Кіріспе

Американдық адвокаттар қауымдастығы (АБА) – адвокаттар мен заң студенттерінің ерікті қауымдастығы; ол АҚШ-тың ешқандай юрисдикциясына тікелей қатысты емес. 1878 жылы құрылған АБА-ның негізгі қызметі – заң мектептері үшін академиялық стандарттарды белгілеу және заңгерлік мамандыққа қатысты үлгілік этикалық кодекстерді жасау. 2017 қаржы жылының мәліметтері бойынша АБА-ның 194 000 төлем жасайтын мүшесі бар, бұл американдық адвокаттардың шамамен 14,4% құрайды. 1979 жылы АҚШ-тағы барлық заңгерлердің жартысы АБА мүшесі болған. 1918 жылы алғашқы әйелдер – Кливлендтен Мэри Белл Гроссман және Денверден Мэри Флоренс Латроп судьялары АБА-ға қабылданды. АБА-да афроамерикандық мүшелер болмаған, және оның кемсітушілік саясаты 1937 жылы Ұлттық заңгерлер гильдиясының құрылуына себеп болды. АБА 1943 жылы Фрэнсис Э. Риверсті қабылдаудан бас тартып, соның салдарынан бірнеше көрнекті мүшелер ұйымнан кетуге ниет білдірді, нәтижесінде ұйым біріктірілді. АБА 1987-1990 жылдар аралығында қызмет еткен Джилл Вайн Банкссты бірінші әйел атқарушы директоры етіп тағайындады. Роберта Купер Рамо 1995-1996 жылдары АБА-ның тұңғыш әйел президенті болды. 2016 жылы АБА адвокаттарға сексистік, расистік және қарапайымдыққа толы сөздерді қолдануға тыйым салатын жаңа этикалық ережені енгізді. Бұл ереже адвокаттар алқасының қызметін жүзеге асыру кезінде жасқа байланысты кемсітушілікке де жол бермеуді қамтиды. 2019 жылдың 1 мамырында АБА мүшелік пен кірістің төмендеуін тоқтатуға бағытталған жаңа мүшелік моделін іске қосты. Төмендегі «Сын-пикирлер» бөлімінде айтылғандай, және АБА-ның жас бойынша кемсітушілікке қарсы ережелеріне қарамастан, АБА төлемдерінің құрылымындағы «тәжірибеге негізделген» компонент жас бойынша кемсітушілікке жақын, адвокаттардың тәжірибе жылдары артуымен төлемдері де айтарлықтай өседі.

Басшылық және басқару

АБА кейбір заңнамалық және ұлттық мәселелер бойынша "саясатты" (ұйымдық ұстанымдарды) қабылдайды, оны 589 мүшелі Делегаттар палатасы дауыс беру арқылы бекітеді. Оның 44 мүшесі бар басқарушылар кеңесі, Делегаттар палатасының алдыңғы шешімдеріне сәйкес, палата отырыста болмаған кезде АБА атынан әрекет етуге уәкілетті. АБА президенті бір жылдық мерзімге сайланады және қауымдастықтың бас атқарушы директоры болып табылады, ал тағайындалған, ұзақ қызмет ететін атқарушы директор бас операциялық директор ретінде жұмыс істейді. АБА-ның жылдық жиналысы тамыз айында аяқталады, осы кезде жаңа президент қызметке кіріседі және Делегаттар палатасының негізгі сессиялары өтеді. Жылдық жиналыс сонымен қатар қауымдастық мүшелеріне білім беру бағдарламаларына қатысуға және түрлі мәселелер бойынша баяндамашыларды тыңдауға мүмкіндік береді. 2010 жылы Джек Л. Ривз, бұрынғы TJAG (Әуе күштерінің бас судья-адвокаты), атқарушы директор және бас операциялық директор (COO) болып тағайындалды. Альфа М. Брэди 2023 жылдың наурызында Ривз зейнеткерлікке шыққаннан кейін АБА атқарушы директоры/COO болып тағайындалды. Ол 1988 жылы АБА штатына қосылды және 2022 жылы атқарушы директордың орынбасары болып тағайындалғанға дейін қауымдастықта карьералық сатыдан өтті.

Адвокаттар үшін этикалық үлгілер

ABA-ның бір функциясы – адвокаттар үшін этикалық стандарттар кодексін жасау және оны қолдау. Оның алғашқы этикалық кодексі 1908 жылы жасалған, содан бері кодекске маңызды өзгерістер енгізілді. Бұл кодекс, Кәсіби мінез-құлықтың үлгілік ережелері (1983) деп аталады, немесе оның бұрынғы нұсқасы, Кәсіби жауапкершілік үлгілік кодексі (1969) 49 штат, Колумбия округі және төрт аумақта (Солтүстік Мариан аралдары, Гуам және АҚШ-тың Виргин аралдары) қабылданды. ABA кодексін қабылдамаған жалғыз штат – Калифорния, ал Пуэрто-Рико – ABA кодексін қабылдамаған жалғыз аумақ. Дегенмен, Калифорния штатының адвокаттық коллегиясының Калифорниядағы кәсіби мінез-құлық ережелерінің бір бөлігі ABA үлгілерінен алынған.

АҚШ заң мектептерінің 1923 жылдан бері аккредиттеуі

АҚШ Білім министрлігі АҚШ-тағы заң мектептері үшін кәсіби аккредиттеу агенттігі ретінде ABA-ның Құқықтық білім және адвокаттыққа қабылдау жөніндегі бөлімшесінің кеңесін мойындайды. Кеңес аккредиттеген американдық заң мектептері ABA-ның «мақұлданған» мектептері деп аталады, бұл заң мектебінің ABA аккредиттеу стандарттарына сәйкес екенін көрсетеді. ABA аккредитациясы маңызды, себебі ол заң мектептерінің танылуына ғана емес, сонымен қатар түлектердің белгілі бір штаттарда заңгерлік қызмет атқару мүмкіндігіне де әсер етеді. Атап айтқанда, АҚШ-тың көптеген юрисдикцияларында ABA аккредитациясын алған заң мектебін бітіру – сол штаттың адвокаттық емтиханына қатысуға және тіпті жұмыс істеп жүрген адвокаттардың басқа штаттың адвокаттық алқасына өтініш беруіне қажетті шарт. Өздерінің шекараларында аккредиттелмеген мектептерді мойындаған штаттар да, әдетте, адвокаттыққа қабылдау үшін басқа юрисдикциялардан осындай мектептерді мойындамайды. ABA аккредитациясын алған мектептердің студенттері тегін мүшелікке ие. ABA аккредитациясы жоқ заң мектептерінің студенттеріне ABA-ға қосымша мүше ретінде қатысуға рұқсат беріледі. 2022 жылдың қараша айында ABA Құқықтық білім және адвокаттыққа қабылдау жөніндегі кеңесі АҚШ-тағы заң мектептерінің болашақ студенттерден LSAT немесе жарамды және сенімді балама стандартты қабылдау тестісінің нәтижелерін талап етуді жоюға дауыс берді (бірақ заң мектептеріне өздерінің қалауынша талап етуге рұқсат беруді жалғастырады).

Аккредиттеу үдерісіне сын көзқарас

ABA аккредиттеу процесі заң мектептерінің дәл аспирантуралық статистиканы жариялаудағы сәтсіздігі үшін кеңінен сынға ұшырады, бұл студенттерді аспирантуралық жұмыс нарығына қатысты, әсіресе студенттік несиелердің өсіп келе жатқан қарызының фонында, жаңылыстыруы мүмкін. Заң факультеттеріне ABA қойған талаптар бойынша қызу пікірталастар жүріп жатыр. Көптеген штаттар мен тәжірибелі мамандар ABA талаптарының қажетсіз, қымбат, ескірген және инновациялық емес деп санайды. Кейбір заңгерлер мен ғалымдар бұл талаптардың оқу ақының өсуіне ықпал ететінін айтады. 2009 жылғы адвокаттардың жұмыстан босатылуы, жұмыссыз қалған жаңа түлектердің көптігі және заң мектептерінің кеңеюі ABA-ның аккредиттеу процесінде тым жұмсақ болғаны туралы сұрақтар тудырды. "Заң мектебінің ашықтығы" атты коммерциялық емес ұйым ABA-ны аккредиттелген оқу орындарының түлектерінің жұмысқа орналасу мүмкіндіктері және жалақысы туралы мағыналы статистика ұсынуға шақырды. 2011 және 2012 жылдары ABA аккредиттеу процесін жаңартты, түлектерінің жұмыспен қамту деректерін бұрмалаған мектептерге айыппұл салу және аккредиттеуден айырылу мүмкіндігін енгізді, сондай-ақ аккредиттелген заң мектептерінен студенттердің бардан өту көрсеткіштері және аспирантурадан кейінгі жұмыспен қамту туралы талап етілетін ақпаратты кеңейтті. Заң мектебінің аккредиттеу стандарттары мен заң мектебінің түлектерінің білім беру қарызын тиімді өтеуге қабілетсіздігіне қарамастан, ABA жаңа заң мектептерін бекітуді жалғастырды. 2014 жылдан бастап ABA заң мектептерінен үміткерлер мен түлектер туралы көбірек ақпарат жариялауды талап етеді. Қажетті ақпаратқа қабылдау туралы мәліметтер, оқу және ақы, тұрмысқа қажетті шығындар, шартты стипендиялар, оқуға түсу туралы мәліметтер, штаттан және жартылай штаттан жұмыс істейтін оқытушылардың саны, бірінші курс пен жоғары сыныптардағы сыныптардың көлемі, жұмыспен қамту нәтижелері және бардан өту туралы мәліметтер кіреді. 205 ABA бекіткен заң мектептері 2015 жылғы 28 029 түлектің, яғни 70 пайызын, ұзақ мерзімді, толық уақытты жұмысқа орналастырды, онда бардан өтуді талап ететін немесе заң ғылымдарының докторы (J.D.) дипломы бағаланатын лауазымдар бар. 2019 жылдың мамыр айында ABA-ның Заң білімі және адвокатураға қабылдау бөлімінің кеңесі түлектердің бардан өту деңгейіне қойылатын талапты өзгертті. Бұрын аккредиттеуді сақтау үшін мектептерде бітіргеннен кейін 5 жыл ішінде студенттердің 75 пайызы бардан өтуі керек еді, бұл стандартты әртүрлі жолдармен орындауға болады және ешбір заң мектебі бұл ережені бұзған жоқ. Жаңа ережеде 75 пайыздық көрсеткіш 2 жыл ішінде, ешқандай ерекшеліксіз орындалуы тиіс. Бұл өзгеріс ABA Делегаттар палатасында екі рет дауыс беруге жетпегеніне қарамастан, бөлімше тарапынан мақұлданды. 2019 жылдың маусым айында ABA Калифорния штатының Сан-Диего қаласындағы Томас Джефферсон заң мектебінің аккредиттеуін жою туралы шешім қабылдады.

Монополияға қарсы келісім жарлығы және қорлық үшін айыппұл

1995 жылы АҚШ Әділет департаменті ABA-ны заң мектептерін аккредиттеу рәсімдерінде Шерман заңының 1-тарауын бұзғаны үшін айыптады. Сот ісі келісім шартымен аяқталды. 2006 жылы ABA келісім шартын бұзғанын мойындап, Әділет департаментіне 185 000 доллар көлемінде айып төледі.

Заңгерлік білім беруді жалғастыру

Америка адвокаттар қауымдастығының үздіксіз құқықтық білім беру орталығы (ABA CLE) АБА үшін негізгі үздіксіз құқықтық білім беру ресурсы болып табылады. Ол АБА-ның үздіксіз құқықтық білім беру жөніндегі тұрақты комитетінің бақылауында жұмыс істейді және АБА секцияларының және кәсіби қауымдастықтың сарапшыларымен тығыз байланыста болады. ABA CLE өз таратуымен қатар, жеке, коммерциялық емес үздіксіз құқықтық білім беру ұйымдары, мысалы, Практика заң институты және пайда көздейтін ұйымдар, мысалы, Батыс LegalEdCenter арқылы да ұсынылады.

Комиссиялар

ABA-ның Жыныстық бағдары мен гендерлік идентиті жөніндегі комиссиясы 2007 жылы құрылды. ABA-ның қылмыстық сот жүйесі секциясы, атап айтқанда, Түзету комитеті, АҚШ-тың қылмыстық сот жүйесіне және онымен байланысты заңдарға, саясатқа және құрылымға баса назар аударады. Түзету комитеті түрмеден босатылып, қоғамға қайта оралатын адамдарға көбірек көмек көрсету мақсатында заң факультеттері мен мемлекеттік адвокаттар қауымдастықтарын заң студенттеріне осы топтағы адамдарға өкілдік ету мүмкіндігін ұсынуға итермелеп келеді. 2017 жылы ABA-ның кәсіби әйелдер жөніндегі комиссиясы «Заң саласындағы әйелдерге қазіргі үңілу» атты зерттеуді жариялады, онда американдық құқықтық жүйедегі әйелдердің жағдайы туралы мәліметтер келтірілген. Есепте соңғы он жылда әйел адвокаттардың саны 6 пайызға өскені көрсетілді, қазіргі таңда әйелдер заңгерлердің 36 пайызын құрап отыр. Заң факультеттері соңғы 10 жыл бойы тұрақты түрде әйелдерге 47,3 пайыз заңгерлік диплом табыс етіп келеді. Жеке заң фирмаларында әйелдер серіктестердің 22 пайызын құрайды, бұл көрсеткіш соңғы 10 жылда 4,2 пайызға артқан. Соңғы он жылда Fortune 500 компанияларында бас кеңесшілер қызметін атқаратын әйелдердің саны айтарлықтай өсті, бірақ олар Fortune 500 компанияларының бас кеңесшілерінің барлығының 24,8 пайызын ғана құрайды.

ЛГБТ-ке қатысты саясат

2011 жылы АБА-ның Делегаттар палатасы, нәсіл, дін, ұлттық тегі, жынысы және мүгедектікпен қатар, жыныстық бағдары мен гендерлік идентитікті де қорғалатын қасиеттердің тізіміне қосып, қорқытуға қарсы резолюцияны қабылдады. 2013 жылғы жылдық мәжілісте АБА-ның Делегаттар палатасы қылмыстық қорғау адвокаттарына ЛГБТ паникасынан қорғануды қиындататын резолюцияны қабылдады, бұл резолюцияда қылмыс құрбанының жыныстық бағдары немесе гендерлік идентитігі айыпталушының кінәсін азайтуға тиіс деп айтылған. 2004 жылы қауымдастық бағытталған сот жүйесінде міндетті ең төменгі жазалардың қажеті жоқ деп мәлімдеп, оларды жоюға шақырды.

Президенттің қол қою мәлімдемелері

2006 жылдың шілдесінде ABA президенті, сол кезде Майкл С. Греко басқарған ABA жұмыс тобы Джордж У. Буштың "қол қойылған мәлімдемелерді" пайдалануы Конституцияны бұзады деген қорытындыға келген есеп жариялады. Бұл – президент заңдарға қол қойғанда қоса тіркелетін құжаттар, онда президент атқарушы билікке немесе президентке жаңадан енгізілген заңдық шектеулер міндетті емес екенін, оларды жазбаша түрде орындауға немесе сақтауға міндеттілік жоқ екенін білдіреді.

Бір жынысты некелер

2010 жылғы жылдық мәжілісте АБА 111 қаулысын қабылдады, онда барлық штаттардың, аумақтық және тайпалық үкіметтерге әділ некеге тұруға құқығы бар, әйтпесе некеге тұруға жарамды бір жынысты екі адам арасындағы азаматтық некеге кедергі келтіретін заңдық бөгеттерді жоюға ұсыныс жасалды.

Сот төрешілеріне тағайындалғандардың рейтингісі

Онжылдар бойы АБА федералдық сот төрешілерін тағайындау процесіне қатысып, үміткерлерді тексеру арқылы және оларға «білікті емес» дей тұрған «жақсы білікті» бағасын беру арқылы қатысып келеді. Осы бағалардың жинағына сәйкес, АБА Федералдық сот жүйесі жөніндегі комитеті 1956 жылы Жоғарғы Сотқа үміткерлерді бағалай бастады. Комитет тоғызыншы сот округінен екі мүшеден, қалған федералдық сот округінен бір мүшеден және комитет төрағасынан тұрады. АБА-ның басқару кеңесі, делегаттар палатасы және лауазымды тұлғалары комитеттің жұмысына қатыспайды және ол АБА-ның қалған қызметінен, соның ішінде оның саясатынан толық оқшауланған. Комитет болашақ үміткерлерді бағалағанымен, федералдық сотқа үміткерлерді ұсынбайды, ұсынуға немесе қолдау көрсетуге құқығы жоқ, өйткені бұл оның тәуелсіз бағалау функциясына зиян келтіреді. Комитет қатаң құпиялылық сақтап жұмыс істейді және әдетте жылына 60-қа жуық үміткерді бағалайды. Үміткерлер «жақсы білікті», «білікті» немесе «білікті емес» деп бағаланады. Егер президент үміткерді таңдаса, комитет төрағасы Ақ үйге, Әділет министрлігіне, Сенаттың сот комитетінің мүшелеріне және үміткерге комитеттің бағасы туралы хабарлайды. Кейбір тараптар (оның ішінде Федералистік қоғам) бұл процестің либералды көзқарасқа бейім екенін айтқан. Мысалы, АБА Рональд Рейганның сотқа үміткерлері Ричард Познер мен Франк Эстербрукқа төмен «білікті/білікті емес» бағасын берді; кейіннен АБА Билл Клинтонның сотқа үміткерлеріне ұқсас өмірбаянға ие адамдарға «жақсы білікті» бағасын берді. 2001 жылы Джордж Буш әкімшілігі сотқа үміткерлерді ұсынар алдында АБА-ға есімдерді беруді тоқтату туралы хабарлады. АБА үміткерлерді бағалауды жалғастырды, бірақ олардың есімдері жарияланғаннан кейін. Обама әкімшілігі кезінде АБА сотқа үміткерлердің бағасы туралы алдын ала хабарланды. Президент Трамп Джордж Буштің сотқа үміткерлер туралы АБА-ға алдын ала хабарламау саясатына оралды. Джордж Буштың жеті үміткері «білікті емес» деген рейтинг алды, Клинтонның төрт үміткері, Обаманың бірде-бір үміткері, ал 2018 жылдың желтоқсанына дейін Трамптың алты үміткері «білікті емес» деп бағаланды. АҚШ Жоғарғы сотына соңғы үміткерлердің арасында Бас судья Джон Г. Робертс-младший, судья Сэмюэл Алито, судья Рут Бадер Гинзбург, судья Елена Каган, судья Нил Горсуч, Бретт Кавано және Эми Кони Барреттің бәрі бірдей «жақсы білікті» деген баға алды. 2001 жылы жүргізілген зерттеуде «федералдық апелляциялық сотқа тағайындалған, бұрын сот тәжірибесі бар адамдар адвокаттар алқасының алдында бірінші президент Джордж Буш немесе президент Билл Клинтон ұсынған адамдармен шамамен бірдей болды. Бірақ «бұрын сот тәжірибесі жоқтардың арасында айырмашылықтар айқын болды: Клинтонның үміткерлерінің 65 пайызы АБА-ның ең жоғары бағасын алды, ал Буш үміткерлерінің 17 пайызын құрады». 2012 жылы «Political Research Quarterly» журналында 1977 жылдан 2008 жылға дейін демократ президент ұсынған сот үміткерлеріне қатысты айқын бейімділік болғанын көрсететін зерттеу жарияланды, барлық басқа факторлар тең болғанда. Бағалау жүйесін қолдаушылар «білікті емес» деп бағаланған үміткерлер судьялар сияқты жақсы жұмыс істемейді деп мәлімдейді, алайда 2010 жылғы зерттеу «ондаған мың шешімдерді қарау АБА-ның «жақсы білікті» деп бағалаған судьялар жақсы жұмыс істейтініне сенімді дәлел бермейді» деген қорытынды жасады.

Трамп әкімшілігі кезінде номиналды рейтингтер

ABA сот кандидаттарын бағалау процесі Трамп әкімшілігі кезінде қосымша назар аударды. 2019 жылдың маусым айына дейін президент Трамптың алты кандидаты "білікті емес" деп бағаланды. Олардың үшеуі бірауызды түрде білікті емес деп танылды, мұндай жағдай Джордж Буш әкімшілігі кезінде тек екі рет ғана тіркелген. Бұл бағалаулар консерваторлардың кандидаттарды бағалау процесіндегі бейтараптыққа қатысты пікірлеріне жанаса қосып, отын құйды. Комитет мүшелері аборт туралы кандидатқа тиісті емес сұрақтар қойғаны және республикашыларды "сіздер" деп жағымсыз айтқаны үшін айыпталып, сынауға ілікті. Сенатор Тед Круз ABA-ны либералдық адвокаттық ұйым деп атап, "оны сапаны бағалауда әділ және бейтарап төреші ретінде қарастыруға болмайды" деді. Сенатор Бен Сасс та ұйымды сот тағайындалымдарына қатысты бейтарап екенін мәлімдеп, либералдық ұстанымдар қабылдағаны үшін сынады. ABA "осы үміткерлерді бағалауда олардың саясаты, идеологиясы немесе партиялық тиесілігі ескерілмейді және екі саяси партиядан да білікті емес үміткерлер табылды" деді. 1911 жылы сол кездегі АҚШ Бас прокурорының көмекшісі болған Уильям Х. Льюис бастапқыда ABA-ға қабылданды, бірақ 1912 жылы оның нәсілдік тегіне байланысты қабылдануы күштен шығарылды. Бұл саясат тек 1943 жылы өзгерді, бірақ 1950 жылға дейін афроамерикалық адвокаттар қосылмады. 1925 жылы афроамерикалық адвокаттар ABA-ға мүшелікке жол бермеген кезде Ұлттық адвокаттар қауымдастығын құрды. Қазіргі уақытта Ұлттық адвокаттар қауымдастығының 60 000-нан астам мүшесі және 84 бөлімшесі бар.

Саясат ұстанымдары

Соңғы жылдары АБА, негізінен саяси спектрдің консервативті жағынан, аборт, қару-жараққа бақылау және бір жынысты некелер сияқты даулы қоғамдық саясат мәселелерінде позиция алғаны үшін сынға іріккен. АБА-ның аборт құқықтарын қолдаған ресми позициясы 1993 жылы адвокаттар үшін балама ұйым – National Lawyers for Life, қазір Ұлттық адвокаттар қауымдастығының құрылуына әкелді. Федералистік қоғам бұрын жылына екі рет шығатын "ABA Watch" атты басылымды қаржылаған, ол АБА-ның саяси қызметі туралы хабарлаған. Forbes журналында Марк А. Коэн АБА-ны американдық заңгерлердің заңгерлік тәжірибесін заманауи қоғамның өзгеретін талаптарымен үйлестіре алмағаны үшін сынады. Коэн сондай-ақ АБА-ны мұқтаж жандарға қолжетімді заң қызметтерін арттыруға көмектесетін реттеу реформасына қарсы болғаны және кейбір заң қызметтерін заңгерлік көмекшілер мен заңгер емес басқа да мамандар арзан бағамен орындай алатын жағдайда протекционизмді қолдағаны үшін сынады. Американдықтардың 80 пайызы заң қызметіне қол жеткізе алмайды, ал АБА бұл мәселені шешуге балама заң қызметтерін енгізе алмады. АБА адвокаттың қызметтері туралы хабарламаға қатысты Ұлгілік Ережелерді жаңартқанда, кейбір онлайн заңгерлік сілтеме сайттарына тыйым салатын ережелерді де қарастырмады.

Жылдық жиналыс

Әр жылдың тамызында АБА әр түрлі қалаларда баяндамалар, CLE курстары, кездесулер және ABA EXPO-дан тұратын жылдық жиын өткізеді. Жиында қауымдастықтың ең жоғары наградасы – Америкалық адвокаттар қауымдастығының медалі – иегері жарияланады.