Кіріспе

Уильям Р. Хортон (12 тамыз 1951 жылы туған), көбінесе "Уилли" Хортон деп аталады, – 1988 жылғы президенттік сайлаудағы маңызды мәселеге айналған американдық сотталған кісі өлтіруші. Ол өмір бойына бас бостандығынан айырылу жазасын өтеген, кісі өлтіргені үшін мерзімінен бұрын босату мүмкіндігі болмаған. Массачусетс штатының демалыс бағдарламасы арқылы бір аптаға босатылған ол қайта оралмады, кейін ұсталды және Мэриленд штатында шабуыл жасау, қарулы тонау және зорлау қылмыстарына кінәлі деп танылды, қазірге дейін түрмеде отыр. 1988 жылғы президенттік сайлауда АҚШ вице-президенті және республикалық кандидат Джордж Буш, Массачусетс штатының губернаторы және демократ кандидат Майкл Дукакиске қарсы күресінде Хортонды жиі айтты. Ол есімді лақап атымен атамағанмен, оны "Уилли" Хортон деп атады. Афроамерикалық Хортонның атын өзгерту нәсілдік стереотиптерге негіделген болуы мүмкін деген болжам бар. Буштің Хортон туралы шығарған PAC жарнамасы "жайдарма саясаттың" классикалық мысалы ретінде танылды.

Қылмыстық іс-әрекет және қамауға алу

1974 жылғы 26 қазанда Массачусетс штатының Лоренс қаласында Хортон және екі серігі 17 жасар Жозеф Фурньені тонап, ол барлық ақшаны кассадан бергеннен кейін 19 рет пышақтап өлтірді. Оның денесі қоқыс жәшігіне тығылып, аяқтары жақ сүйегіне тиіп қалды. Фурнье қан жоғалтудан көз жұмды. Хортон кісі өлтіргені үшін сотталып, мерзімі белгіленбеген өмір бойына бас бостандығынан айырылды және Массачусетс штатындағы Солтүстік-Шығыс түзеу орталығына қамалды. 1986 жылғы 6 маусымда Хортон демалыс күндері уақытша босату бағдарламасы аясында босатылды, бірақ қайтып оралмады. 1987 жылғы 3 сәуірде Мэриленд штатының Оксон Хилл қаласында Хортон әйелді екі рет зорлады, одан кейін оның күйеуін тапаншамен ұрып, пышақтап, байлап, аузын жапты. Содан кейін ол шабуыл жасаған адамның көлігін ұрлап алды. Кейіннен оны Принс-Джордж округі полиция департаментінің капралы Пол Дж. Лопес атып, оны қуғаннан кейін сол департаменттің капралы Юсуф А. Мухаммад ұстады. 20 қазанда Хортон Мэриленд штатында екі рет өмір бойына және 85 жылға сотталды. Сот судьясы Винсент Фемья Хортонды Массачусетске қайтарудан бас тартып, "Мен мырза Хортонның қайтадан уақытша босатуға немесе басқа жолмен босатылуына дайын емеспін. Бұл адам енді ешқашан еркін ауамен тыныс алмауы керек" деді.

Заңнамалық және саяси негіздер

Демократиялық партияның президенттікке үміткері Майкл Дукакис Хортон босатылған кезде Массачусетс штатының губернаторы болды. Ол еңбек демалысын бастамаса да, оны қылмыстық түзетудің бір әдісі ретінде қолдаған. 1972 жылы республикалық губернатор Фрэнсис Сарджент қол қойған штаттық қамақтан уақытша босату бағдарламасы бірінші дәрежелі кісі өлтірушілерді қамтымады. Бірақ 1973 жылы Массачусетс Жоғарғы Соты бұл құқық бірінші дәрежелі кісі өлтірушілерге де таралады деп шешті, себебі заң оларды нақты түрде жатқызмады. Массачусетс штатының заң шығарушы органы дереу мұндай сотталғандарға уақытша босатуды тыйым салатын заң жобасын қабылдады. Алайда 1976 жылы Дукакис бұл заң жобасына вето қойды, оның пікірінше, ол "түзету жұмыстарының негізін құртар еді". Бағдарлама губернатор Эдвард Дж. Кингтің кезеңінде де сақталды және 1988 жылдың 28 сәуірінде Дукакис президенттікке кандидат болуға шешім қабылдағаннан кейін оның соңғы өкілеттігі кезінде жойылды. Бұл жою "Лоуренс Игл Трибьюн" газеті бағдарлама туралы 175 мақала жариялап, содан кейін Пулитцер сыйлығын жеңіп алғаннан кейін болды.

Хортон 1988 жылғы президенттік науқанында

1988 жылғы президент сайлауында Массачусетс штатының демалыс бағдарламасын алғашқы болып атаған демократ сенатор Ал Гор болды. Нью-Йорк штатындағы алғашқы сайлау дебатында Гор осы демалыс бағдарламасына қарсылық білдірді. Бірақ ол Хортон оқиғасын немесе оның атын тілге тигізбеді, керісінше бағдарлама туралы жалпы сұрақ қойды. Республикашылдар Дукакис Демократиялық партияның үміткері болып сайланғаннан кейін Хортон мәселесін қызу пікірге түсірді. 1988 жылдың маусым айында республикалық үміткер Джордж Буш Хортонның ісін пайдаланып, үгіт сөздерінде оны жиі айтты. Буштың сайлау штабының жетекшісі Ли Атвотер: «Біз аяқтаған кезде, олар Уилли Хортон Дукакистің серігі бола ма деп ойлана бастайды» деді. Кампаниялық қызметкер Джеймс Пинкертон көптеген материалдарды әкелді, Атвотер оған оларды 3х5 картаға сыйымды етуді бұйырды, сондай-ақ: «Мен сені бір нәрсемен қамтамасыз етемін: картаның екі жағын да пайдалана аласың» деді. Пинкертон Фелт форумындағы дебатты қарап, демалыс бағдарламасы мәселесін анықтады. 1988 жылдың 25 мамырында республикалық кеңесшілер Нью-Джерси штатының Парамус қаласында 1984 жылы Рональд Рейганға дауыс берген «Рейган демократтарының» фокус-тобын өткізді. Бұл фокус-топтар Атвотерді және басқа республикалық кеңесшілерді Дукакиске қарсы «негативті» науқан жүргізуге көндірді. Алғашында ол «Американың ең жақсысы» сыйлығын алды. 1988 жылдың 4 шілдесінде Атвотер Вирджиния штатының Лурай қаласындағы мотоциклшілер конгресіне қатысты. Екі жұбай «Reader's Digest» журналының шілде айындағы санында жарияланған Хортонның оқиғасы туралы әңгімелесті. Атвотер өзінің кім екенін жасыра, оларға қосылды. Кейінірек сол түні Алабама штатындағы фокус-топ Хортонның демалысы туралы ақпарат алғаннан кейін Дукакиске қарсы болды. Атвотер осы оқиғаны Дукакисті демалыс мәселесі бойынша қысымға салу қажеттігін дәлелдеу үшін пайдаланды. Жарнама Буштің сайлау штабынан бөлек, тәуелсіз шығын ретінде көрсетілді, олар оның өндірісіне қатыспағанын мәлімдеді. Жарнамада Хортонды «Уилли» деп атады, бірақ ол өзінің әрқашан Уильям деп аталғанын айтты: <blockquote>«Шындығында, менің атым «Уилли» емес. Бұл оқиғаның мифі. Бұл есім маған ұнамайды. Ол нәсілдік стереотиптерді ойнау үшін жасалды: үлкен, жаман, ақымақ, қатыгез, қара – «Уилли». Мен оған наразымын. Олар жоқ болған, бірақ сенуге болатын ойдан туған кейіпкер жасады. Олар менің жеке басымды жоққа шығарды, фактілерді бұрмалады және конституциялық құқықтарымды бұзды». Вице-президенттікке үміткер Ллойд Бентсен және бұрынғы демократиялық президенттікке үміткер, азаматтық құқықтар қозғалысының жетекшісі Джесси Джексон «Айналып тұрған есік» жарнамасын расистік деп айыптады, бірақ Буш пен оның штабы бұл айыптауды жоққа шығарды. Науқанның көп бөлігінде Хортон жарнамасы қылмыстық әділет мәселесіне назар аударды, кандидаттар да, журналистер де нәсілдік аспектіні атаған жоқ. Бірақ президенттік сайлаудың соңына жақын – 1988 жылдың 21 қазанында – демократиялық партияның бірінші кезеңдегі жеңіліске ұшыраған үміткері Джесси Джексон жарнаманың авторларын кейбір сайлаушылардың, әсіресе қара нәсілді қылмыскерлерге қатысты стереотиптік қорқыныштарын пайдалануда айыптады. Осы сәттен бастап, жарнаманың өзі және науқан туралы ақпарат құралдарында нәсілдік мәселе маңызды орын алды. Кейбір кандидаттар оны жоққа шығарды, ал көптеген сарапшылар сол кезде олай емес деп ойлады. 1990 жылы Огайо Демократиялық партиясы және «Огайоның қара нәсілді демократтары» тобы NSPAC-тің Буштің сайлау штабымен жарнаманы таратуда келісімге келгенін немесе оған көмектескенін мәлімдеп, Федералды сайлау комиссиясына шағым түсірді, бұл жарнаманы заңсыз түрде сайлауалды үлес ретінде қарастыруға болады. FEC жүргізген тергеу, екі ұйымның лауазымды тұлғаларын тексеру, Маккарти мен Буш штабы арасындағы жанама байланыстарды көрсетті (мысалы, оның бұрын Айлс үшін жұмыс істегені), бірақ заң бұзушылықтың тікелей дәлелі табылмады. Тергеу тоқтап, сайлау қаржы заңдарын бұзу туралы ешқандай дерек табылмады. Дукакис 2012 жылы 1988 жылғы науқан кезінде ол бастапқыда жарнаманы елемеуге тырысқанын, бірақ екі айдан кейін «мен осы мәселемен жойылғанымды түсіндім» деді. 2018 жылдың желтоқсан айында Буш қайтыс болғаннан кейін, жарнама саяси сарапшылар тарапынан қайтадан талқыланды. Энн Коултер оның Уилли Хортон жарнамасын «саяси тарихтағы ең ұлы жарнамалық ролик» деп атады, оның «екі президенттік үміткердің қылмысқа қатысты өте қарама-қарсы көзқарастарын анық және күшті түрде көрсеткенін» мәлімдеді. Көптеген басқа сарапшылар Буш президенттігінің, науқанның Хортон жарнамасынан бастап, нәсілдік алауыздықты қоздырғанын айтты және жарнаманың өзі нәсілдік алауыздық тудырғанын, өйткені Хортонның нәсілі әлі де жарнама туралы халықтың білуінің маңызды бөлігі болып табылады.</blockquote>