Кіріспе

Решица (Решица) – Румынияның батысындағы қала және Караш-Северин округінің орталығы. Банат аймағында орналасқан. 2021 жылы қала халқы 58 393 адамды құрады. Ол алты ауылды басқарады: Кэлник (Кёлнек), Куптоаре (Купторе), Доман (Доман), Мониом (Монио), Секу (Сзэкул; Секуль) және Цэрова (Крассочер).

Этимология

Решица атауы, бір кезде тарихшы Николае Иорга ұсынғандай, латын тіліндегі "recitia" – "салқын бұлақ" деген сөзден шыққан болуы мүмкін. Оның болжамы бойынша, римдіктер Доман аңғарындағы су бұлағына орай Решицаға осы атты берген. Бірақ Иоргу Иорданның пікірінше, атаудың славян тілінен шығуы әлдеқайда ықтимал. Көршілес Карашова ауылының (15 км қашықтықта) тұрғындары бұл жерді, сол кездегі өздеріне ұқсас ауыл болғандықтан, "u rečice" ("кішкентай өзенде") деп атаған. Сондай-ақ, көптеген славян елдерінде Речице (румын тілінде Recițe деп айтылады) деген атпен жерлер бар екенін де атап өткен жөн.

Тарих

Тарихи тұрғыдан алғанда, қаланың бастауы 15 ғасырда Речиока және Речича аттарымен қалыптасқан. Археологиялық зерттеулер неолит, дак және рим дәуірлеріне дейінгі қоныстану іздерін көрсетті. 1673 жылы ол Резиница деген атпен айтылады, оның тұрғындары Тимишоараға салық төлеген, ал 1690–1700 жылдары Барзава аңғарындағы басқа қалалармен бірге Бокша ауданының құрамына кірген. Қала 1717 жылғы жұмылдыру актілерінде Рециза деп аталды. 1771 жылдың 3 шілдесінде ол аймақтағы маңызды металл өндіру орталығына айналды. Өнеркәсіптік Решицаның негізі Решица Романе (Reschiza Kamerală немесе Oláh Resitza) және Решица Монтана (Eisenwerk Reschitza, Német Reschitza немесе Resiczbánya) ауылдарының жанындағы зауыттарды салу арқылы қаланды. Решица Монтанада бастапқыда румындар тұрды, ал кейін 1776 жылы 70 неміс отбасысы қоныстанды. 1880 мен 1941 жылдар аралығында қаланың халқында немістер басым болды, 1941 жылы онда 12 096 неміс, 9 453 румын және 1 861 венгр тұрды. 1910 мен 1925 жылдар аралығында Решица ауылдық жерлер санатында болды, ал 1925 жылы қазіргі Румыниядағы қуатты өнеркәсіптік ортаға айналғандықтан қала деп жарияланды. 1968 жылы ол муниципалитет мәртебесін алды. 1989 жылғы Румыния революциясынан кейін Решица маңыздылығын жоғалтты және оның экономикасы, Румыния экономикасымен бірге, кері кетуге ұшырады. Халық саны да азайды, 1989 жылы 110 000 адамнан 2006 жылы 86 000 адамға дейін төмендеді. Коммунизм құлағаннан кейін Решица болат зауыты (Combinatul Siderurgic Reșița, CSR) американдық инвесторға сатылды, ол зауытты банкроттықтан бір қадамдай етуге жеткізді. Бүгінде болат зауытын TMK Europe GmbH басқарады, ол ОАО ТМК-ның Мәскеудегі неміс еншілес компаниясы болып табылады және CSR-ды жаңғырту жобаларын жүзеге асырып жатыр.

Климат

Решицада ылғалды континенттік климат (Кёппен климат жіктелімі бойынша Cfb) басым.

Экономика

Решица Румынияның екінші ірі өнеркәсіптік орталығы болып ұзақ жылдар бойы саналды. Бұл қала болат және көлік құралдарын өндіруде маңызды орталыққа ие. C. S. R. (Combinatul Siderurgic Reșița) және U. C. M. R., Румыниядағы алғашқы зауыт (Uzina Constructoare de Mașini Reșița). Бұл екеуі Решица зауыттары деп аталады және 300 жылдан астам уақыт бойы қаланың өмірін қамтамасыз еткен зауыттар. Алғашқы зауыттар 1771 жылы Мария Терезия билік еткен кезде салынған. 19 ғасырда болат зауыты StEG деп белгілі болды. Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін, Банат Румынияның құрамына кіргенде, олар тағы да атауын өзгертті, бұл жолы Uzinele și Domeniile Reșița немесе UDR (Решица зауыттары мен иеліктері) деп аталды. Тек коммунистік режим кезінде UDR CSR және UCMR болып бөлінді. Решица экономикасы 1989 жылдан бері төмендеп келеді, бірақ негізінен өнеркәсіп саласындағы шетелдік және отандық инвестициялардың артуы нәтижесінде жаңаруда. Өнеркәсіп: Автомобиль өнеркәсібі, темір өнеркәсібі, тоқыма өнеркәсібі, азаматтық құрылыс. Ауыл шаруашылығы: қаланың еңбекке қабілетті халқының 1% ауыл шаруашылығында жұмыс істейді. Қызметтер: қоғамдық тамақтандыру, ішкі және халықаралық көліктер. Туризм: 2 туристік компания (Tourist Semenic SA және BIRTA SA).

Сауда-саттық

Решица қаласында қазіргі уақытта 9 супермаркет бар, оның ішінде Carrefour супермаркеттерінің үшi, Govândari ауданында екі (олардың бірі бұрын Billa супермаркеті болған), ал Nera сауда орталығында біреуі орналасқан. Lidl супермаркеттерінің үшi, Kaufland супермаркеттерінің екіi, Бокша қаласынан кіретін жолдың жанында біреуі және Lunca Bârzăvii-де біреуі, сондай-ақ Penny дүкені де Lunca Bârzăvii-де орналасқан. Решицаның сауда орталығы Nera сауда орталығы деп аталады, ол қалалық орталықта орналасқан. Решицада тұтынушының қажеттігін қанағаттандыратын түрлі компаниялар жұмыс істейді. Сонымен қатар, қазіргі уақытта құрылысы жүріп жатқан жаңа сауда орталықтары да бар, мысалы, ескі жылу электр станциясының орнында салынып жатқан Reșița Shopping City немесе Моцюр аймағындағы сауда орталығы.

Қоғамдық көлік

Решицаның қоғамдық көлігі 6 автобус бағытынан тұрады және бұрын жойылған Prescom компаниясымен басқарылды. Қазір оны Transport Urban Reșița (TUR) компаниясы басқарады.

Трамвайлар

1988-2011 жылдар аралығында жұмыс істеген және қайта жаңғыртылудағы екі желіден тұратын трамвай жүйесі. Екі трамвай желісі – Ренк–Мунциторес желісі (0) және Ренк–Ставила желісі (ДП) болды, екіншісі негізінен Ренк–Мунциторес желісінің кеңейтілген нұсқасы еді, бірақ осы желіде бар болғаны 3 трамвай болды. Трамвай паркі шамамен 28 трамвайдан тұрды. Соңғы трамвайлар Германиядан (Дортмунд пен Франкфурт) әкелінген GT8 және N модельдері болды, және 2002 жылы 89 жылға дейінгі трамвайларды толықтай алмастырды. 2008 жылы жаңа қала әкімі барлық трамвайларды жою және оларды Еуроодақ стандарттарына сәйкес келетін заманауи автобустармен ауыстыру ниетін жариялады. 2016 жылы трамвайларды қайта енгізу туралы хабарланды, ал трамвай жүйесін жаңғырту және кеңейту 2019 жылы басталды. Бірінші кезеңде 3,7 км екі рельстік жол, жеті аялдама және депо салынуда, ал екінші кезеңде жүйе тағы да кеңейтіліп, тоғыз аялдама салынады. 2021 жылдың көктемінде қайта ашу 2022 жылдың желтоқсанына жоспарланған, бірақ кейінге шегерілді. 2022 жылдың қазанына қарай құрылыстың 2023 жылдың желтоқсанында аяқталуы күтілуде, ал қайта ашу 2024 жылы жоспарлануда. 2017 жылы Решица қаласындағы қоғамдық көлікті басқару үшін Transport Urban Reșița (TUR) атты жаңа компания құрылғандығы туралы хабарланды.

Жол көлігі

Решицада Ставила ауданын Кальник ауданымен байланыстыратын негізгі 4 қатарлы жол бар. Бұл негізгі жол Решицаның іріктеліген барлық маңызды аудандарынан өтеді. Решицаның қалған аудандарына 2 қатарлы қосалқы жолдар немесе бір қатарлы жолдар арқылы қол жеткізуге болады. Решица жолдары көбінесе жақсы күтіледі, әсіресе негізгі жол, бірақ қосалқы жолдарда кейде шұңқырлар кездеседі. Жол көрсеткіштері әдетте дұрыс орналастырылған және жақсы күтіледі, ал көлік қозғалысы көбінесе жайлы, ал көлік кептелісі – аңыз болып табылады. Апаттар өте сирек болады және олар көбінесе өлімге әкелмейді. Сырттан Решица ұлттық жолдар арқылы Карансебеске (Бухарестке дейін жалғасады) және Тимишоараға қосылады. Сонымен қатар, Решицаны Оравица, Найдаш және Анинамен байланыстыратын 3 облыстық жол бар.