Артур патшасының аңыз кейіпкері Персиваль

Кіріспе

Артюр патшаның әйгілі Дөңгелек үстелдің рыцарьларының бірі, басқа адамдардың тізімі.

Персивал (/pɜːr//s//ᵻ//v//əl/, сондай-ақ Персеваль, Парзиваль, Парсифаль деп те жазылады), Передур деп те аталады, Артюр патша туралы аңыздағы тұлға, көбінесе Дөңгелек үстел рыцарьларының бірі ретінде бейнеленеді. Француз жазушысы Кредиен де Тройес алғаш рет "Персеваль, Грааль тарихы" ертегісінде айтқан, ол кейінірек әдебиетте Галахадпен ауыстырылмас бұрын, Граальды іздеудегі түпкілікті батыр ретінде танымал.

Этимологиясы мен шығу тегі

Персевал туралы ең алғашқы сілтеме Chrétien de Troyes-тің бірінші Артурий романы «Erec et Enide»-де кездеседі, онда ол «Percevaus li Galois» (Уэльстің Персевасы) ретінде Артурдың рыцарьларының тізімінде айтылады. Chrétien-нің тағы бір романы «Cligés»-те Персевал – «танымал вассал», ол турнирде рыцарь Клигестен жеңіледі. Содан кейін ол Chrétien-нің соңғы романы «Персевал, Грааль тарихы» атты туындының басты кейіпкеріне айналады. Уэльстік роман «Peredur son of Efrawg»-тағы сәйкес келетін кейіпкер Передур деп аталады. «Peredur» есімі валлий тіліндегі par (найза) және dur (қатаң, болат) сөздерінен шыққан болуы мүмкін. Жалпы, Передур «Peredur son of Efrawg» романының батыры болмас бұрын қалыптасқан кейіпкер болған деп есептеледі. Дегенмен, ең ерте Уэльс Артурий мәтіні «Culhwch and Olwen» танымал және одан бетер танылмаған жауынгерлердің кеңейтілген тізімдерінің ешқайсысында Передур туралы ештеңе айтпайды. Передур «Geraint and Enid» романында кездеседі, онда «Efrawg ұлы Передур» Герайнтпен бірге жүретін жауынгерлер тізіміне енгізілген. «The Dream of Rhonabwy» романының соңғы беттеріндегі ұқсас тізімде Передр Паладр Хир («Ұзын найза сабы») есімді тұлға айтылады, ал Питер Бартрум оны сол тұлға деп санайды.

Персеваль

Кредиен де Трой Персевалды басты кейіпкер ретінде алғашқы очерктеп, аяқталмаған «Персевал, Грааль тарихы» атты туындысын 12 ғасырдың соңында жазды. Оның басқа да танымал еңбектері – Вольфрамның «Парциваль» және Роберт де Боронға жатқызылатын, қазір жоғалған «Персевал». Персевалдың дүниеге келуі туралы көптеген нұсқалар бар. Роберт де Боронның баяндамасында ол ақсүйек тегінен, ал оның әкесі Ален ле Грос, король Пелиннор немесе тағы бір лайықты рыцарь деп айтылады. Оның анасы көбінесе аты аталмайды, бірақ оқиғаларда маңызды рөл атқарады. Оның қарындасы кейде Киелі Гральді алып жүреді, бірақ бастапқыда олай емес; оны кейде Диндран деп атайды. Ол Пелиннордың ұлы болған ертегілерде оның ағалары Агловал, Ламорак және Дорнар, сондай-ақ әкесі шаруа әйелмен болған қарым-қатынасынан туған Тор есімді ағасы бар. Әкесі қайтыс болғаннан кейін Персевалдың анасы оны орманға алып кетеді, онда ол 15 жасқа дейін адамдардың жолын білмей өсіреді. Бір күні орман арқылы рыцарьдар тобы өтеді және Персевал олардың батырлық бейнесіне тәнті болады. Өзі де рыцарь болғысы келгендіктен, ол Артур патшаның сарайына сапар шегеді. Кейбір нұсқаларда анасы ұлының кететінін көргенде, қорқып есінен танып құлайды. Жауынгерлік өнерімен өзін дәлелдегеннен кейін ол рыцарь атағын алып, Дөңгелек үстел рыцарьларының қатарына қосылады. Кредиен де Тройдың «Персевал» туындысында кейіпкердің өзі Гральмен байланысты. Ол мүгедек Балықшы патшамен кездеседі және әлі «қасиетті» деп белгіленбеген Гральді көреді, бірақ жаралы патшаны емдейтін сұрақ қоюды ұмытып қалады. Өз қатесін білген Персевал Граль сарайын қайта табуға және өзінің міндетін орындауға ант етеді. Оқиға осыдан кейін көп ұзамай тоқтап қалады, ал Перлесваус және Галлес патшасы Персевал сияқты әртүрлі авторлар оны әртүрлі жолдармен жалғастырады. Артурий проза циклдерінің кейінгі жазбаларында, сондай-ақ Томас Малоридің «Артурдың өлімі» романында нағыз Граль батыры – Ланселоттың ұлы Галахад, бірақ романстарындағы рөлі азайса да, Персиваль маңызды кейіпкер болып қала береді және Галахадты Граль сарайына ертіп, онымен бірге ізденісті аяқтайтын екі рыцарьдің бірі (екіншісі – Борс). Ерте нұсқаларда Персевалдың сүйіктісі Бланшфлер, ол Балықшы патшаны емдегеннен кейін Карбонек патшасы болады. Кейінгі нұсқаларда ол Гральға қол жеткізгеннен кейін қайтыс болатын бойжеткен. Вольфрамның нұсқасында Персевалдың ұлы – Лебедь рыцары Лоенгрин.

Chrétien de Troyes wrote the first story of Perceval as the main character, the unfinished Perceval, the Story of the Grail, in the late 12th century. Other famous accounts of his adventures include Wolfram's Parzival and the now lost Perceval attributed to Robert de Boron. There are many versions of Perceval's birth. In Robert de Boron's account, he is of noble birth, and his father is variably stated to be either Alain le Gros, King Pellinore, or another worthy knight. His mother is usually unnamed, but plays a significant role in the stories. His sister is sometimes the bearer of the Holy Grail, but not originally; she is sometimes named Dindrane. In the tales in which he is Pellinore's son, his brothers include Aglovale, Lamorak and Dornar, as well as a half brother named Tor by his father's affair with a peasant woman. After the death of his father, Perceval's mother takes him to the forest, where she raises him ignorant of the ways of men until he is 15. Eventually, a group of knights passes through the forest and Perceval is struck by their heroic bearing. Wanting to be a knight himself, he travels to King Arthur's court. In some versions, his mother faints in shock upon seeing her son leave. After proving his worthiness as a warrior, he is knighted and invited to join the Knights of the Round Table. In Chrétien de Troyes's Perceval, the character is already connected to the Grail. He meets the crippled Fisher King and sees a grail, not yet identified as "holy", but he fails to ask the question that would heal the injured king. Upon learning of his mistake, Perceval vows to find the Grail castle again and fulfill his quest. The story breaks off soon after, to be continued in a number of different ways by various authors, such as in Perlesvaus and Sir Perceval of Galles. In the later accounts of Arthurian prose cycles, and consequently Thomas Malory's Le Morte d'Arthur, the true Grail hero is Galahad, the son of Lancelot, but, though his role in the romances is diminished, Percival remains a major character and is one of only two knights (the other is Bors) who accompany Galahad to the Grail castle and complete the quest with him. In early versions, Perceval's sweetheart is Blanchefleur and he becomes the King of Carbonek after healing the Fisher King. In later versions, he is a virgin who dies after achieving the Grail. In Wolfram's version, Perceval's son is Lohengrin, the Knight of the Swan.

Қазіргі мәдениетте

Ең танымал кейіпкер Вагнердің 1882 жылы шыққан әсерлі және даулы операсы Парсифаль. Даниэль Манграненің "Зұлым орман" (lang es) - бұл құсмекендік шабуылдар кезінде Гюставо Рохоның титулдық кейіпкері ретінде Испанияда орын алған еркін қайта баяндау. Онда Вагнердің музыкасы бар. Ричард Монаконың 1977 жылғы "Парсиваль: немесе, рыцарь ертегісі" кітабы Персиваль аңызын қайта баяндайды. Эрик Ромердің 1978 жылғы "Персеваль ле Галло" фильмі - Кретианның түпнұсқа өлеңінің эксцентрикалық инсценировкасы. Джон Бурманның 1981 жылғы "Эскалибур" фильмі "Артурдың өлімі" туралы қайта айтып береді және Персивалға (Персеваль) басты рөл береді. Персивалдың нұсқасы 1982 және 1985 жылғы DC Comics-тің "Камелот 3000" сериясында пайда болады. 1991 жылы Ричард ЛаГравенес жазған "Балықшы патша" фильмі - бұл қазіргі заманғы қайта баяндау, онда паралельдер аңыз туралы сөйлейтін кейіпкерлер арасында ауысады. Гаргойл мультфильмінің желісі бойынша комиксте Передур Фаб Рагнал (Персивалдың уэльстік аты) Киелі Гральды жеңіп, Балықшы Патшаға айналады. Ұстазы Артурдың құрметіне әлемді өркендеу мен прогресске жетелейтін құпия тәртіпті құрды, ол ақыр соңында Иллюминати болды. Гральға қол жеткізудің бір бөлігі - Передур мен оның әйелі Флёрға ұзақ өмір сүруді беру, сонымен қатар орденнің басқа мүшелеріне ұзақ өмір сүруді беру. 1996 жылы оның ұйымы қайта оянған Артурмен қақтығысқа түскенде, ол әлі де жас болып көрінеді. Ол 2000 жылы Кэтрин Паттерсонның "Парзиваль: Гральды іздеу" кітабының басты кейіпкері болды. 2003 жылы Джек Уайт жазған Клотар Франк романында Персевал Камелотқа саяхатта Ланселоттың одақтасы ретінде суреттеледі. Ол француз комедиялық телесериал "Каамелоттың" басты кейіпкері ретінде, Түзек үстелдің түк білмейтін, бірақ адал салт аттысы ретінде бейнеленген. BBC телехикаясы бойынша Мерлинде Персиваль - үлкен, күшті қарапайым адам. Камелотты Моргана, Моргауз және олардың өлмейтін әскерінің (Өмір тостағаны деп аталатын граал сияқты тостағанмен қамтамасыз етіледі) басып алуынан азат етуге көмектескеннен кейін, ол Ланселот, Элиан және Гвайнмен бірге, ерлер тек асыл тұқымнан ғана болады деген жалпы тәжірибеге қарсы, ерлікпен марапатталады. Ол сонымен қатар Артурдың өлімінен аман қалған Дөңгелек үстелдің бірнеше салт аттыларының бірі. Филип Ривтің "Артур мұнда жатыр" романында ол Передур, Передур Ұзын пышақтың ұлы ретінде көрінеді, оны соғыста көптеген ұлдары мен күйеуінен айырылған анасы әйел ретінде тәрбиелейді. Ол басты кейіпкер Гвина/Гвинмен достық қарым-қатынас жасайды. Ол ақырына дейін аман қалған бірнеше басты кейіпкерлердің бірі және Гвенмен бірге (еркек киіммен) 'Пери' ретінде саяхаттайды, оның балалық шағындағы қысқаша аты әйел ретінде Гвеннің әңгімелеріне арфа ойнайды. Эрика Шрёдер видео ойынында Персивалдың әйел нұсқасын бейнеледі "Sonic and the Black Knight" (2009). Кейіпкердің сыртқы келбеті Blaze the Cat-ке негізделген. Уэйд, Эрнест Клайнның 2011 жылғы "Ready Player One" романының басты кейіпкері (және оның киноға бейімделуі) өзінің виртуалды шындық аватарын "Парзиваль" деп атайды. Бұл Персивальға және Артур аңызындағы рөліне, әсіресе Уэйдтің ОАЗИС-ті жақсартудағы рөліне қатысты. Персиваль американдық "Бір кезде" сериалының 5-ші маусымында пайда болады. Ол - король Артурдың салт аттыларының бірі, Камелотқа келген Регинаның биінде онымен билейді. Персиваль оны зұлым патшайым деп таниды және оны өлтіруге тырысады, бірақ оны алдымен әсем ханзада өлтіреді. Патриция А. Маккиллиптің 2016 жылғы "Кингфишер" романына Персиваль мен Балықшы патшаның оқиғасының элементтері кіреді. Жас Пирс (Персиваль "олғаны тесу" дегенді білдіреді), ерлікпен кездейсоқ кездесуден кейін, оны әлемнен қорғаған анасынан кетіп, ерлікке айналуға барады. Гай Ричидің 2017 жылғы "Король Артур: Қилыстың аңызы" фильмінде Крейг МакГинлей Артурдың тағы бір досы Персидің рөлін ойнады; кейіннен Сер Персивал ретінде ерлік атағына ие болды. 2017 жылғы "Knightfall" телесериалда Персиваль ("Парсифал" деп аталады) жас шаруа шаруа ретінде пайда болады. 2020 жылы "Cursed" телесериалда Билли Дженкинс Персиваль деген атпен танымал болған Скиверл есімді бала рөлін ойнады. Никола Гриффиттің 2022 жылғы "Сырақ" атты қысқа романы Персивалдың оқиғасын қайта баяндайды. Оның басты кейіпкері Перетур өзін еркек етіп маскалайды және рыцарь болуға үміттенеді.

Most famously, the character Wagner's influential and controversial 1882 opera Parsifal. Daniel Mangrané's The Evil Forest (lang es) is a free retelling set in Spain during the barbarian invasions, with Gustavo Rojo as the titular character. It features some music by Wagner. Richard Monaco's 1977 book Parsival: Or, a Knight's Tale is a re telling of the Percival legend. Éric Rohmer's 1978 film Perceval le Gallois is an eccentrically staged interpretation of Chrétien's original poem. John Boorman's 1981 film Excalibur retells Le Morte d'Arthur and gives Percival (Perceval) is given a leading role. A version of Percival appears in the 1982 1985 DC Comics limited series Camelot 3000. The 1991 film The Fisher King written by Richard LaGravenese is a modern retelling in which the parallels shift between characters, who discuss the legend. In the comic series based on the cartoon Gargoyles, Peredur fab Ragnal (Percival's Welsh name) achieves the Holy Grail and becomes the Fisher King. To honor his mentor Arthur, he establishes a secret order which will guide the world to greater prosperity and progress, which eventually becomes the Illuminati. Part of achieving the Grail is the bestowal of longevity upon Peredur and his wife, Fleur, along with certain other members of the order being granted longer lifespans. He still appears young in 1996, when his organization comes into conflict with the reawakened Arthur. He was the protagonist of the 2000 book Parzival: The Quest of the Grail Knight by Katherine Paterson, based on Wolfram's Parzival. The 2003 novel Clothar the Frank by Jack Whyte portrays Perceval as an ally of Lancelot in his travels to Camelot. He appears in the French comedy TV series Kaamelott as a main character, portrayed as a clueless yet loyal knight of the Round Table. In the BBC television series Merlin, Percival is a large, strong commoner. After helping to free Camelot from the occupation of Morgana, Morgause, and their immortal army (which is supplied by a grail like goblet called the Cup of Life), he is knighted along with Lancelot, Elyan and Gwaine, against the common practice that knights are only of noble birth. He is also one of the few Round Table knights to survive Arthur's death. In Philip Reeve's Here Lies Arthur, he appears as Peredur, son of Peredur Long knife, who is raised as a woman by his mother, who had already lost many sons and her husband to war. He befriends the main character, Gwyna/Gwyn. He is one of the few major characters to survive to the end and travels with Gwen (in a male disguise) as 'Peri', his childhood shortened name as a woman, playing a harp to Gwen's stories. Erica Schroeder portrayed a female version of Percival in the video game Sonic and the Black Knight (2009). The character's appearance was based on Blaze the Cat. Wade, the main character of Ernest Cline's 2011 novel Ready Player One (and its film adaptation) names his virtual reality avatar "Parzival" as a reference to Percival and to his role in Arthurian legend, particularly Wade's role improving OASIS as the story's Fisher King character. Percival appears in Season 5 of the American TV series Once Upon A Time. He is one of King Arthur's knights, who dances with Regina at the ball when she visits Camelot. Percival, however, recognises her as the Evil Queen and tries to kill her, but he is killed by Prince Charming first. Patricia A. McKillip's 2016 novel Kingfisher includes elements of the story of Percival and the Fisher King. Young Pierce (Percival meaning "pierce the valley"), after a chance meeting with knights, leaves his mother, who has sheltered him from the world and travels to become a knight. In Guy Ritchie's 2017 film King Arthur: Legend of the Sword, Craig McGinlay plays Percy, another of Arthur's friends; who is later knighted as Sir Percival. In the 2017 television series Knightfall, Percival (called "Parsifal") appears as a young peasant farmer who joins the Knights Templar as a novice knight. In the 2020 television series Cursed, Billy Jenkins plays a boy, nicknamed Squirrel, who is Percival. The 2022 short novel "Spear" by Nicola Griffith is a retelling of the story of Percival. Its protagonist, Peretur, disguises herself as a man and hopes to become a knight.