Кіріспе

Француз ұшақ өндірушісі (1911–1966)

Aéroplanes Morane Saulnier – Реймонд Саульнье және Леон мен Роберт Моран ағайындары 1911 жылғы қазан айында құрған француз ұшақ жасау компаниясы. 1960 жылдары компания жаңа иесіне өтіп, қызмет саласын кеңейтті.

Үлгілерді әзірлеу

Моран Саульнье компаниясының алғашқы өнімі Моран Борель монопланы болды, бұл Моран компаниясы (кейде А типі деп аталады) Габриэль Борельмен серіктестікте жасаған монопланның жетілдірілген нұсқасы. Басқару үшін қанатты бүгу механизмі қолданылған. 1911 жылғы 26 мамырда Жюль Ведрин осы модельде Париж-Мадрид жарысын жеңіп алды. Morane Saulnier компаниясының алғашқы коммерциялық сәтті дизайны Morane Saulnier G болды, бұл сыммен бекітілген және қанаттары бүгілетін желке қанатты моноплан. Ол ұшақтардың сериясын жасауға мүмкіндік берді және жарыстарда рекордтар орнатуда өте табысты болды. G типі екі орындық болды, оның өлшемі аздап қысқартылып, Morane Saulnier H – бір орындық ұшақ жасалды. Morane Saulnier H қанаттарын көрушіге жақсы көрініс беру үшін фюзеляждың үстіне шатырша тәрізді орнатып, Morane Saulnier L ұшағын жасады. L кейін N және аэрондармен жабдықталды, нәтижесінде Morane Saulnier LA пайда болды, ол толыққанды қайта құрылды (бірақ сыртқы түрі ұқсас болды) және 1920 жылдары дамыған ұшақтар отбасының негізі болған Morane Saulnier P ұшағын жасады. N типінен үлкен және қуатты Morane Saulnier I және оған ұқсас Morane Saulnier V жасалды, бірақ олар сәтті болмады, себебі тым қуатты және басқару жүйесі жеткіліксіз болды. V ұшағын қайта жасап, қанатты бүгудің орнына аэрондарды орнатып, қанаттарын тіреумен бекіткен Morane Saulnier AC ұшағын жасады. AC аса сәтті болған жоқ, себебі оның көрініс бұрышы нашар болды, сондықтан Morane Saulnier AI ұшағы жасалды, онда қанаты фюзеляждың үстінен көтерілді. AI SPAD XIII-ке қарсы бәсекеде жеңіліп қалды, бірақ SPAD ұшағында проблема туындаған жағдайда, шектеулі санда жасалды; ақырында, AI ұшағының құрылымдық проблемалары болғаны анықталды. L ұшағымен қатар RFC үшін Morane Saulnier BB ұшағы жасалды, ол P типінің екі қанатты нұсқасы болды. Француз тілінде «BB» деп айтылғанда, ол «Bebe» (сәби) сияқты естіледі, сондықтан бұл типтің лақап аты осылай болды. Бұл типтердің көпшілігінде тұрақты қанат немесе көлденең стабилизатор болмады, нәтижесінде олар басқаруға өте сезімтал болды және тіпті қолсыз ұшу мүмкін болмады. Бір ертедегі ұшқыш, егер ұшақты өз күшімен қозғалса, ол кері бағытта айналып кететінін байқаған. Осыған қарамастан, көптеген ұшақтар жаттығу үшін пайдаланылды, соның ішінде қанаттарынан айырылып, ұшуға жарамсыз етілгендері де болды, олар «Пингвин» деп аталды. L типі Бірінші дүниежүзілік соғыста қолданылған алғашқы истребитель болды, оған пропеллер арқылы атуға мүмкіндік беретін пулемет орнатылды, ал оқтарды бұрып тастау үшін металл пластиналар қойылды. Бұл ұшақты Ролан Гаррос сәтті ұшырды, ол кейіннен алғашқы француз «эсі» саналды. Осыған ұқсас жүйе N типіне де орнатылды, басқа пулеметтердің келуін күтіп, жүйені жұмыс істеуге мүмкіндік берді. Гаррос өзінің модификацияланған L типін ұшырып бара жатқанда, неміс шебінде құлады және апатты Фоккер тексерді, содан кейін ол ұқсас жүйе жасады. Соғыстан кейін Morane Saulnier оқу және жалпы авиация үшін бірқатар жобалар жасады, бірақ 1930 жылдардың соңындағы соғыс қатеріне байланысты ол тағы да әскери ұшақтарға көшті. 1920 жылдардың соңы мен 1930 жылдардың басында ол бірнеше шамды қанатты истребительдер жасады, соның ішінде M. S.230 және M. S.315, бірақ барлығының өнімділігі шектеулі болды және олар жаттығу мақсатына жұмсалды. Morane Saulnier өзінің М. S.406 ұшағымен үлкен табысқа жетті, ол соғыстың басында француз әуе күштерінің ең көп саны болған истребителі болды. 406 тек 1935 жылы шығарылған кезде ғана жетілдірілді және 1940 жылы кездескен Messerschmitt Bf 109-ға қарағанда қатты зардап шекті. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Morane Saulnier неміс бақылауында болды және соғыстан кейін Morane Saulnier MS.500 Criquet деп аталған Fieseler Storch сияқты бірнеше неміс үлгілерін жасады. Morane Saulnier сонымен қатар бірнеше жаттығу және азаматтық ұшақ үлгілерін жасады, олардың ең танымалдары төрт орындық STOL жартылай аэробатикалық турлердің «Ралли» сериясы болды (жоғарыдағы суретті қараңыз). Morane Saulnier компаниясын Potez компаниясы 1962 жылдың 7 қаңтарында сатып алды және SEEMS, Societe d'Exploitation des Etablissements Morane Saulnier болып өзгерді. 1966 жылы оның азаматтық үлгілері SOCATA, Societe de Construction d'Avions de Tourisme et d'Affaires компаниясын құру үшін бөлінді, ол ақырында Aérospatiale компаниясы сатып алды.

Қаруларды синхрондаудың дамуы

Компания және Саульнье өзі ұшақтың винті арқылы пулемет атуын синхрондау идеясын дамытуда маңызды рөл атқарды.