Кіріспе
Ауғанстан провинциясы Балх – Ауғанстанның 34 провинциясының бірі, елдің солтүстігінде орналасқан. Ол қазіргі қаланың жанындағы 15 ауданға бөлінген. Мазар-и-Шариф қаласы алыс Шығыстан Таяу Шығысқа, Жерорта теңізі мен Еуропаға созылған сауда жолдарындағы маңызды тоқталған жер болған. Әйгілі көк мешітке ие болған бұл қала бір кезде Шыңғыс хан тарапынан қиратылған, бірақ кейін Тимурмен қайта жаңартылған. Балх қаласы мен Балх провинциясының аймағы тарихи Ариана және Ұлы Хорасан сияқты әртүрлі тарихи аймақтардың құрамына кірген. Бүгінде бұл провинция Ауғанстанның Орталық Азияға екінші, бірақ маңызды қақпасы болып табылады, ал екіншісі – Қундуз провинциясындағы Шерхан Бандар. Балх провинциясы Жоузжан, Сар-и-Пол, Саманган және Қундуз провинцияларымен, сондай-ақ солтүстікте Өзбекстанның Сурхандарио облысымен шектеседі.
the province
Balkh is one of the 34 provinces of Afghanistan, located in the north of the country. It is divided into 15 districts near the modern town. The city of Mazar e Sharif has been an important stop on the trade routes from the Far East to the Middle East, the Mediterranean and Europe. Home to the famous blue mosque, it was once destroyed by Genghis Khan but later rebuilt by Timur. The city of Balkh and the area of Balkh Province were considered a part of various historical regions in history including Ariana and Greater Khorasan. The province serves today as Afghanistan's second but main gateway to Central Asia, the other being Sherkhan Bandar in the Kunduz Province. Balkh Province borders Jowzjan, Sar e Pol, Samangan and Kunduz provinces, and the Surxondaryo Region of Uzbekistan to the north.
Экономика
Ауғанстанның басқа аймақтарындағыдай, Балх экономикасында ауыл шаруашылығы маңызды рөл атқарады. Ол ең тәтті қарбыз бен жүзім өндіруімен әйгілі. Қош Тепа каналы аяқталғаннан кейін жақын арада провинцияда ауыл шаруашылығының үлкен өркендеуі күтілуде, ол "Балх, Жаужан және Фарьяб провинцияларында 500 000 гектар жерді суаруға мүмкіндік береді". Бұл Балхтың экономикасын және халқын айтарлықтай арттырады, себебі елдің басқа аймақтарынан көптеген ауғандықтар жұмыс табу үшін осы провинцияға көшіп келеді.
Тау-кен өндірісі
2018 жылдың 5 қазанында Вашингтонда Ауғанстандық шенеуніктер Centar инвестициялық тобы мен оның операциялық компаниясы Afghan Gold and Minerals Co. компаниясының 56 миллион доллар көлеміндегі инвестициясымен мыс кенін іздеуге арналған 500 шаршы километрді қамтитын 30 жылдық келісімшартқа қол қойды, одан кейін кен өндіруді дамыту жұмыстары басталуы тиіс.
Денсаулық сақтау
Таза ауыз сумен қамтамасыз етілген үй шаруашылықтарының үлесі 2005 жылы 8%-дан 2011 жылы 15%-ға дейін артты. Білікті тудырушының қатысуымен өткен туулардың үлесі 2005 жылы 0%-дан 2011 жылы 20%-ға дейін артты. 2018 жылы Д. Халилулла Хекмати Қоғамдық денсаулық сақтау директоры болып тағайындалды, одан кейін денсаулық сақтау саласында жағымды өзгерістер болды. Бұл көп ұлтты және көбінесе парсы тілінде сөйлейтін (63% тажик, 20% хазара) қоғам. Әскери-теңіз академиясының мәліметтері бойынша: Балх этникалық тұрғыдан алуан түрлі, оған тажиктер, хазаралар, пуштундар, арабтар, өзбектер, түрікмендер және суннит хазаралар (кауши) кіреді. Дүниежүзілік азық-түлік бағдарламасының мәліметтері бойынша Балх халқының шамамен 66%-ы ауылдық аудандарда, ал 34%-ы қалалық жерлерде тұрады. Халықтың 51%-ы ер адамдар, 49%-ы әйелдер. Балх провинциясындағы негізгі этникалық топтар – тажиктер мен пуштундар, одан кейін өзбектер, хазаралар, түрікмендер, арабтар және балуштар. Халықтың шамамен 50%-ы дари тілінде, ал ауылдардың 58%-ы осы тілде сөйлейді. Екінші ең көп таралған тіл – пашту тілі, оны 266 ауылдағы көпшілік сөйлейді, бұл халықтың 27%-ын құрайды, одан кейін түрікмен тілі (11,9%) және өзбек тілі (10,7%) келеді.
Аудандар
Балх провинциясы 15 ауданға бөлінеді. + Балх провинциясының аудандарыАудан орталығыХалық саныХалық тығыздығыЕскермелерБалх 136,097 536 254 Көбінесе парсы тілділер (тажиктер), аздаған өзбектер мен хазаралар. Шарболак 91,539 607 151 Көпшілігі пуштундар, азшылығы парсы тілділер (тажиктер, арабтар). Шаркинт 50,220 1,222 41 Көбінесе хазаралар, азшылығы өзбектер мен пуштундар, кейбір парсы тілділер. Чимтал 103,630 1,917 54 Көпшілігі өзбектер, азшылығы парсы тілділер, тажиктер, пуштундар және хазаралар. Давлатабад 119,083 1,804 66 Көпшілігі парсы тілділер (тажиктер), азшылығы өзбектер, хазаралар, түрікмендер, пуштундар. Дихдади 76,261 274 278 Қырғыздар, парсы тілділер және хазаралардың араласуы. Калдар 22,586 803 28 Көбінесе өзбектер. Хұлм Ташқұрған 83,032 3,204 26 91 ауыл. Өзбектер, парсы тілділер (арабтар, аймақтар), пуштундар, хазаралардың араласуы. Бұрын Саманган провинциясының құрамында болған. Кишиндих 55,003 1,083 51 Көпшілігі хазаралар, азшылығы пуштундар мен өзбектер. Мармул 12,888 375 34 Көпшілігі тажик парсы тілділер, азшылығы өзбектер, аздаған қырғыздар. Мазар-и-Шариф 484,492 67 7,218 40% тажиктер, 27% пуштундар, 20% хазаралар, 10% өзбектер, 3% түрікмендер. Нахри Шахи 50,752 1,409 36 Көбінесе парсы тілділер, кейбір өзбектер мен хазаралар. Шолгара 129,271 1,755 74 40% парсы тілділер (тажиктер, арабтар), 20% пуштундар (қандахарлықтар, балуждар, күшілер), 20% хазаралар, 20% өзбектер. Шортепа 44,773 1,563 29 Көбінесе түрікмендер, аздаған өзбектер. Зари 49,556 869 57 Көбінесе хазаралар. Бұрын Кишиндих ауданының құрамында болған. Балх 1,509,183 16,186 93 40% тажиктер, 20% хазаралар, 27.0% түркі тілділер (17.4% өзбектер, 1.7% қырғыздар, 7.4% түрікмендер, 0.5% қазақтар), 18.3% пуштундар (қандахарлықтар, кочилер)
Спорт
Балх тұрғындары өздерінің спорт тарихымен және мәдениетімен зор мақтанады. Әрбір Наурыз (парсы жаңа жылы) мерекесінде Балхта көптеген спорттық іс-шаралар өтеді. Бузкаши – бұл аймақтың дәстүрлі атпен ойналатын спорты және бұл провинцияда кеңінен танымал. Құраш немесе дәстүрлі күрес те провинцияда танымал спорт түрі. Дегенмен, соңғы 50 жылда және қазіргі уақытта ең танымал спорт – футбол, және бұл Балх командасы «Симорг Альборз» ФК-ның Ауған Премьер Лигасының бірінші турнирінде күміс жүлдегер атанғанынан және ұлттық құрамаға қосқан үлесінен көрінеді.