Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Румынияның географиялық шолуы
Overview of the geography of Romania
238 397 шаршы километр аумақты алып жатқан Румыния Еуропадағы он екінші үлкен ел. Бұл Балқан мемлекеті Шығыс және Оңтүстік-Шығыс Еуропаның тоғысқан жерінде орналасқан. Елі Қара теңізбен шектеседі, экватор мен Солтүстік полюс арасында жартылай жолда және Еуропаның батыс шеті – Атлант мұхитының жағалауынан – және шығыс шеті – Урал тауларынан – бірдей қашықтықта жатыр. Румынияның 1 976 километр шекарасы бар. Молдова Республикасы мен Украина шығысында, Болгария оңтүстігінде, ал Сербия мен Венгрия батысында Паннон жазығы арқылы орналасқан. Оңтүстік-шығысында 245 километр теңіз жағалауы Қара теңізге және Атлант мұхитына маңызды жол ашады.
With an area of , Romania is the twelfth largest country in Europe. It is a Balkan country located at the crossroads of Eastern and Southeast Europe. It's bordered on the Black Sea, the country is halfway between the equator and the North Pole and equidistant from the westernmost part of Europe—the Atlantic Coast—and the most easterly—the Ural Mountains. Romania has of border. Republic of Moldova and Ukraine lies to the east, Bulgaria lies to the south, and Serbia and Hungary to the west by the Pannonian Plain. In the southeast, of sea coastline provide an important outlet to the Black Sea and the Atlantic Ocean.
Топография
Румынияның табиғи ландшафты таулар (23 пайыз), жазықтар (39 пайыз) және төбелер (35 пайыз) арасында шамамен тең бөлінеді. Бұл әртүрлі рельеф түрлері Карпат тауларынан, олардың биіктігі 2500 метрден асып, теңіз деңгейінен бірнеше метр ғана жоғары Дунай дельтасына дейін симметриялық түрде таралады. Карпат тауларының доғасы елдің ортасымен 1000 километрге созылып, 71 000 шаршы километр аумақты қамтиды. Бұл таулар төмен және орташа биіктікте, ені 100 километрден аспайды. Олар бойлық және көлденең аңғарлармен күшті тілімделген және бірнеше ірі өзендермен кесіліп өтеді. Осы ерекшеліктер және 2256 метрге дейін жететін көптеген жоталар Карпат тауларын Еуропаның басқа тау тізбектеріне қарағанда қозғалысқа кедергісіз етеді. Тағы бір ерекшелігі – салыстырмалы түрде биік жерлердегі үстіңгі жазықтарды құрайтын көптеген эрозияға ұшыраған платформалар. Мұнда 1200 метрден жоғары тұрақты елді мекендер бар. Румынияның Карпат таулары үш бөлікке бөлінеді: Шығыс Карпат таулары, Оңтүстік Карпат таулары немесе Трансильвания Альпі және Батыс Румыния Карпат таулары. Бұл әрбір бөліктің өзіне тән ерекшеліктері бар. Шығыс Карпат таулары солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай созылатын үш параллель жотадан тұрады. Батыстағы жота – көптеген сақталған конустар мен кратерлері бар сөнген жанартаулар тізбегі. Бұл тау жиегінде көптеген үлкен ойыстар бар, олардың ең ірісінде Брашов қаласы орналасқан. Осы ойыстардың ішінде маңызды кен және өнеркәсіптік орталықтар, сондай-ақ ауыл шаруашылығы аймақтары шоғырланған. Шығыс Карпат таулары орманмен жабылған – елдің ормандық жерлерінің 32 пайызы осы жерде орналасқан. Сондай-ақ, оларда алтын мен күміс сияқты маңызды кен орындары бар, ал минералды сулары көптеген емдеу курорттарын қамтамасыз етеді. Оңтүстік Карпат тауларында ең биік шыңдар – Молдовану (2544 м) және Негой (2535 м) және 150-ден астам мұздық көлдер орналасқан. Оларда кең жайылымдық жерлер мен орманды аймақтар бар, бірақ үлкен ойыстар мен жер асты ресурстары аз. Биіктікте жел мен жаңбыр тау жыныстарын Сфинкс және Бабеле сияқты таңғажайып пішіндерге айналдырған. Бұл аймақты Карпат арқылы өтетін ежелгі жолдардың желісі кесіп өтеді, ал ескі Рим жолының іздері әлі де көрінеді. Олт, Жиу және Дунай өзендерінің аңғарлары мен көптеген жоталар таулар арқылы жолдар мен теміржолдар салуға мүмкіндік береді. Батыс Румыния Карпат таулары үш тізбектің ең төменгісі болып табылады және көптеген терең құрылымдық ойыстармен тілімделген. Олар тарихи тұрғыдан «қақпалар» ретінде жұмыс істеген, олар оңай өтуге мүмкіндік береді, бірақ оларды оңай қорғауға болады. Олардың ең танымал мысалы – Дунайдағы Темір қақпа. Батыс Румыния Карпат таулары ең тығыз қоныстанған, ал осы таулардың ең солтүстік аймағында, Апусени тауларында, тұрақты елді мекендер ең биік жерлерде орналасқан. Карпат тауларының үлкен доғасының ішінде Трансильвания таулы үстірті орналасқан – елдегі ең үлкен үстірт және Румынияның орталығы. Бұл маңызды ауыл шаруашылығы аймағында метан газы мен тұздың мол қоры бар. Карпат тауларының оңтүстігінде және шығысында Субкарпат таулары 396 метрден 1006 метрге дейін биіктікте орналасқан төбелі жердің шетін құрайды. Бұл жер батысында аздап төменгі Батыс төбелерімен сәйкес келеді. Румынияның рельефінің симметриясы Карпат тауларының оңтүстігіндегі Гетик үстіртімен, шығыстағы Молдавия үстіртімен (Карпат таулары мен Прут өзені арасында) және оңтүстік-шығыстағы Дунай мен Қара теңіз арасындағы Добружа үстіртімен жалғасады. Субкарпат таулары мен үстірт аймақтары адамдардың қоныстануына қолайлы жағдайлар жасайды және жеміс өсіру, жүзім өсіру және басқа да ауыл шаруашылығы қызметі үшін маңызды. Сондай-ақ, оларда қоңыр көмір мен табиғи газдың ірі кен орындары бар. Карпат тауларының етегі мен үстірттерінен шығып, оңтүстікке және батысқа қарай жазықтар жайылады. Елдің оңтүстік бөлігінде төменгі Дунай жазығы Олт өзенімен бөлінеді; өзеннің шығысында Валахия жазығы (стратегиялық маңызды Фокшани қақпасын қоса алғанда), ал батысында Олтения немесе Батыс жазығы орналасқан. Бұл жердегі жерлер черноземдік топырақтарға бай және Румынияның ең маңызды ауыл шаруашылығы аймағын құрайды. Суландыру кеңінен қолданылады, ал Дунайдың су тасқыны алабындағы батпақтар қосымша егістік жерлерді қамтамасыз ету үшін бөгеліп, сусыздатылды. Румынияның ең төменгі жері Дунай дельтасындағы Добружа облысының солтүстік шетінде орналасқан. Бұл үшбұрышты батпақты аймақ – батпақтар, жүзетін қамыс аралдары мен құм жағалаулары. Дунай өзені шамамен 3000 километрлік саяхатын аяқтап, үш тарамға бөлінеді және Қара теңізге құяды. Дунай дельтасы елдің балық өнімдерінің үлкен бөлігін қамтамасыз етеді, ал оның қамысы целлюлоза өндіруге қолданылады. Бұл аймақ сондай-ақ сирек өсімдіктер мен жануарлар түрлерінің, соның ішінде көшпенді құстардың қорығы болып табылады.
Romania's natural landscape is almost evenly divided among mountains (23 percent), plains (39 percent), and hills (35 percent). These varied relief forms spread rather symmetrically from the Carpathian Mountains, which reach elevations of more than 2,500 meters, to the Danube Delta, which is just a few meters above sea level. The arc of the Carpathians extends over 1,000 kilometers through the center of the country, covering an area of 71,000 square kilometers. These mountains are of low to medium altitude and are no wider than 100 kilometers. They are deeply fragmented by longitudinal and transverse valleys and crossed by several major rivers. These features and the fact that there are many summit passes—some at altitudes up to 2,256 meters—have made the Carpathians less of a barrier to movement than other European ranges. Another distinguishing feature is the many eroded platforms that provide tableland at relatively high altitudes. There are permanent settlements here at above 1,200 meters. Romania's Carpathians are differentiated into three ranges: the Eastern Carpathians, the Southern Carpathians or Transylvanian Alps, and the Western Romanian Carpathians. Each of these ranges has important distinguishing features. The Eastern Carpathians are composed of three parallel ridges that run from northwest to southeast. The westernmost ridge is an extinct volcanic range with many preserved cones and craters. The range has many large depressions, in the largest of which the city of Brașov is situated. Important mining and industrial centers as well as agricultural areas are found within these depressions. The Eastern Carpathians are covered with forests—some 32 percent of the country's woodlands are there. They also contain important ore deposits, including gold and silver, and their mineral water springs feed numerous health resorts. The Southern Carpathians offer the highest peaks at Moldoveanu Peak (2,544 m) and Negoiu (2,535 m) and more than 150 glacial lakes. They have large grassland areas and some woodlands but few large depressions and subsoil resources. At higher elevations, the wind and rain have turned the rocks into spectacular figures such as the Sphinx and Babele. The region was crisscrossed by an ancient network of trans Carpathian roads, and vestiges of the old Roman Way are still visible. Numerous passes and the valleys of the Olt, Jiu, and Danube rivers provide routes for roads and railways through the mountains. The Western Romanian Carpathians are the lowest of the three ranges and are fragmented by many deep structural depressions. They have historically functioned as "gates," which allow easy passage but can be readily defended. The most famous of these is the Iron Gate on the Danube. The Western Romanian Carpathians are the most densely settled, and it is in the northernmost area of this range, the Apuseni Mountains, that permanent settlements can be found at the highest altitudes. Enclosed within the great arc of the Carpathians lie the undulating plains and low hills of the Transylvanian Plateau—the largest tableland in the country and the center of Romania. This important agricultural region also contains large deposits of methane gas and salt. To the south and east of the Carpathians, the Sub Carpathians form a fringe of rolling terrain ranging from 396 to 1,006 meters in elevation. This terrain is matched in the west by the slightly lower Western Hills. The symmetry of Romania's relief continues with the Getic Tableland to the south of the Sub Carpathians, the Moldavian Tableland in the east between the Sub Carpathians and the Prut River, and the Dobrujan Tableland in the southeast between the Danube and the Black Sea. The Sub Carpathians and the tableland areas provide good conditions for human settlement and are important areas for fruit growing, viticulture, and other agricultural activity. They also contain large deposits of brown coal and natural gas. Beyond the Carpathian foothills and tablelands, the plains spread south and west. In the southern parts of the country, the lower Danube Plain is divided by the Olt River; east of the river lies the Wallachian Plain (including the strategically important Focșani Gate), and to the west is the Oltenian or Western Plain. The land here is rich with chernozemic soils and forms Romania's most important farming region. Irrigation is widely used, and marshlands in the Danube's floodplain have been diked and drained to provide additional tillable land. Romania's lowest land is found on the northern edge of the Dobruja region in the Danube Delta. The delta is a triangular swampy area of marshes, floating reed islands, and sandbanks, where the Danube ends its trek of almost 3,000 kilometers and divides into three frayed branches before emptying into the Black Sea. The Danube Delta provides a large part of the country's fish production, and its reeds are used to manufacture cellulose. The region also serves as a nature preserve for rare species of plant and animal life including migratory birds.
Өзендер
Базиадан оңтүстік-батысқа қарай елге кіргеннен кейін Дунай Румыния аумағы арқылы немесе оның бойымен 1075 километр (жалпы ұзындығының шамамен 40%) ағып өтеді, Сербия және Болгариямен оңтүстік шекарасын құрайды. Елдегі дерлік барлық өзендер Дунайға тікелей немесе жанама түрде құяды, және Дунай Қара теңізге құйылған кезде, олардың жалпы су шығынының шамамен 40 пайызын құрайды. Бұл өзендердің ең маңыздылары – Муреш, Олт, Прут, Сирет, Яломица, Сомеш және Аргеш өзендері. Олт өзені – Румынияның ұлттық шекараларында толығымен орналасқан ең ұзын өзен. Румыния өзендері негізінен Карпат тауларының орталық бөлігінен шығысқа, батысқа және оңтүстікке ағып өтеді. Олар жаңбыр және қардың еруінен су алады, бұл су шығынында айтарлықтай ауытқуларға және кейде апатты су тасқынына әкеледі. Шығыста өзен сулары Сирет және Прут өзендерімен жиналады. Оңтүстікте өзендер тікелей Дунайға құяды, ал батыста сулар Мажарстан аумағындағы Тиса өзенімен жиналады. Дунай – Румынияның ең маңызды өзені, тек көліктің ғана емес, сонымен қатар гидроэлектр энергиясын өндіру үшін де маңызды. Еуропаның ең ірі гидроэлектр станцияларының бірі Темір қақпаларда орналасқан, онда Дунай Карпат шатқалы арқылы күшпен өтеді. Дунай – ішкі кеме қатынасы және халықаралық сауда үшін маңызды су жолы. Ол Румынияның барлық ағысы бойында өзен кемелері үшін, ал Брайла портына дейін теңіз кемелері үшін жүзуге қолайлы. Дунайды ішкі көліктің үшін пайдаланудағы бір мәселе – оның көптеген ірі өнеркәсіптік орталықтардан алыс орналасуы. Сонымен қатар, батпақты жағалар мен жылдық су тасқыны кейбір аймақтарда кеме қатынасына кедергі келтіреді.
After entering the country in the southwest at Bazias, the Danube travels some 1,075 kilometers (almost 40% of its entire length) through or along Romanian territory, forming the southern frontier with Serbia and Bulgaria. Virtually all of the country's rivers are tributaries of the Danube, either directly or indirectly, and by the time the Danube's course ends in the Black Sea, they account for nearly 40 percent of the total discharge. The most important of these rivers are the Mureș River, the Olt River, the Prut, the Siret River, the Ialomița River, the Someș River, and the Argeș River. The Olt River is the longest river that is fully within Romania's national borders. Romania's rivers primarily flow east, west, and south from the central crown of the Carpathians. They are fed by rainfall and melting snow, which causes considerable fluctuation in discharge and occasionally catastrophic flooding. In the east, river waters are collected by the Siret and the Prut. In the south, the rivers flow directly into the Danube, and in the west, waters are collected by the Tisza on Hungarian territory. The Danube is by far Romania's most important river, not only for transportation, but also for the production of hydroelectric power. One of Europe's largest hydroelectric stations is located at the Iron Gates, where the Danube surges through the Carpathian gorges. The Danube is an important water route for domestic shipping, as well as international trade. It is navigable for river vessels along its entire Romanian course and for seagoing ships as far as the port of Brăila. A problem with the use of the Danube for inland transportation is its remoteness from most of the major industrial centers. Moreover, marshy banks and perennial flooding impede navigation in some areas.
Көлдер
Румынияда 3500-нан астам көл бар. Разельм көлі ең ірісі, ауданы .
There are over 3,500 lakes in Romania. Lake Razelm is the largest, with an area of .