Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Решица (Решица) – Румынияның батысындағы қала және Караш-Северин округінің орталығы. Банат аймағында орналасқан. 2021 жылы қала халқы 58 393 адамды құрады. Ол алты ауылды басқарады: Кэлник (Кёлнек), Куптоаре (Купторе), Доман (Доман), Мониом (Монио), Секу (Сзэкул; Секуль) және Цэрова (Крассочер).
Reșița (; link=no; Resicabánya; ; ; ; Reşçe) is a city in western Romania and the capital of Caraș Severin County. It is located in the Banat region. The city had a population of 58,393 in 2021. It administers six villages: Câlnic (Kölnök), Cuptoare (Kuptore), Doman (Domány), Moniom (Monyó), Secu (Székul; Sekul) and Țerova (Krassócser).
Этимология
Решица атауы, бір кезде тарихшы Николае Иорга ұсынғандай, латын тіліндегі "recitia" – "салқын бұлақ" деген сөзден шыққан болуы мүмкін. Оның болжамы бойынша, римдіктер Доман аңғарындағы су бұлағына орай Решицаға осы атты берген. Бірақ Иоргу Иорданның пікірінше, атаудың славян тілінен шығуы әлдеқайда ықтимал. Көршілес Карашова ауылының (15 км қашықтықта) тұрғындары бұл жерді, сол кездегі өздеріне ұқсас ауыл болғандықтан, "u rečice" ("кішкентай өзенде") деп атаған. Сондай-ақ, көптеген славян елдерінде Речице (румын тілінде Recițe деп айтылады) деген атпен жерлер бар екенін де атап өткен жөн.
The name of Reșița might come from the Latin recitia, meaning "cold spring", as the historian Nicolae Iorga once suggested, presuming that the Romans gave this name to Resita, from a water spring on the Doman valley. A much more plausibile version, according to Iorgu Iordan, would be that the name is actually coming from a Slavic word: people living in the neighbouring village of Carașova 15 km away, referring to this place, that in those days was a similar village to theirs, as being "u rečice" (at the creek). It can also be noted that almost all Slavic countries have places with the name of Rečice (pronounced Recițe in Romanian).
Тарих
Тарихи тұрғыдан алғанда, қаланың бастауы 15 ғасырда Речиока және Речича аттарымен қалыптасқан. Археологиялық зерттеулер неолит, дак және рим дәуірлеріне дейінгі қоныстану іздерін көрсетті. 1673 жылы ол Резиница деген атпен айтылады, оның тұрғындары Тимишоараға салық төлеген, ал 1690–1700 жылдары Барзава аңғарындағы басқа қалалармен бірге Бокша ауданының құрамына кірген. Қала 1717 жылғы жұмылдыру актілерінде Рециза деп аталды. 1771 жылдың 3 шілдесінде ол аймақтағы маңызды металл өндіру орталығына айналды. Өнеркәсіптік Решицаның негізі Решица Романе (Reschiza Kamerală немесе Oláh Resitza) және Решица Монтана (Eisenwerk Reschitza, Német Reschitza немесе Resiczbánya) ауылдарының жанындағы зауыттарды салу арқылы қаланды. Решица Монтанада бастапқыда румындар тұрды, ал кейін 1776 жылы 70 неміс отбасысы қоныстанды. 1880 мен 1941 жылдар аралығында қаланың халқында немістер басым болды, 1941 жылы онда 12 096 неміс, 9 453 румын және 1 861 венгр тұрды. 1910 мен 1925 жылдар аралығында Решица ауылдық жерлер санатында болды, ал 1925 жылы қазіргі Румыниядағы қуатты өнеркәсіптік ортаға айналғандықтан қала деп жарияланды. 1968 жылы ол муниципалитет мәртебесін алды. 1989 жылғы Румыния революциясынан кейін Решица маңыздылығын жоғалтты және оның экономикасы, Румыния экономикасымен бірге, кері кетуге ұшырады. Халық саны да азайды, 1989 жылы 110 000 адамнан 2006 жылы 86 000 адамға дейін төмендеді. Коммунизм құлағаннан кейін Решица болат зауыты (Combinatul Siderurgic Reșița, CSR) американдық инвесторға сатылды, ол зауытты банкроттықтан бір қадамдай етуге жеткізді. Бүгінде болат зауытын TMK Europe GmbH басқарады, ол ОАО ТМК-ның Мәскеудегі неміс еншілес компаниясы болып табылады және CSR-ды жаңғырту жобаларын жүзеге асырып жатыр.
Historically, the town has its origins in the 15th century under the name of Rechyoka and Rechycha. Archaeological research found traces of habitation going back to the Neolithic, Dacian and Roman eras. It was mentioned in 1673 under the name of Reszinitza, whose citizens paid taxes to Timișoara, and by the years 1690–1700, it was mentioned as being part of the District of Bocșa together with other towns in the Bârzava Valley. The town was referenced to in the conscription acts of 1717 under the name of Retziza. On 3 July 1771, it became an important metal manufacturing center in the region. The foundation of the industrial Reșița was laid with the establishment of factories near the villages of Reșița Română (Reschiza Kamerală or Oláh Resitza) and Reșița Montană (Eisenwerk Reschitza, Német(h) Reschitza or Resiczbánya). Reșița Montană was at first inhabited by Romanians, and later, in 1776, 70 German families settled there. Between 1880 and 1941, Germans were the dominant population in the city, with as many as 12,096 residing there in 1941, as opposed to 9,453 Romanians, and 1,861 Hungarians living there in that year. Between 1910 and 1925, Reșița had the status of a rural area, and in 1925, it was declared a town thanks to its development into a powerful industrial location in modern Romania. In 1968, it became a municipality. After the Romanian Revolution of 1989, Reșița lost most of its importance and its economy faced a drawback, along with the Romanian economy. The population also suffered a decrease, dropping from 110,000 in 1989 to 86,000 in 2006. After the fall of communism, the Reșița Steelworks (Combinatul Siderurgic Reșița, CSR) was bought by an American investor who brought the factory just one step away from bankruptcy. Today the steelworks are run by TMK Europe GmbH, a German subsidiary of OAO TMK, Moscow, which has projects of modernization for the CSR.
Климат
Решицада ылғалды континенттік климат (Кёппен климат жіктелімі бойынша Cfb) басым.
Reșița has a humid continental climate (Cfb in the Köppen climate classification).
Экономика
Решица Румынияның екінші ірі өнеркәсіптік орталығы болып ұзақ жылдар бойы саналды. Бұл қала болат және көлік құралдарын өндіруде маңызды орталыққа ие. C. S. R. (Combinatul Siderurgic Reșița) және U. C. M. R., Румыниядағы алғашқы зауыт (Uzina Constructoare de Mașini Reșița). Бұл екеуі Решица зауыттары деп аталады және 300 жылдан астам уақыт бойы қаланың өмірін қамтамасыз еткен зауыттар. Алғашқы зауыттар 1771 жылы Мария Терезия билік еткен кезде салынған. 19 ғасырда болат зауыты StEG деп белгілі болды. Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін, Банат Румынияның құрамына кіргенде, олар тағы да атауын өзгертті, бұл жолы Uzinele și Domeniile Reșița немесе UDR (Решица зауыттары мен иеліктері) деп аталды. Тек коммунистік режим кезінде UDR CSR және UCMR болып бөлінді. Решица экономикасы 1989 жылдан бері төмендеп келеді, бірақ негізінен өнеркәсіп саласындағы шетелдік және отандық инвестициялардың артуы нәтижесінде жаңаруда. Өнеркәсіп: Автомобиль өнеркәсібі, темір өнеркәсібі, тоқыма өнеркәсібі, азаматтық құрылыс. Ауыл шаруашылығы: қаланың еңбекке қабілетті халқының 1% ауыл шаруашылығында жұмыс істейді. Қызметтер: қоғамдық тамақтандыру, ішкі және халықаралық көліктер. Туризм: 2 туристік компания (Tourist Semenic SA және BIRTA SA).
Reșița has long been considered as the second largest industrial center of Romania. It is an important center in manufacturing steel and vehicle manufacturing. C. S. R. (Combinatul Siderurgic Reșița) and U. C. M. R., the first Romanian factory (Uzina Constructoare de Mașini Reșița). The two are called as Reșița works and are the factories which sustained the city's life for more than 300 years. The first factories were built in 1771, during the reign of Maria Theresa. During the 19th century, the steelworks were known as StEG. After the end of World War I, when Banat became part of Romania, they changed their name again, this time to Uzinele și Domeniile Reșița or UDR (Reșița Works and Domains). Only later, under the Communist regime, did the UDR split into CSR and UCMR. The economy of Reșița has faced a drawback since 1989, but began recovering as a result of increasing foreign and domestic investment, largely in industry. Industry: Automobile industry, Iron industry, texture industry, civilian constructions. Agriculture: 1% of the labour force of the city works in agriculture. Services: public alimentation, internal and international transport. Tourism: 2 tourism societies (Tourist Semenic SA and BIRTA SA).
Сауда-саттық
Решица қаласында қазіргі уақытта 9 супермаркет бар, оның ішінде Carrefour супермаркеттерінің үшi, Govândari ауданында екі (олардың бірі бұрын Billa супермаркеті болған), ал Nera сауда орталығында біреуі орналасқан. Lidl супермаркеттерінің үшi, Kaufland супермаркеттерінің екіi, Бокша қаласынан кіретін жолдың жанында біреуі және Lunca Bârzăvii-де біреуі, сондай-ақ Penny дүкені де Lunca Bârzăvii-де орналасқан. Решицаның сауда орталығы Nera сауда орталығы деп аталады, ол қалалық орталықта орналасқан. Решицада тұтынушының қажеттігін қанағаттандыратын түрлі компаниялар жұмыс істейді. Сонымен қатар, қазіргі уақытта құрылысы жүріп жатқан жаңа сауда орталықтары да бар, мысалы, ескі жылу электр станциясының орнында салынып жатқан Reșița Shopping City немесе Моцюр аймағындағы сауда орталығы.
Reșița currently has 9 supermarkets of which three Carrefour supermarkets, two in the Govândari district (one of them was previously a Billa supermarket) and one in the Nera Shopping Center, three Lidl supermarkets, two Kaufland supermarkets, one near the road entrance from Bocșa and one in Lunca Bârzăvii and a Penny establishment also situated in Lunca Bârzăvii. The Shopping Center of Reșița is called Nera Shopping Center located in the Civic Centre. There are a variety of companies operating in Reșița, offering almost everything a normal consumer would need. There are some other shopping centres currently under development such as Reșița Shopping City located on the site of the old thermal plant, or the mall of the Mociur area.
Қоғамдық көлік
Решицаның қоғамдық көлігі 6 автобус бағытынан тұрады және бұрын жойылған Prescom компаниясымен басқарылды. Қазір оны Transport Urban Reșița (TUR) компаниясы басқарады.
Reșița's public transport relies on 6 bus lines and was operated by the now defunct Prescom company. It is now operated by Transport Urban Reșița (TUR).
Трамвайлар
1988-2011 жылдар аралығында жұмыс істеген және қайта жаңғыртылудағы екі желіден тұратын трамвай жүйесі. Екі трамвай желісі – Ренк–Мунциторес желісі (0) және Ренк–Ставила желісі (ДП) болды, екіншісі негізінен Ренк–Мунциторес желісінің кеңейтілген нұсқасы еді, бірақ осы желіде бар болғаны 3 трамвай болды. Трамвай паркі шамамен 28 трамвайдан тұрды. Соңғы трамвайлар Германиядан (Дортмунд пен Франкфурт) әкелінген GT8 және N модельдері болды, және 2002 жылы 89 жылға дейінгі трамвайларды толықтай алмастырды. 2008 жылы жаңа қала әкімі барлық трамвайларды жою және оларды Еуроодақ стандарттарына сәйкес келетін заманауи автобустармен ауыстыру ниетін жариялады. 2016 жылы трамвайларды қайта енгізу туралы хабарланды, ал трамвай жүйесін жаңғырту және кеңейту 2019 жылы басталды. Бірінші кезеңде 3,7 км екі рельстік жол, жеті аялдама және депо салынуда, ал екінші кезеңде жүйе тағы да кеңейтіліп, тоғыз аялдама салынады. 2021 жылдың көктемінде қайта ашу 2022 жылдың желтоқсанына жоспарланған, бірақ кейінге шегерілді. 2022 жылдың қазанына қарай құрылыстың 2023 жылдың желтоқсанында аяқталуы күтілуде, ал қайта ашу 2024 жылы жоспарлануда. 2017 жылы Решица қаласындағы қоғамдық көлікті басқару үшін Transport Urban Reșița (TUR) атты жаңа компания құрылғандығы туралы хабарланды.
A tram system, consisting of two lines, operated between 1988 and 2011 and is being restored. The 2 tram lines were the Renk–Muncitoresc line (0), and the Renk–Stavila line (DP) which was basically an expansion of the Renk Muncitoresc line, but there were only 3 trams on this line. The tram fleet consisted of about 28 trams. The last trams were GT8 and N models imported from Germany (Dortmund and Frankfurt), and completely replaced the former pre 89 trams in 2002. In 2008, the new mayor announced his intention to decommission all trams and replace them with modern buses complying with EU standards. Reintroduction of trams was announced in 2016 and the modernization and expansion of the tram system began in 2019. The first phase involves 3.7 km double track route with seven stops and a depot, the second phase will extend the system by and nine stops. In spring 2021, reopening was planned for December 2022, but was subsequently delayed, and as of October 2022 the completion of construction is forecast for December 2023, with reopening in 2024. In 2017 it was announced that a new company, called Transport Urban Reșița (TUR), was created to manage the public transport in Reșița.
Жол көлігі
Решицада Ставила ауданын Кальник ауданымен байланыстыратын негізгі 4 қатарлы жол бар. Бұл негізгі жол Решицаның іріктеліген барлық маңызды аудандарынан өтеді. Решицаның қалған аудандарына 2 қатарлы қосалқы жолдар немесе бір қатарлы жолдар арқылы қол жеткізуге болады. Решица жолдары көбінесе жақсы күтіледі, әсіресе негізгі жол, бірақ қосалқы жолдарда кейде шұңқырлар кездеседі. Жол көрсеткіштері әдетте дұрыс орналастырылған және жақсы күтіледі, ал көлік қозғалысы көбінесе жайлы, ал көлік кептелісі – аңыз болып табылады. Апаттар өте сирек болады және олар көбінесе өлімге әкелмейді. Сырттан Решица ұлттық жолдар арқылы Карансебеске (Бухарестке дейін жалғасады) және Тимишоараға қосылады. Сонымен қатар, Решицаны Оравица, Найдаш және Анинамен байланыстыратын 3 облыстық жол бар.
Reșița features a main 4 lane road that connects the neighbourhood Stavila to the neighbourhood of Câlnic. This main road passes through almost all important neighbourhoods in Reșița. The rest of the neighbourhoods in Reșița are accessible via 2 lane secondary roads or single lane roads. Roads of Reșița are usually well maintained, especially the main road, but there are occasional pot holes on secondary roads. The road signs are usually well placed and well maintained, and traffic is usually friendly and traffic jams are a myth. Accidents are very rare and almost never lethal. Externally Reșița is connected by national roads to Caransebeș (continued to Bucharest) and to Timișoara. There are also 3 county roads connecting Reșița to Oravița, Naidăș, and Anina.