Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Джибу (Жыбу) – Трансильванияның Селаж округінде орналасқан қала. 2021 жылы халық саны 9 677 адамды құрады. Джибу қаланың өзінен және тағы төрт ауылдан тұрады: Рона (венгрше: Szilágyróna), Кучеу (Kucsó), Хусия (Hosszúújfalu) және Вар (Szamosőrmező). Джибу округ орталығы Залаудан солтүстік-шығысқа қарай орналасқан; екеуі де ұлттық жол және DJ108A округтік жолымен, сондай-ақ теміржол арқылы байланысқан. Оның ең басты тартымды орындары – ескі Весселенский қамалы, Василе Фати ботаникалық бағы және термалды ванналар.
Jibou (; Zsibó ; Siben; ) is a town in Sălaj County, Transylvania, Romania. In 2021 it had a population of 9,677. Jibou includes the town proper and other four villages: Rona (Hungarian: Szilágyróna), Cuceu (Kucsó), Husia (Hosszúújfalu), and Var (Szamosőrmező). Jibou is northeast of the county seat Zalău; the two are linked by national road ro and county road DJ108A, as well as by railroad. Its major attractions are the old Wesselényi Castle, Vasile Fati Botanical Garden, and the thermal baths.
География
Джибу Румынияның Sălaj округінің солтүстік-шығыс аймағында орналасқан. Ол Сомеш өзенінің сол жағасында, Агриж өзенімен қосылатын жерде жатыр. Қаланың координаттары шамамен 47°16′ солтүстік ендік және 23°15′ шығыс бойлықты құрайды.
Jibou is situated in the northeastern region of Sălaj County, Romania. It is positioned on the left bank of the Someș River, where it meets the Agrij River. The town is located at the coordinates of approximately 47°16′N latitude and 23°15′E longitude.
Тарих
Қала Дако-римдік аймақта орналасқан және ертеде ауылдық елді мекен ретінде дамыған. Джибу туралы алғашқы жазбаша куәлік 1205 жылға қарайды, ол кезде Чибур деп аталған. Джибу тарихында вилла (қала) – 1219 жыл, оппидум (бекітілген қала) – 1564 жыл сияқты көптеген атаулар болған, бұл сол кездегі жердің маңыздылығын көрсетеді. Джибу, алғашқы жазбаша куәліктен бұрын да пайда болған болуы мүмкін, себебі Тихау қамалын Поролиссуммен байланыстырған римдік жол оның аумағынан өткен. Басқа кіші елді мекендер де кейінірек тіркелген: Рона – 1338 жыл, Кучеу – 1388 жыл, Хусия – 1405 жыл және Вар – 1469 жыл. Джибуның дамуы орта ғасырларда жалғасты, бірақ 1610 және 1665 жылдардағы түрік шапқыншылығынан зардап шекті (Zsibó шайқасын қараңыз). Бұл шабуылдар Габсбургтер билігіне қарсы жасалған. Весселеньи әулеті Джибудың дамуында маңызды рөл атқарды, олар 1584 жылы мұнда сарай салдырды; қазірде тек негізінің іздері сақталған. Қазіргі қамалдың құрылысы, Трансильваниядағы ең ірі барокко кешені, 1778 жылы басталды және 30 жылдан астам уақытқа созылды. Бұл әулеттің ең көрнекті өкілі – 1796 мен 1850 жылдар аралығында өмір сүрген барон Миклош Весселеньи кіші болды. Миклош Весселеньи Гарбуда Галлерді күтпеген жағдайға түсірді. Осы жанжалдың нәтижесінде Галлер Весселеньиді алты айып тағып сотқа берді: «құдайға қарсы сөйлеу, жалған ант беру, өрт қою қаупі, дуэльге шақыру, патшалық шенеуніктерді ұстау және тұтқындау, қоғамдық тәртіпті бұзу». Үш жылдан кейін ғана сот процесі аяқталды, Мария Терезаның ұлы, император Иосиф II Весселеньиді Куфштейнде бірнеше жылға түрмеге жапты. 2021 жылғы халық санағы бойынша Джибуда 9 677 адам тұрады. 2011 жылғы халық санағы мәліметтері бойынша, қалада сол кезде 10 407 адам болған, оның ішінде 5 141 ер адам және 5 266 әйел адам. Халық санының азаюы негізінен табиғи өсімнің теріс болуына және басқа Батыс Еуропа елдеріне көшіп кетуге байланысты. 2011 жылғы санақ бойынша, қала халқының құрамында 8 210 румын (2002 жылы 9 181 адам), сондай-ақ 1 192 венгр (2002 жылы 1 503 адам), 584 цыған (2002 жылы 603 адам), 5 украин (2002 жылы 3 адам), 3 словак (2002 жылы 2 адам) және 7 басқа ұлт өкілдері болған. Сонымен қатар, 401 адам өз ұлтын көрсетпеген. 2011 жылғы санақ бойынша, қала тұрғындарының діни нанымы мынадай: 7 153 православиелік (2002 жылы 9 044 адам), 151 римдік католик (2002 жылы 162 адам), 127 грек католик (2002 жылы 175 адам), 1 088 реформатор (2002 жылы 1 520 адам), 4 унитарий (2002 жылы 1 адам), 402 баптист (2002 жылы 500 адам), 746 пятидесятник (2002 жылы 560 адам), 7 жетінші күндік адвентист (2002 жылы 12 адам), 12 евангелист (2002 жылы 8 адам), 3 мұсылман (2002 жылы 2 адам), 220 Ехоба куәгері, 14 басқа дін өкілі, 11 дінсіз (2002 жылы 6 адам), 5 атеист (2002 жылы 2 адам) және 460 дінін жарияламаған адам.
The city is located in a Daco Roman area and developed early as a rural settlement. The first documentary attestation of Jibou dates to 1205, under the name Chybur. Among the many names Jibou bore are the titles villa (town) in 1219 and oppidum (fortified town) in 1564, which attest the importance of the locality at the time. Jibou is likely older than its first documentary attestation, given that the Roman road connecting the castra of Tihău with that of Porolissum passed through its boundary. The other component localities were noted a little later: Rona in 1338, Cuceu in 1388, Husia in 1405 and Var in 1469. The development of Jibou continued in medieval times, but suffered from Turkish invasions such as those in 1610 and 1665. (see Battle of Zsibó) taken against Habsburg rule. The Wesselényi family played an important role in the evolution of Jibou, which built a castle there in 1584; today, only traces of the foundation are preserved. The construction of the current castle, the largest baroque complex in Transylvania, began in 1778 and lasted more than 30 years. The most prominent representative of this family was Baron Miklós Wesselényi Jr., who lived between 1796 and 1850. Miklós Wesselényi appears at Gârbou, taking Haller by surprise, who did not expect such a gesture. As a result of this conflict, Haller sends Wesselényi to trial for six counts: "blasphemy, crooked oath, fire implementing threat, challenge to a duel, infestation and arrest of royal officials, disturbing public security". The process is settled only after three years, when the very Emperor Joseph II, son of Maria Theresa, condemns Wesselényi to several years of prison at Kufstein. At the 2021 census, Jibou had a population of 9,677. According to the population census of 2011, the town numbered at that time 10,407 inhabitants, of which 5,141 male and 5,266 female. The decrease in population is mainly due to negative natural growth, but also emigration to other western European countries. According to the 2011 census, the city's population was made up of 8,210 Romanians (9,181 in 2002), alongside also live 1,192 Hungarians (1,503 in 2002), 584 Gypsies (603 in 2002), 5 Ukrainians (3 in 2002), 3 Slovaks (2 in 2002), and 7 of other nationalities. Likewise, 401 persons have not declared their ethnicity. On religious confessions, situation of Jibou population in 2011 was as follows: 7,153 Orthodox (9,044 in 2002), 151 Roman Catholic (162 in 2002), 127 Greek Catholic (175 in 2002), 1,088 Reformed (1,520 in 2002), 4 Unitarians (1 in 2002), 402 Baptist (500 in 2002), 746 Pentecostal (560 in 2002), 7 Seventh day Adventist (12 in 2002), 12 Evangelical (8 in 2002), 3 Muslim (2 in 2002), 220 Jehovah's Witness, 14 other religions, 11 without religion (6 in 2002), 5 atheists (2 in 2002), and 460 with undeclared religion.
Экономика
Уақыт өте келе Джибу өзінің басым ауыл шаруашылығы және қолөнер сипатын сақтап келді. 1968 жылға дейін тек бір өндіріс бірлігі болған – Қызыл Жұлдыз (Steaua Roșie, Vörös Csillagot), ол ағаш бұйымдарын өндірсе, кейін зығыр зауыты, киім фирмасы, зығыр балқыту цехы, сүт зауыты, кен өндіру компаниясы, CFR депосы, Залау темір және болат арматурасы зауытының бөлімдері, Залау керамикасы, орманды пайдалану және тасымалдау бөлімі, қолөнер кооперативтері, Шеберлер ұжымы және Прогресс сияқты бірнеше кәсіпорын салынды және кеңейтілді. 1989 жылдан кейін осы экономикалық бірліктердің кейбіреуі жұмысын тоқтатты, ал басқалары нарықтық экономикаға бейімделіп, қайта құрылды. Ең алаңдатарлық жағдай – жұмыссыздардың көп саны, бұл тұрғындардың жалпы тұрмыс деңгейіне кері әсер етеді.
Over time, Jibou has kept its predominant agricultural and handicraft character. If before 1968 it had only one industrial unit, Red Star (Steaua Roșie, Vörös Csillagot), that produced joinery articles, in the years that followed were built and expanded: the Flax Plant, the Clothing Firm, the Flax Melter, the Dairy, the Mining Company, the CFR Depot, sections of the Zalău Enterprise of Industrial Armature of Iron and Steel, Zalău Ceramics, the Forest Unit of Exploitation and Transport, the handicraft cooperatives the Craftsmen Collective and the Progress, and others. After 1989, some of these economic units have ceased work, others had reprofiled, adapting in one way or another to market economy. The most worrisome effect is the large number of unemployed, which is why it falls upon the general standard of living of the inhabitants.
Климат
Джибудың ылғалды континенттік климаты бар (Кёппен климат жіктелімі бойынша Cfb).
Jibou has a humid continental climate (Cfb in the Köppen climate classification).