Кіріспе

Тартразин – негізінен тағамдық бояу ретінде қолданылатын синтетикалық лимон-сары азо бояуы. Ол E102, C. I. 19140, FD&C Сары 5, Сары 5 көлі, қышқыл сары 23, тағамдық сары 4, және тринатрий 1-(4-сульфонатофенил)-4-(4-сульфонатофенилазо)-5-пиразолон-3-карбоксилат ретінде де белгілі. Тартразин – бүкіл әлемде кеңінен қолданылатын бояу, негізінен сары түс үшін, сондай-ақ әртүрлі жасыл түстер алу үшін жарқын көк FCF (FD&C Көгі 1, E133) немесе жасыл S (E142) бояуларымен бірге қолданылады. Ол жүн мен жібекке бояу ретінде, тағам, дәрі-дәрмек және косметикада бояғыш ретінде, сондай-ақ биохимияда хлоридтерді анықтау үшін адсорбциялық элюция индикаторы ретінде қолданылады.

Тамақ

Көптеген тағамдарда тартразиннің мөлшері әртүрлі, бұл тағамды дайындаушыға немесе өндірушіге байланысты. Тағамда тартразин әдетте "түс", "тартразин" немесе "E102" деп белгіленеді, бұл заңнамаға және қолданылатын таңбалау ережелеріне байланысты (төмендегі регламентке қараңыз). Тартразин қосылған өнімдерге көбінесе жасанды сары немесе жасыл түсті, немесе тұтынушылардың қоңыр немесе қаймақты түсті деп күтетін өңделген тағамдар жатады. Ол жиі пісірілген өнімдерде лимонды еліктейтін ашық сары түс беру үшін қолданылады. Тартазин болуы мүмкін тағамдардың тізімі:

Десерттер мен кондитерлік өнімдер: балмұздақ, мұзды таяқшалар, кондитерлік өнімдер мен қатты кәмпиттер (мысалы, жәндік тәрізді жемтиектер, Peeps зефирлері және т.б.), мақта қанты, жылдам дайындалатын пудингтер мен желатин (мысалы, Jell-O), торт қоспалары, бәліштер (мысалы, Pillsbury бәліштері), крем ұнтағы, марципан, печеньелер мен бисквиттер. Сусындар: газдалған сусындар (мысалы, Mountain Dew), энергиялық және спорттық сусындар, ұнтақ сусын қоспалары (мысалы, Kool-Aid), жеміс сірнелері және хош иісті/аралас алкогольді сусындар. Азық-түліктер: хош иісті жүгері чиптері (мысалы, Doritos, начос және т.б.), шайнамалы желім, попкорн (микротолқынды және кинотеатрдағы), картоп қыпсы. Дәмдеуіштер мен майлар: джем, желе (оның ішінде мятный желе), мармелад, горчица, хрен, тұздалған қияр (және тұздалған қиярдан жасалған басқа да өнімдер, мысалы, тартар соусы және тұздалған қиярлы соус), және өңделген соустар. Басқа өңделген тағамдар: дәнді дақылдар (мысалы, жүгері қабықшалары, мюсли және т.б.), жылдам дайындалатын немесе "куб" сорпалар, күріш (паэлья, ризотто және т.б.), макарон (мысалы, Kraft Dinner-дің кейбір түрлері), жеміс пюресі және маринадталған бұрыштар, ашық жасыл түсті теңіз шөптерінен жасалған салат.

Дәрі-дәрмектер

Дәрі-дәрмектердің әртүрлі түрлеріне сары, қызғылт сары немесе жасыл түс беру үшін тартразин қосылады, бұл сұйықтықтарда, капсулаларда, таблеткаларда, лосьондарда немесе гельдерде, ең алдымен оларды оңай анықтауға мүмкіндік береді. Тартразин құрамында болуы мүмкін фармацевтикалық өнімдердің түрлеріне витаминдер, қышқылдықты жоятын дәрілер, суық тиюге қарсы дәрілер (жөтелге арналған дражелер мен тамақ ауруына арналған таблеткаларды қоса алғанда), лосьондар және рецепт бойынша берілетін дәрілер жатады. Көптеген, тіпті барлық дәрі-дәрмектердің нұсқамаларында құрамындағы барлық ингредиенттердің тізімі, соның ішінде тартразиннің болуы міндетті. Кейбіреулері тартразин туралы аллергендер ескерту бөлімінде ақпарат қосады. Медицина қызметкерлеріне арналған рецепттер анықтамалығы (Canadian Compendium of Pharmaceuticals and Specialties (CPS)) тартразин қосқан әрбір дәріге аллергия мүмкіндігі туралы ескертеді.

Басқа өнімдер

Басқа өнімдер, мысалы, үй шаруасы үшін тазалау құралдары, қағаз табақтар, жануарларға арналған тамақтар, пастельдер, жазу құралдарына арналған сиялар, штамп бояулары, бетке жағатын бояулар, конверт желімдері және дезодоранттар да тартразин қамтуы мүмкін.

Химия

Тартразин суда ериді және сулы ерітіндіде 425 нм толқын ұзындығында максималды сіңіруге ие. Ол пиразолон бояулар отбасының ең ерте белгілі өкілдерінің бірі.

Сезімталдық

Тартразин барлық азо бояуларының ішіндегі аллергиялық және төзбеушілік реакцияларды ең көп тудырады, әсіресе астмамен ауыратын және аспиринге төзбеушілікпен ауыратын адамдар арасында. Тартразинге сезімталдық белгілері тартразин қамтыған затты жұту арқылы немесе теріге тию арқылы пайда болуы мүмкін. Симптомдар бірнеше минуттан бастап 14 сағатқа дейін пайда болады. Тартразинге төзбеушілікпен шамамен 360 000 АҚШ азаматы күреседі, бұл жалпы халықтың 0,12% құрайды. АҚШ-тың Денсаулық сақтау басқармасы (FDA) мәліметінше, тартразин 10 000 адамның біреуінде қышыл тудырады, яғни 0,01%. Тартразинге қанша адамның сезімтал немесе төзімсіз екені нақты белгісіз, бірақ Гюльф университетінің бағалауынша, бұл көрсеткіш әрбір он мың адамның 1-нен 10-ға дейін (халықтың 0,01%-дан 0,1%-ға дейін) болуы мүмкін. Тартразиннің анық төзімсіздігі жоқ адамдарға зиянды әсер ететініне қатысты көптеген пікір қақтығыстары бар. Тартразинге сезімталдықпен күресудің ең көп таралған тәсілі – толықтай аулақ болу, бірақ аспиринге де, тартразинге де бірдей сезімтал адамдармен жүргізілген зерттеуде, адамдардың тартразинге сезімталдығын азайтудағы жетістіктер байқалды.

Асптама

Медициналық әдебиеттерді жүйелі шолу нәтижесінде, асмамен ауыратын науқастардағы зерттеулер тартразинге ұшырау симптомдарды нашарлатпайтынын, ал тартразиннен қашу симптомдарды жақсартпайтынын көрсеткен. Дегенмен, "дәлелдердің жеткіліксіздігіне байланысты, тартразиннің асманы бақылауға тигізетін әсері туралы нақты қорытынды жасау мүмкін емес".

Тамаққа төзбеушілік және СДВГ-ға ұқсас мінез-құлық

Тарразин балаларда тағамға қабылдамаушылықты және АДГҚ сияқты мінез-құлықты тудыруы мүмкін деген түрлі тағамдық бояулардың бірі болғанымен, осы талапты растайтын нақты дәлелдер жоқ. Кейбір тағамдық бояулар генетикалық бейімділігі бар адамдарда белгілі бір реакцияны тудыруы мүмкін, бірақ мұндай әсердің дәлелділігі төмен.

Мифтер

Тартразин туралы 1990 жылдары оның қолданылуы (әсіресе Mountain Dew ішілігінде) мен ерлердің күшіне, ұрық бездері мен қапал мөлшеріне, және сперматозоид санына зиянды әсер ететіні туралы әңгімелер тарады. Тартразин қапалдың кішіреюіне немесе өсуінің тоқтауына себеп болатынын көрсететін ешқандай құжатталған дерек жоқ.

Канада

Канадада тартразинге рұқсат етілген тағамдық бояу ретінде тізімделген. Алдын ала қаптамаланған тағамдардың көпшілігі барлық ингредиенттерді, оның ішінде бояу сияқты барлық тағамдық қоспаларды тізімдеуді талап етеді; алайда Ережелердің B.01.010 (3)(b) бөлімі тағам өндірушілеріне қосылған бояуларды олардың жалпы атауымен немесе жай ғана "түс" деп жариялауды таңдауға мүмкіндік береді. 2010 жылдың ақпан айында Health Canada халықпен және өндірушілермен таңбалау талаптарын өзгерту жоспарлары туралы кеңес өткізді. Health Canada тұтынушылардың хабардар таңдау жасауына мүмкіндік беру үшін тағамдардың таңбаларында нақты түстерді көрсетуді міндеттеудің пайдалы екенін ойлады. Кеңесудің нәтижесі көбірек ашықтықты қолдады. Кейбір жауап берушілер синтетикалық тағамдық бояуларды қолдануға тыйым салуды ұсынды, бірақ Health Canada қолданыстағы ғылыми әдебиет синтетикалық тағамдық бояудың жалпы халық үшін қауіпсіз емес екенін көрсетпейтінін анықтады; олар оның орнына тағам түсіне сезімтал адамдарға хабардар таңдау жасауға мүмкіндік беру үшін ашық таңбалауды қарастыруда. Тиісті нормативтік өзгерістер әзірленіп, Канада үкіметінің ресми басылымы – "Canada Gazette" газетінің І бөлігінде жарияланады.

Америка Құрама Штаттары

АҚШ тамақ және дәрілік заттарда тартазиннің болуын көрсетуді талап етеді (21 CFR 74.1705 (2013 жылдың сәуірінде жаңартылған), 21 CFR 201.20) және сонымен қатар бояу партияларын АҚШ Тамақ және дәрі-дәрмек басқармасының (FDA) алдын ала мақұлдауы қажет. FDA жарияланбаған, FDA-да тексерілмеген, немесе FD&C сары 5 немесе Сары 5 деп көрсетілмеген тартазин қамтылған өнімдерді үнемі тәркілейді. Мұндай тәркіленген өнімдердің ішінде жиі кеспелер (лапша) болады.

Еуропалық Одақ

Еуропалық тамақ қауіпсіздігі агенттігі тартразинді өңделген ірімшікте, консервіленген немесе бөтелкеленген жеміс-жидектер мен көкөністерде, өңделген балық және балық өнімдерінде, сондай-ақ шарап пен шарап негізіндегі сусындарда пайдалануға рұқсат береді. Еуропалық реттеуші қауымдастық, сақтық қағидасына басымдық беріп, осы тағамдық бояуларды таңбалауды міндетті етіп, қабылдауға рұқсат етілген тәуліктік мөлшерін (ҚРМ) уақытша төмендетті. Ұлыбританияның FSA тағам өндірушілерінен осы бояуларды өз еркімен шығарып алуды сұрады. Тартразин – балалардың қызмет белсенділігі мен назарына кері әсер ететіні туралы ескертуді міндетті түрде қою қажет болатын Еуропалық Одақтың алты жасанды түсқоспасының бірі.

Австрия мен Германия

Сары тартразин (E102) Австрия мен Германияда тыйым салынған, бірақ Еуропалық Парламент пен Кеңестің 94/36/EC директивасы осы тыйымды жойды.

Норвегия

Сары тартразин (E102) Норвегияда тыйым салынған (Еуроодаққа мүше емес).

Ұлыбритания

Кейбір тағамдық қоспалардың қауіпсіздігіне қатысты алаңдаушылықтарға жауап ретінде Ұлыбританияның тағамдық қауіпсіздік агенттігі (FSA) Саутгемптон университетінің зерттеушілеріне алты тағамдық бояудың (Тартазин, Алура қызыл, Понсо 4R, Квинолин сары WS, Күн бату сары және Кармозин, бұл бояулар "Саутгемптон 6" деп аталды) және натрий бензоатының (сақтағыш) қоспасының балаларға, олар сусындарда тұтынған кезде тигізетін әсерін зерттеуді тапсырды. Зерттеу 2007 жылы жарияланды. Зерттеу нәтижесінде балаларда "осы жасанды бояуларды және натрий бензоаты сақтағышын тұтыну мен жоғары белсенділік арасындағы ықтимал байланыс" анықталды.