Кіріспе

АҚШ-тағы еңбек дауы

Шабуылдың негізі

Текстиль өнеркәсібі бір кезде Нью-Энглияда шоғырланған, Нью-Джерси мен Филадельфиядағы шағын өндіріс орындары болған, бірақ 1880 жылдары Оңтүстікке қарай жылжуды бастады. 1933 жылға қарай Оңтүстік фабрикалары мақта және жүнді маталардың жетпістен астам пайызын, жаңа технологиялар қолданылатын заманауи фабрикаларда өндірді. Олар солтүстіктегі әріптестерінен шамамен қырық пайызға төмен жалақыға жұмыс істеуге дайын болған, жерсіз қалған шаруалар мен жұмысшыларды пайдаланды. Экономикалық өмірдің басқа салалары сияқты, тоқыма өнеркәсібі де қатаң түрде бөлінген еді және Пьемонт аймағындағы ақ жұмысшыларды ғана жұмысқа қабылдады. 1965 жылға дейін, Азаматтық құқықтар туралы заң қабылданып, жұмысқа алудағы түрлі-түстің айырмашылығы жойылғанға дейін, тоқыма жұмыскерлерінің 2 пайызынан да аз бөлігі афроамерикалықтарды құрады. Дегенмен, 1920 жылдары фабрикалар шектен тыс өндіріс мәселесіне тап болды, себебі мақта тауарларына соғыс кезіндегі сұраныс азайды, ал шетелдік бәсекелестік олардың нарықтарына енді. Өндірушілер бәсекелестікті реттеу үшін өнеркәсіптік бірлестіктер құру арқылы артық өндірісті азайтуға тырысты, бірақ дағдарысқа қарсы таңдаған басты шешімі – жұмысшылардан одан да көп жұмыс алу болды, бұл жұмысшылардың өзі "созу" деп атаған нәрсе. Олар өндірісті фабрика жұмыскерлеріне берілген тоқыма станоктарының санын арттыру арқылы жылдамдатты, үзіліс уақытын шектеді, жұмысшыларға өнімге қарай ақы төледі және жұмысшылардың баяулауын, сөйлесуін немесе жұмыстан кетуін болдырмау үшін қадағалаушылардың санын арттырды. Бұл "созу" бүкіл Оңтүстік-Шығыста жүздеген ереуілге себеп болды: бір мәлімет бойынша, 1929 жылы Оңтүстік Каролинада ғана сексеннен астам ереуіл болды. Көпшілігі қысқа мерзімді болғанымен, бұл ереуілдердің барлығы дерлік кездейсоқ, кәсіподақтардың немесе басқа да көшбасшылардың қатысуынсыз болды. Сол жылы Солтүстік Каролина штатының Гастония және Теннесси штатының Элизабеттон қалаларында басталған жаппай ереуілдер де болды, олар жергілікті полиция және өздігінен құрылған жасақтар тарапынан қатыгездықпен басылды. Бұл жағдайда да жұмысшылар көбінесе кәсіподақ басшыларынан гөрі белсендірек болды. Мысалы, Гастониядағы Лорей фабрикасының жұмысшылары коммунистердің басшылығымен Ұлттық тоқыма жұмыскерлері одағының жетекшілігімен ереуілге шықты. Коммунистік партия революциялық кәсіподақтар құруға жасаған сәтсіз әрекетінің нәтижесінде NTWU құрылды. Ал сол кездегі Ұлы депрессия жағдайды одан да нашарлатты. Экономикалық құлдырау Жаңа Англия мен Атлантиканың орталық бөлігіндегі көптеген өндіріс орындарын банкротқа ұшыратты, ал аман қалған жұмыс берушілер жұмысшыларды жұмыстан босатып, қалғандарының жұмысының көлемін және қарқынын одан да арттырды. Массачусетс штатының Лоренс қаласындағы тоқыма жұмыскерлерінен бастап, Нью-Джерси штатының Патерсон қаласындағы жібек тоқымашыларына дейін, Оңтүстік Каролина штатының Гринвилл қаласындағы мақта өңдеушілеріне дейін, тоқыма өнеркәсібінің жұмысшылары жүздеген жеке ереуілге шықты, тіпті олардың орнын басуға асыққан мыңдаған жұмыссыз жұмысшылар бар болды.

Жаңа келісімде үміттің артуы

Франклин Делано Рузвельттің сайлануы және Ұлттық өнеркәсіптік жаңғырту туралы заңның (NIRA) қабылдануы жағдайды өзгертіп көрсетті. 1933 жылғы маусымда Рузвельт қол қойған NIRA бизнес, еңбек және үкімет арасындағы ынтымақтастыққа шақырды және Ұлттық жаңғырту басқармасын (NRA) құрды. Оның міндеті – белгілі бір салалар үшін артық өндірісті азайту, жалақыны көтеру, жұмыс уақытын реттеу, жұмысшылардың кәсіподақ құру құқығын қамтамасыз ету және экономикалық жаңғыртуға көмектесетін мінез-құлық кодекстерін жасауды қадағалау болды. NIRA өз уәделерін сирек орындады: кодекстерді жасаған комиссиялардың құрамында жұмыс берушілер басымдық танытты, олар көбінесе жұмысшылар мен олардың кәсіподақтарының талаптарынан кем ұсыныс жасады. NIRA мен кодекстердің өзі тиімді болмады, себебі заң стандарттарды күшімен орындауға қажетті құралдарды қамтамасыз етпеді. Дегенмен, кәсіподақ құру құқығының уәдесі тоқыма жұмысшыларына күшті әсер етті: 1933 жылғы ақпанда 15 000-нан аспайтын мүшесі бар Біріккен тоқыма жұмысшылары (БТЖ) 1934 жылғы маусымға қарай 250 000 мүшеге дейін өсті, олардың шамамен жартысы мақта фабрикаларының жұмысшылары еді. Тоқыма жұмысшылары NIRA-ға үлкен үміт артады, оның созылуды тоқтатуға немесе кем дегенде оның ең жағымсыз әсерлерін азайтуға көмектеседі деп сенді. Бір кәсіподақ ұйымдастырушысы айтқандай, Оңтүстіктегі тоқыма жұмысшылары NIRA-ны "Құдай жіберген құтқару" деп қарады. NIRA мақта өнеркәсібі үшін жұмыс уақытын реттейтін және ең төменгі жалақыны белгілейтін кодекс қабылдады, сондай-ақ жұмыс жүктемесі мәселесін зерттеу үшін комиссия құрды. Бірақ жұмыс берушілер жаңа ең төменгі жалақыны жұмыстың қарқынын арттыру арқылы қабылдады. Еңбек кеңесі аптасына 40 сағат жұмыс істеуге рұқсат бергенде, зауыт иелері бұрынғы 50-60 сағаттық жұмыс аптасындағыдай жұмысты осы 40 сағаттың ішінде орындауды талап етті. 1934 жылғы тамызға қарай жұмысшылар еңбек кеңесіне жұмыс берушілерінің "кодекстің талаптарын бұзуына" наразылық білдіріп, 4000-қа жуық шағым түсірді, бірақ кеңес тек бір жұмысшының пайдасына шешім қабылдады. Кәсіподаққа қолдау білдіргендер жұмысынан айырылып, бүкіл сала бойынша қара тізімге енгізілді. Солтүстік және Оңтүстіктегі жұмысшылар Ақ үйге, Еңбек министрлігіне, NRA-ға және Элеонора Рузвельтке мыңдаған хат жазып, олардан араласуды сұрады. Бұл келесі үлкен ереуілге дайындық болды, Оңтүстік Каролина штатындағы Хорс Крик аңғарындағы мақта фабрикасының жұмысшылары жұмыс берушілерді кодекс талаптарына сәйкес өмір сүруге мәжбүрлеу үшін ереуілге шықты. Бірақ олар арнайы орынбасарлар, жол полициясы және Ұлттық гвардияның автоматтық бөлімшесімен кездесті, олар зауыттарды ашық ұстау үшін жіберілген. NIRA-ның арнайы комиссиясы Хорс Крикке келгенде жұмысшылардың шағымдарын қарастырмады, керісінше оларды жұмысқа оралуға шақырды. Олар оралуға тырысқанда, зауыт иелері оларды қайтарудан бас тартты және компанияның тұрғын үйінен қуды. NIRA жұмыс берушілердің кодекс талаптарын бұзуына тоқтау салған жоқ.

Ұлттық ереуілге алғашқы қадамдар

1934 жылы мамырда фабрика иелері мақта фабрикасы қызметкерлерінің жұмыс уақытын одан әрі ұлғайтқанда, NRA-ның қолдауымен, сағаттық жалақыны көтермей, UTW ұлттық ереуілмен қаулап қорқытты. Бұл әңгіме көбінесе бос әңгіме болды; кәсіподақ осы деңгейдегі ереуілге дайындық жасамаған еді. NRA UTW-ге басқармада орын беруге уәде бергенде, оған тағы бір сала өкілін қосып теңгергенде, UTW жоспарланған ереуілді тоқтатты. UTW ереуіл жоспарларын тоқтатса да, жергілікті басшылар басқаша ойлады. Алабама штатының солтүстігіндегі UTW ұйымдары 18 шілдеде Хантсвиллде басталып, содан кейін Флоренция, Эннистон, Гадсден және Бирмингемге тараған ереуілді ұйымдастырды. Ереуіл халыққа ұнағанымен, тиімді болмады: көптеген жұмыс берушілер оны шығыстарын азайтудың жолы ретінде қабылдады, себебі олардың қоймалары сатылмаған тауарларға толы еді. Алабама шекарасындағы Колумбус қаласында, Джорджия штатының «Желбезек және Таспа» компаниясы шілде айынан бері ереуілде болды. 1934 жылдың 10 тамызында Рубен Сандерс ереуіл бұзушылар мен ереуілшілер арасындағы қақтығыста қаза тапты. «12 тамыздағы жексенбі күні қала орталығындағы Орталық тоқыма залында Сандерстің денесін 8 мың адам қарады». UTW 1934 жылдың 13 тамызында Нью-Йорктегі арнайы съезде дағдарысты талқылау үшін жиналды. UTW бүкіл индустрияға қойылатын талаптар тізімін жасады: аптасына 30 сағаттық жұмыс уақыты, аптасына 13,00-ден 30,00 долларға дейінгі ең төменгі жалақы, жұмыс көлемін ұзартуды жою, кәсіподақты мойындау және кәсіподақ қызметі үшін жұмыстан шығарылған жұмысшыларды қызметке қайта алу. Делегаттар, әсіресе оңтүстік штаттарынан келгендер, егер осы талаптар орындалмаса, 1934 жылдың 1 қыркүйегінде мақта фабрикаларын ереуілге шығаруға бірауыздан дауыс берді. Олар жүн, жібек және ретон жұмысшыларын кейінірек белгіленетін күні ереуілге шақыруды жоспарлады. Фабрика иелері ереуіл туралы қаулыны кәсіподақтың бос әңгімесі деп қарады. Ақ үй «араласпау» позициясын қабылдады және тараптардың кездесуін ұйымдастыруды бірінші Ұлттық Еңбек қатынастары кеңесіне тапсырды. Жұмыс берушілер кәсіподақпен кездесуден бас тартты.

Шабуыл басталады

Шабуыл Оңтүстік мақта зауыттары арқылы тарады, кәсіподақ ұйымдастырушыларынан озасып, "ұшақ отрядарын" пайдаланды, олар жүк көліктерімен және жаяу зауыттан зауытқа бара жатып, жұмысшыларды ереуілге шақырып тұрды. Гастонияда, 1929 жылы Ұлттық тоқыма жұмысшылары одағы бастаған ереуілді билік зорлықпен басып тастаған болатын, онда 3 қыркүйектегі Еңбек күні шеруіне шамамен 5000 адам қатысты. Келесі күні кәсіподақ ұйымдастырушылары округтегі 25000 тоқыма жұмысшысының 20000-ы ереуілге шықты деп есептеді. UTW Оңтүстікте осыншалықты оңай және жылдам жетістікке жететінін күткені белгісіз; оның бұл аймақта терең тамырлары мен тұрақты ұйымдастырушылары аз болды. Бірақ Оңтүстік тоқыма жұмысшылары басқарумен күресуде көп тәжірибе жинады, сондай-ақ спонтанды ереуілдер мен басқа да тәсілдер арқылы жұмыс берушілеріне қарсы қатты ашуға толы болды. Кейбір жұмысшылар өз тәжірибесін құлдықтан азат ету үшін кәсіподақтардың күшіне деген дерлік мессиандық сенімге айналдырды. Бір еңбек қызметкері бұл оқиғаны Киелі кітаптағы оқиғамен байланыстырып былай деді: "Тарихқа енген алғашқы ереуіл – Мұсаның ізраилдіктерді Мысырдан шығарған ереуілі. Олар да шыдамсыз жағдайларға қарсы күресті". Солтүстіктегі тоқыма жұмысшылары да көптеп ереуілге шықты, бірақ олар әртүрлі салаларға көбірек таралып, Оңтүстік мақта зауыттарының жұмысшыларына қарағанда әртүрлі наразылықтары болды. Бір апта ішінде бүкіл ел бойынша шамамен 400 000 тоқыма жұмысшысы жұмысын тастап, тоқыма өнеркәсібі тоқтап қалды. Музыка да ереуілде маңызды рөл атқарды, себебі радиостанциялар тыңдаушыларды іздеп, жұмысшыларға ақпарат таратып, олардың бірлестік сезімін күшейтетін зауыттардың жанына орналасты. Радиостанциялар негізінен жұмысшылар арасында танымал және көпке белгілі әндер ойнатты.

Шабуылдың аяқталуы

Ереуіл, шын мәнінде, әсіресе оңтүстікте, күйреуге бет бұрған еді, себебі жергілікті билік ереуілшілерге ешқандай көмек көрсетуден бас тартты және оларды қолдайтын шіркеулер мен кәсіподақтар өте аз болды. Кәсіподақ ереуіл басталмас бұрын ереуілшілерді тамақпен қамтамасыз етуге уәде бергенімен, бұл уәдесін орындай алмады. Солтүстік және Оңтүстік Каролинадағы тоқыма жұмыскерлерінің шамамен жартысы, ал Джорджияда үштен екі бөлігі осы кезде ереуілде болды, Массачусетс және Род-Айленд штаттарында да осындай көрсеткіштер тіркелді. Бірақ жұмысшылар жұмысқа орала бастады және ереуілде болған зауыттар қайта ашылды, бірақ тек минималды штатпен. Осы кезде Рузвельт ереуіл басталған алғашқы аптада тағайындаған тараптарды жақындастыру комиссиясы өз есебін жариялады. Осы дәуірдегі федералды комиссияларға тәндей, комиссия уақытты созуға тырысып, жұмыс берушілердің экономикалық қиындықтарын және жұмыстың ұзартылуының олардың қызметкерлеріне тигізген әсерін қосымша зерттеуді ұсынды. Президенттен жұмысшылардың шағымдарын тыңдау үшін жаңа Тоқыма еңбек қатынастары комиссиясын құруды және жұмыс берушілерді ереуілшілерді кемсітпеуге шақырды. Президент Рузвельт есепті қолдайтынын мәлімдеді, содан кейін жұмысшыларды жұмысқа оралуға, ал өндірушілерді комиссияның ұсыныстарын қабылдауға шақырды. UTW бұл мүмкіндікті пайдаланып жеңіске жеткенін жариялады және ереуілдің аяқталуын тойлау үшін бірнеше шерулер өткізді. Бірақ шындығында, ереуіл, әсіресе оңтүстікте, кәсіподақ үшін толық жеңіліс болды. Кәсіподақ фабрика иелерін оны мойындауға мәжбүрлемеді және оның экономикалық талаптарының ешқайсысын қанағаттандыра алмады. Сонымен қатар, жұмыс берушілер оңтүстіктегі ереуілшілерді қайтадан жұмысқа алудан бас тартты, ал Мақта-текстиль өнеркәсібіндегі ұлттық еңбек қатынастары комиссиясы ешқашан басқа комиссияға өкілеттік берген жоқ. Мыңдаған ереуілшілер ешқашан фабрикаларға қайта оралған жоқ.

Салдары

1935 жылдың наурыз айында Каллавей Миллстегі 2000-ға жуық тоқыма жұмысшысы ЛаГранж қаласында ереуілге шықты, соның салдарынан қалада әскери жағдай жарияланды. Ұлттық гвардия қызметкерлері кем дегенде бір ереуілшіні өлтірді, себебі әскерлер жұмысшыларға тиесілі үйлерден отбасыларды шығарып тастады. Кейбіреулер 1935 жылғы ЛаГранжедегі ереуілді Жалпы тоқымашылық ереуілінің соңғы демі деп санайды. Иронияға орай, сол кездегі Callaway Mills компаниясының президенті Кейсон Каллавей президент Рузвельттің досы және жиі келіп тұратын қонағы болды. Бұл ереуіл Оңтүстікте тоқыма жұмысшыларын ұйымдастырудағы кәсіподақтардың үмітінің шыңына жеткен кез еді. Үш жыл өткен соң, CIO Тоқыма жұмысшыларын ұйымдастыру комитетін (TWOC) құрғанда, TWOC мақта өнеркәсібінен тыс, Солтүстік өндірушілерге баса назар аударды. TWOC-тің ізбасары – Американың Тоқыма жұмысшылары одағы, Оңтүстікте ұйымдастыруда ұқсас қиындықтарға тап болды; CIO-ның соғыстан кейінгі Оңтүстіктегі ұйымдастыру науқаны, негізінен, тоқыма жұмысшыларын ұйымдастыра алмауынан күйреп қалды. Егер кәсіподақ бұл ереуілді жеңіс деп жариялаудың орнына, алғашқы қадам ретінде бағалағанда, бұл апаттан құтылуға мүмкін еді. Бірақ бұл үшін кәсіподақ ереуілден кейін бірден жаңа, жүйелі ұйымдастыру жұмыстарын жүргізуге қажетті ресурстарды жұмсауы керек еді, оның орнына, Тоқыма еңбек кеңесі арқылы босатылған ереуілшілерді қайта жұмысқа орнатуға жасалған нәтижесіз әрекеттермен айналысты. Қара тізімге енгізілу мен жеңілістің естелігі ондаған жылдар бойы Оңтүстіктегі көптеген тоқыма жұмысшыларын кәсіподақтарға қарсы көзқарасқа итерді. 1934 жылғы жеңіліс Солтүстікте осыншалықты ауыр болған жоқ, себебі ереуіл іс жүзінде әртүрлі уақытта, әртүрлі салаларда басталып, жергілікті мақсаттарға қол жеткізуге бағытталған бірнеше жеке оқиғадан тұрды. Солтүстік жұмыс берушілер жұмысшыларды қара тізімге енгізуде соншалықты қатал болған жоқ, және TWOC келесі жылдары осы зауыттарды ұйымдастыруда белгілі бір жетістіктерге қол жеткізді. Алайда, бұл жеңістер ұзаққа созылмады, себебі Солтүстіктегі өнеркәсіптің көп бөлігі келесі жылдары Оңтүстікке көшіп кетті немесе банкротқа ұшырады. Оңтүстіктегі кәсіподақтарға қарсы көзқарас жалақыны ондаған жылдар бойы төмен ұстады, бірақ сонымен қатар, өнеркәсіптер Солтүстік пен Орта Батыстан Оңтүстікке көшіп келгенде, төмен шығындардың арқасында дамуға қадам салды. Жұмыс берушілер тоқыма фабрикаларын біріктіруге қарсылық көрсетті; 1964 жылғы Азаматтық құқықтар туралы заңмен оларға мәжбүр болған кезде зерттеушілер афроамерикалықтарды басқа қызметкерлердің көбінесе қабылдағанын анықтады, бірақ олар жұмысқа орналасу және мансаптық өсуде кемсітушілікке ұшырады. Бұл оқиғалар орын алған кезде, тоқыма өнеркәсібіндегі көптеген жұмыс орындары шетелге көшіп барады, бұл үрдіс 1980 жылдары күшейді.

Қосымша бақылау

Росток, Сюзанна. "34 жылғы көтеріліс" деректі фильмі, alexanderstreet.com. 2023 жылғы 12 сәуірде алынған.