғыш маусымында ойнады.

Әкімшілік

Кобальт, Хейлибери және Нью-Лискеард бұрын Три-қалалар деп белгілі болған. 2004 жылы Хейлибери мен Нью-Лискеард Темискаминг-Шорс қаласына біріктірілгенде, Кобальт жеке қала ретінде қалуды шешті. Дегенмен, екі муниципалитет тығыз байланыста қалды, оның ішінде ортақ қоғамдық көлік жүйесін пайдаланады. 2001 жылы Кобальт TV Ontario телеарнасының Studio 2 бағдарламасындағы төрешілер алқасы тарапынан «Онтарионың ең тарихи қаласы» атанды, ал 2002 жылы «Кобальт кен өндіру ауданы» Канаданың ұлттық тарихи ескерткіші деп жарияланды.

Кобальт пен күміс өндіруге қызығушылықтың қайта жануы

Кобальт күміс кенін өндірудің жанама өнімі болып табылады және бұған дейін минерал ретінде аса қызығушылық тудырмаған; шын мәнінде, көптеген адамдар оны "көйлекке жамандық" деп есептеген. Бірақ бүгінде ол миллиондаған ұялы құрылғыларда және электр көліктерінде қолданылатын қайта зарядталатын литий батареяларының маңызды құрауышы болып табылады және сұраныс артуы күтілуде. Бұл минералға қатысты қолдану 1980 жылдардың ортасында, соңғы кен өндіруші компания Agnico Eagle Mines Limited аймақтағы қызметін тоқтатқан кезде мүмкін болмады. 2017 жылға қарай бірнеше кобальтты барлау компаниялары саяси тұрақсыз Конго Демократиялық Республикасындағы кобальт өндірісіне балама ретінде Кобальт аймағына назар аударды. Әлемдегі кобальттың шамамен 60% Конгода өндіріледі, оның көп бөлігі нашар еңбек жағдайларында бала еңбегін пайдалану арқылы өндіріледі. Аккумуляторлары үшін бұл минералға мұқтаж ірі компаниялар этикалық тұрғыдан таза өнім іздеп жүрді. Осындай кобальттың жетіспеуі 2015 жылдан бері осы тауардың бағасының 300%-ға өсуіне себеп болды. First Cobalt Corp. және Cobalt 27 Capital Corp. акцияларының құны осы перспективаға байланысты 2017 жылы өсті. First Cobalt компаниясының бас директоры АҚШ, Еуропа, Австралия және Азияға сапардан оралғаннан кейін былай деді: "Әлемдегі ең ірі ресурстық компаниялардың бірі қызығушылық танытты". Сол кезде First Cobalt екі басқа компаниямен – Cobalt One және CobalTech – бірігу туралы келіссөздер жүргізіп жатты. Бірігу аяқталған жағдайда, топ Кобальт аймағындағы әлеуетті кен орындарының шамамен 45%-ын, соның ішінде бұрын кобальт пен күміс өндірген 50 кені басқаруды күтеді; бәсекелес Agnico Eagle шамамен 21%-ын басқарады. Алайда, соңғысы 1980 жылдары өндірісті тоқтатқан. 2017 жылдың қараша айының соңында күміс унциясына 17 АҚШ долларымен сатылды, бұл 2012 жылғы 50 АҚШ долларынан едәуір төмен, ал кобальт сол кезде фунтына 31 АҚШ долларына бағаланды, бұл 2015 жылдың соңындағы 10 АҚШ долларынан айтарлықтай жоғары. Бағалардың артатынын Солтүстік іздеушілер қауымдастығының президенті Джинно Читарони мәлімдеді. Ол сондай-ақ Кобальт аймағы екі минералдың да негізгі көзіне айналатынын болжады. "Бұл керемет! Бізде инфрақұрылым бар. Бізде тарихи кен өндіру аймағы бар. Бұл бізді әлемдегі кез келген басқа елден бір қадам алға шығарады".

Қоршаған орта мәселелері

Кобальт кен өндіру іс-әрекеті қоршаған ортаға елеулі мұра қалдырды. Миллиондаған тонна тау-кен қалдықтары мен диірменнің қалдықтары жерге және жергілікті көлдерге төгілді. Кобальт кендерінде күміс мышьяк минералдарымен қатар кездесетін. Оның бір бөлігі қалдықтар мен тау-кен қалдықтарында қалды. Бүгінде бұл мышьяк аймақтағы жер бетіндегі суды ластайды және қоршаған ортаға қауіп төндіреді деп саналады. Қоршалаған көлдерден алынған шөгінді үлгілерінде никель, мыс және мышьяк концентрациясының жоғары деңгейі байқалды, ал су үлгілері кобальт пен мышьяк бойынша провинциялық су сапасы нормасынан асып кетті. Кобальт маңындағы бес көлдегі балықтарда сынап концентрациясы тұтыну лимитінен асып, мышьяк концентрациясы да жоғары болды. Heritage Silver Trail – бұл аймақтағы бірнеше кен және диірмен орындары бойынша жүргізілетін жеке тур. Жол жақсы белгіленген, келушілерді Кобальттың шет аймақтарымен жүргізеді. Әрбір орында орынды анықтайтын және оның қысқаша сипаттамасын беретін тақталар орнатылған. Тур келушілерді Кобальт аймағындағы қалған көптеген кен басшаларына жеткізеді, олардың кейбіреулері өте әдемі және Кобальттың өткенінің маңызды ескерткіші болып табылады. Сондай-ақ, ескі жер асты кеніне экскурсияға баруға болады. Экскурсиялар Тау-кен мұражайынан басталады және мұражай қызметкерлері жүргізеді. Кеннің тар, ылғалды туннельдері шахтерлердің жұмыс жағдайларын жақсы сезінуге мүмкіндік береді, ал тур жетекшілері өткенді жандандыруға көмектесетін көптеген әңгімелер айтады. 2008 жылдың 14 ақпанында бос тұрған Фрейзер қонақ үйі ғимаратын The Bunker мұражайын, тұрғын үйлерді, туристерге арналған жатақханаларды және жоспарланған ас дайындау мектебін қамтитын кешенге айналдыру жоспары жарияланды. Жолаушылар пойызы қызметі 2012 жылдың 28 қыркүйегінде тоқтатылғанға дейін Онтарио Нортленд темір жолының Нортландр пойзымен Кобальт темір жол станциясынан жүргізілді (осы жол салынып жатқан кезде Кобальтта күміс табылды). 20-ғасырда аймақтағы танымал туристік орын – 2011 жылы жабылған Highway Book Shop дүкені болды.