Кіріспе

Алдын ала төленген ақша сомасына төлем тапсырысы. Ақша тапсырысы – бұл алдын ала төленген қаражаттан белгілі бір соманы төлеуге берілген тапсырма, бұл оны чекке қарағанда сенімдірек төлем түріне айналдырады.

Тарих

Ақша жөнелту жүйесі 1762 жылы Ұлыбританиядағы жеке фирма тарапынан құрылды, бірақ ол қымбатқа түсті және аса сәтті болған жоқ. 1836 жылы ол басқа жеке фирмаға сатылды, ол баждарды төмендетіп, жүйенің танымалдылығы мен қолданысын едәуір арттырды. Пошта қызметі бұл жүйенің табыстылығын байқап, 1838 жылы оны өзіне қабылдады. Баждар тағы да төмендетілді және қолдану одан әрі өсті, нәтижесінде ақша жөнелту жүйесі тиімді болды. Бір ғана кемшілігі – тапсырыс алушыға төлем жасамас бұрын, төлемді төлеуші пошта бөліміне алдын ала жіберу қажеттігі болды. Осы кемшілік 1881 жылдың 1 қаңтарында пошталық ақша жөнелту жүйесін құруға негізгі түрткі болды.

Қолданылуы

Қажетті сомаға ақша ордері сатып алынады. Осылайша ол кассалық чекке ұқсас. Басты айырмашылық – ақша ордерлерінің ең жоғары сомасы әдетте белгілі бір шектеуге ие (мысалы, 2023 жылғы мәліметтер бойынша, АҚШ пошта қызметі ішкі ақша ордерлерінің сомасын 1000 АҚШ долларымен шектейді), ал кассалық чектерде мұндай шектеу жоқ. Ақша ордерлері әдетте екі бөліктен тұрады: төлем алушыға (алушыға) жіберуге арналған чек және клиенттің жазбалары үшін сақталатын түбіртек немесе квитанция. Сома екі бөлікке де машинамен немесе чек басу машинасымен басылады, сондай-ақ үшінші қағаз түрінде немесе электрондық форматта сақталады, ол эмитент пен агенттерде болады.

Кемшіліктері

Ақша жөнелтулері сақтандыру және брокерлік саласында ақша жылу туралы алаңдаушылықтарға байланысты шектеулі түрде қабылданады. АҚШ-тың «Патриот» заңы мен Банктік құпиялылық заңының ережелеріне сәйкес, ақша жөнелтулері жеке чектерге, кассалық чектерге немесе сертификатталған чектерге қарағанда әлдеқайда көп нормативтік өңдеу талаптарына жатады.

Үндістан

Үндістанда ақша жөнелту – Үндістан пошта қызметі ұсынатын қызмет. Ақша жібергісі келетін адам (төлемші) пошта кеңсесінде қажетті соманы және шағын комиссияны төлейді де, оның орнына түбіртек алады. Кейіннен, бірнеше күннен соң, пошта қызметкері төлемші көрсеткен мекенжайға ақшаны қолма-қол ақша түрінде төлем алушыға жеткізеді. Төлем алушыдан қолхат алынып, төлемшінің мекенжайына қайтарылады. Бұл, ақшаны пошта арқылы жіберуге қарағанда, сенімді әрі қауіпсіз. Көбінесе бұл әдіс, банктерге қолжетімділік қиын немесе көптеген адамдар банк шоттарын пайдаланбайтын шалғай және ауылдық жерлердегі төлем алушыға қаражат аудару үшін қолданылады. Ақша жөнелту – Үндістанда шағын сомадағы ақша жіберудің ең тиімді жолы.

Америка Құрама Штаттары

АҚШ-та ақша жөнелтулер әдетте үшінші тараптар арқылы сатылады, мысалы, АҚШ пошта қызметі, азық-түлік дүкендері және шағын дүкендер. Банктер мен несиелік одақтар сияқты кейбір қаржылық қызметтерді ұсынатын компаниялар өз клиенттерінен ақша жөнелту үшін ақы алмауы мүмкін. Ақша жөнелтулер сенімді қаржы құралы болып табылады. Дегенмен, белгілі бір кәсіпорын ақша жөнелтуді шығара алады деген сөз, олар міндетті түрде оны қолма-қол ақшаға айналдырады дегенді білдірмейді. АҚШ пошта қызметі кез келген бөлімшеде шағын төлем алып ақша жөнелтуді жүзеге асырады. АҚШ пошта қызметі пошта арқылы валюта жіберудің орнына ақша жөнелтуді сатуды бастады, бұл пошта бөлімшелерін тонауды азайту мақсатында 1861-1864 жылдары пошта министрі Монтгомери Блэр енгізген идея еді. Кейіннен ақша жөнелтуді пошта қызметінен өзге көптеген сатушылар да ұсынды, бұл шоттарды төлеу және сенімді банк немесе пошта жүйесі жоқ елдерге халықаралық ақша жіберу құралы болды. Қазір ақша жөнелтуді ұсынатын компанияларға 7-Eleven, QuikTrip, Cumberland Farms, Safeway, Western Union кіреді.

АҚШ-та ақша жөнелтуді алу оңай, өйткені оларды кез келген пошта бөлімшесінен сатып алуға болады және көптеген басқа да жерлерде сатылады. АҚШ пошта қызметінің халықаралық ақша жөнелтулері 29 елде қабылданады.

Халықаралық

Халықаралық ақша жөнелтуі көптеген жағынан қалыпты ақша жөнелтуіне ұқсас, бірақ оны шетелде төлем жасау үшін қолдануға болады. Осы арқылы сатып алушы басқа елде тұратын сатушыға тауарлар мен қызметтер үшін оңай төлем жасай алады. Халықаралық ақша ордерлерін көбінесе сатып алушының банкі шығарады және сатушы қабылдайтын валютада сатып алынады. Халықаралық ақша жөнелтулері пошта арқылы ақша жіберуден қауіпсіз деп есептеледі, себебі халықаралық ақша жөнелтуді қолма-қол ақшаға айналдыру үшін түрлі сәйкестендіру құжаттары талап етіледі, көбінесе қолтаңба және фототүсірілген сәйкестендіру құжаты қоса тіркеледі. Халықаралық ақша жөнелтуді сатып алатын кезде, ақша жөнелтудің нақты түрі баратын елде қабылданатынына көз жеткізу маңызды. Кейбір елдер ақша ордерінің қызғылт және сары түсті қағаздарда болуын және "халықаралық пошталық ақша ордері" деген сөздері бар болуын міндетті етеді. Атап айтқанда, Japan Post (әлемдегі ең ірі банк мекемелерінің бірі) осы талаптарды қояды. Басқа көптеген елдер де құжаттың нақтылығына күмән туған жағдайда осы стандартты қабылдады. Шетелдік жұмысшылар көбінесе осы әдіс арқылы ақшаны "үйге" сенімді түрде жіберуді таңдайды.

Баламалар

Соңғы он жылда ақша жөнелтуге арналған бірнеше электрондық баламалар пайда болды және кейбір жағдайларда ақша жөнелтудің басым ақшалай аударым тәсілі ретінде ығыстырды. Осы баламалардың көпшілігі транзакцияларды жүзеге асыру үшін кең таралған Visa/MasterCard төлем жүйелерін пайдаланады. Жапонияда konbini жүйесі қолма-қол ақшаны қолма-қол ақшаға аударуға мүмкіндік береді және елдегі мыңдаған жайлы дүкендерде қолжетімді. Италияда PostePay жүйесі Италия поштасы арқылы ұсынылады. Ирландияда 3V мобильді телефонға қаражат салу орындарында ұсынылады. АҚШ-та PaidByCash 60 000 азық-түлік және шағын дүкендерде қолжетімді. Бангладеште мобильді банк қызметтері ақшаны электронды түрде аударуға, сондай-ақ бөлшек сауда операцияларын жүргізуге мүмкіндік береді. Ұлыбританияда бірқатар кредиттік карта берушілер алдын ала төленген кредиттік карталарды ұсынуды бастады. Бұл карталарды Pay Point жүйесін пайдаланатын кез келген орында және пошта кеңсесінде пошта картасы үшін «толтыруға» болады. PayPal өзінің брендімен алдын ала төленген картасын ұсынады, оны PayPal шоттары немесе Pay Point арқылы «толтыруға» болады.