Мишель Адансон: Француз табиғат зерттеушісі және Сегалдағы экспедициясы

Кіріспе

Француз натуралисі (1727 – 1806)

Мишель Адансон (7 сәуір 1727 – 3 тамыз 1806) – 18 ғасырдағы француз ботанігі және натуралисі, ол флора мен фаунаны зерттеу үшін Сенегалға саяхаттаған. Ол Линней ұсынған екі атаулы жүйеден өзгеше таксономияның «табиғи жүйесін» ұсынды.

Жеке өмірбаяны

Адамсон Экс-ан-Прованс қаласында дүниеге келген. 1730 жылы оның отбасы Парижге көшіп келді. Колледж Сент-Барбеден кейін ол Р. А. Ф. Реамур мен Бернард де Юссие кабинеттерінде, сондай-ақ Париждегі Жардн дес Плантесте жұмыс істеді. 1741-1746 жылдары Париждегі Корольдік колледж мен Корольдік бақта дәріс тыңдады. 1748 жылдың соңында Compagnie des Indes компаниясының директорының қаржысымен Франциядан Сенегалға зерттеу экспедициясына шықты. Ол бес жыл бойы сол жерде болып, көптеген жануарлар мен өсімдіктерді жинап, сипаттады. Сонымен қатар ол сауда заттарының үлгілерін жинады, елдің карталарын жасады, метеорологиялық және астрономиялық байқауларды жүйелі түрде жүргізді, Сенегал жағалауында сөйленетін тілдердің грамматикасы мен сөздіктерін дайындады. Бұл еңбектің ерекше қызығушылығы оның соңында жарияланған, қабықшалар туралы эсседен туындайды, онда Адамсон өзінің әмбебап әдісін ұсынды, бұл Буффон мен Линнейдің классификациясынан өзгеше жүйе. Ол барлық тірі организмдердің жіктелуін әрбір жеке мүшені қарастыруға негіздеді. Әрбір мүше жаңа қатынастар тудырған сайын, ол сәйкес саны ерікті жіктемелерді орнатты. Ұқсас мүшелері көп тірі организмдер бір үлкен топқа жатқызылды, ал мүшелердің ұқсамауына қарай олардың байланысы алыс деп есептелді. Ғылым тарихшысы Конвей Циркл атап өткендей, "Адамсон Ламарктің Корольдік бақтағы ізбасары болды, және Ламарк Адамсонның жарияланымдарымен таныс болмауы мүмкін емес. Адамсон 1763 жылы, Ламарк жиырма жаста болған кезде жарияланған "Familles de plantes" еңбегінде эволюцияны ғана сипаттап қоймай, белгілі бір қасиеттердегі өзгерістердің мұрагерлік арқылы алынған белгілерге байланысты туындайтынын болжады". Тарихшылар оны "эволюционизмнің алғы күші" деп сипаттағанына қарамастан, Адамсон түрлер тұжырымын қабылдамады, ол жеке тұлғаларға назар аударуды жөн көрді және түрлердің өзгеруін жоққа шығарды. Адамсон саңырауқұлақты олардың жеміс дененің күрделілігіне қарай жіктеуге күш салды. Ол лишайларды саңырауқұлақтармен бірінші болып жіктеген ботаник болды.

Adanson was born at Aix en Provence. His family moved to Paris in 1730. After leaving the Collège Sainte Barbe he was employed in the cabinets of R. A. F. Réaumur and Bernard de Jussieu, as well as in the Jardin des Plantes, Paris. He attended lectures at the Jardin du Roi and the Collège Royal in Paris from 1741 to 1746. At the end of 1748, funded by a director of the Compagnie des Indes, he left France on an exploring expedition to Senegal. He remained there for five years, collecting and describing numerous animals and plants. He also collected specimens of every object of commerce, delineated maps of the country, made systematic meteorological and astronomical observations, and prepared grammars and dictionaries of the languages spoken on the banks of the Sénégal. This work has a special interest from the essay on shells, printed at the end of it, where Adanson proposed his universal method, a system of classification distinct from those of Buffon and Linnaeus. He founded his classification of all organised beings on the consideration of each individual organ. As each organ gave birth to new relations, so he established a corresponding number of arbitrary arrangements. Those beings possessing the greatest number of similar organs were referred to one great division, and the relationship was considered more remote in proportion to the dissimilarity of organs. Historian of science Conway Zirkle has noted that "Adanson was Lamarck's predecessor at the Jardin Royal, and Lamarck could hardly have remained unfamiliar with Adanson 's publications. Adanson not only described evolution in his "Familles de plantes", published in 1763 when Lamarck was a young man of twenty, but also suggested that the changes in specific characteristics were produced through the inheritance of acquired characters." Despite being described as a "precursor of evolutionism" by historians, Adanson rejected the concept of species, preferring to focus on individuals and denied the transmutation of species. Adanson made a serious attempt to classify fungi based on their fruit body complexity. He was the first botanist to classify lichens with fungi.

Кейінгі өмірі

1759 жылы ол Ғылым академиясының мүшесі болып сайланды, және кейіннен академия оған тағайындаған шағын зейнетақымен күнекөрді. 1793 жылы Конституциялық ассамблея академияны тарату кезінде ол осы зейнетақыдан айырылды, соның салдарынан француз институты оны мүшелерінің қатарына қабылдауға шақырғанда, оның кедейлігі соншалыққа жетті ki, институттың алдына шығуға шамасы келмеді. (Оның ақ көйлек, пальто және толық бір шалбары болмағаны айтылады.) Кейіннен оған қарапайым қажеттіліктерін өтеуге жеткілікті зейнетақы тағайындалды. Соңынан Хант институты оның «Familles des plantes» еңбегін Джордж Х.М. Лоуренстің редакторлығымен екі томдық (1963–64) жинақ ретінде қайта жариялады. Оның құрметіне бір түр – Pelusios adansonii – аталды.