Кіріспе

Ерте ортағасырлық Ломбард тас қалаушылары

Комацин шеберлері (magistri comacini) – сапалы құрылыс тастарына ие аймақта жұмыс істеген және Ломбардияға роман стиліне дейінгі тас архитектурасындағы басымдыққа ие болған ерте ортағасырлық Ломбард тас қалаушылары.

Комачини

Олардың белгілері кейбір әуесқойлар үшін жасырын мағыналарды білдіреді. Он тоғызыншы ғасырдың романтик тарихшылары Комачини атауын олардың штаб-пәтері болған деп есептелетін орынға, Комо көліндегі шағын Изола Комачинаға жатқызады, ол Ломбардтар шапқан кезде қауіпті пана болған деп саналады; тағы бір қияли этимология латын тіліндегі *cum machinis* тіркесінен туындайды, ол олардың құралдарын білдіреді. Комачин шеберлері туралы алғашқы айтылым Ломбард патшасы Ротаридің 643 жылғы жарлығында кездеседі, ол, Ломбардтар дәстүріне сай, егер *magister comacinus* салған үй құлап жатса, төленетін өтемақы туралы мәселемен айналысады. Бұл сілтеме *magistri comacini*-ге белгілі бір жеңілдіктер бергендей көрінеді, бірақ мәтін бойынша қазіргі оқырмандардың *comacini* сөзін жай ғана «тас шеберлері» деп түсіндіруі дұрыс. Комачини туралы мәліметтер Ломбард Лиутпрандтың естеліктерінде де кездеседі. Комачини ағайындарының сақталуы Италияда тас қалаудың римдік құпиялары толығымен жоғалмағаны, ал олар масон ағайындары арқылы берілгені туралы гипотезаға негізделген. Бұл, көптеген құжатталған коллегиялардың бірі болуы керек еді, онда жұмысшылар өзара қорғану, бауырластық тойлар және әйелдеріне қолдау көрсету үшін бірігіп, Рим империясы бойынша әртүрлі одақтар құрған. Әрбір осындай бауырластық бір қалада орналасқан ер адамдардан (ешқашан әйелдерден емес) тұратын, бір кәсіптің немесе бір құдайға табынушылардың, еріктілер, босатылғандар мен құлдардан құралған, қала сияқты байланыс құратын және әрқашан шенеуніктердің күдікті бақылауында болатын. Осылайша, географиялық орталығы ерте орта ғасырларда Ломбардияда, Комо мен Павияда пайда болған, осылайша болды деп есептелінеді. Егер тас шеберлерінің белгілері Комачинидің белгісі болса, онда олардың жұмысының куәліктері Еуропаның әртүрлі бөліктерінде, Лунд соборындағы крипттердің бас қанатында табылған. «Комо-Павия» архитектуралық мүсіні Модена соборында және оның Торре делла Гирландинасында, Италияның орталық және оңтүстігінде, батыста Лангедок арқылы Иберия түбегіне дейін, оңтүстік Германия арқылы Венгрияға дейін, тіпті Англияда да танымал. Орта ғасырларда суретшілер әдетте өз жұмыстарына қол қоймағандықтан, тарихшылар осы корпорацияның жұмысын анықтау үшін тасқа қашалған тас шеберлерінің белгілеріне жүгінеді; осылайша тарихшылар Комачини шеберлерінің ықпалын Швеция мен Сирияға дейін анықтады. Франмасондар өз тегін Комачини гильдияларынан шығарды деп мәлімдейді. Комо аймағында 11 ғасырдың соңында пайда болған және 1130 жылдары Павиядағы қасбеттерді безендіру үшін дамыған, содан кейін 12 және 13 ғасырларда кеңінен тараған «Комо-Павия» мүсіндік безендіру мектебінің гүлденуі, әдетте, ұзақ уақыттан бері жасырылған Комачини мүсіншілерінің дәстүрінің қайта оянуымен байланысты, олар Ломбард металл өнімдерінің жануарлар араласқан мотивтерімен әсер еткен. Осы *corrente comasca* романдық және ерте готикалық өнердің шетінде таралып, геометриялық араласқанда әдемі жәндіктер мен кейіпкерлерді ұсынады, олар өте әртүрлі және алыс әсерлерді синтездейді: варварлық Ломбард металл өнімдері, Оттониандық иллюстрациялар, Византиялық жібек үлгілері, исламдық өрнектер, копт рельефтері, барлығы мүсіннің «Комо-Павия» ағынымен салыстырылды. Орта ғасырлардағы тас қалаушылардың тағы бір маңызды тобы – Комодан алыс емес Кампионе қаласынан шыққан *maestri Campionesi* болды.