Кіріспе

Той кешінде күйеу жігітінің киетін көйлегі

Той кешінде күйеу жігітінің киетін көйлегі – той кешінде күйеу жігітінің киетін киімі. Көйлектің түсі, стилі және салтанатты маңызы тойға қатысушылардың діні мен мәдениетіне байланысты болуы мүмкін. Батыс мәдениетінде той кешінде күйеу жігітінің киетін көйлегі көбінесе ақ түсті болады, бұл сән 1840 жылы үйленгенде Виктория патшайымымен танымал болды. Шығыс мәдениеттерінде күйеу жігіті көбінесе ырысқа ие болу үшін қызыл түсті таңдайды.

Батыс мәдениеті

Орта ғасырларда және одан кейін өткізілген тойлар екі адамның ғана емес, екі отбасының, екі кәсіп немесе тіпті екі елдің одағы болуы мүмкін еді. Көптеген тойлар, әсіресе ақсүйектер мен жоғары әлеуметтік топтар арасында, махаббаттан гөрі саяси мәселе ретінде қарастырылды. Сондықтан, қалыңдықтар өз отбасыларын ең жақсы жарықтан көрсетіп, әлеуметтік статусына лайық киім киюге міндетті болды, себебі олар рәсімде тек өздерін ғана емес, бүкіл отбасын ұсынып тұрды. Бай отбасылардан шыққан қалыңдықтар көбінесе қымбат түстер мен эксклюзивті маталарды таңдайтын. Олардың киімдері әдетте жарқын түстермен, жүн, барқыт және жібек қабаттарымен көзге түсетін. Қалыңдықтар заманауи сәнді киімдерді киіп, отбасының қаржысы көтере алатын ең қымбат материалдарды пайдаланатын. Ең кедей қалыңдықтар той күні ең жақсы шіркеу киімдерін киеді. Той киімінің мөлшері мен құны қалыңдықтың әлеуметтік орнын көрсететін, сондай-ақ отбасының байлығын тойға келген қонақтарға аңғартатын.

Той киімдерінің түсі

Патшалық неке рәсімінде ақ көйлек киген ханшайымның алғашқы құжатталған мысалы – 1406 жылы Помераниялық Эрикке үйленген кезде Англияның Филиппасы, ол ақ жібек туника киіп, бөрік пен ермеңкемен шектелген жағасы бар плащпен толықтырған. 1559 жылы Шотландия королевасы Мэри өзінің алғашқы күйеуі, Франция дофині Францискке үйленгенде ақ көйлек киді, себебі ол оның сүйікті түсі болған, бірақ сол кезде ақ түс француз королевалары үшін аза тұтудың түсі саналған. Дегенмен, бұл кең таралған үрдіс емес еді: Виктория дәуірінен бұрын келіншектер кез келген түсте үйленуге құқылы болған, тіпті Финляндияда қара түс танымал болды. 1840 жылы королева Викторияның Саксен-Кобург және Гота әулетінен Альбертпен некелескеннен кейін ақ түс кең танымал болды. Тойдың суреттері жаппай жарияланды, көптеген келіншектер королеваның таңдауына сәйкес ақ көйлек киді. Кейіннен көптеген адамдар ақ түстің тазалықты білдіретінін болжады, бірақ бұл бастапқы мақсат емес еді: көк түс тазалық, ізгілік, адалдық және Құдай анамен байланысты болған. Ақ түс басым түске айналғаннан кейін де, той киімдері біраз уақыт бойы сол кездегі сәндерге бейімделді. 1900 жылдардың басында киімге көптеген әшекейлер, мысалы, кружево немесе оборки қосылды. Бұл той киімдеріне де қатысты, онда әшекейлі оборки мен кружево жиі қолданылды. Мысалы, 1920 жылдары көйлектер алдыңғы жағынан қысқа, артқы жағынан ұзын шлейфпен жасалған және клош стиліндегі киімдермен толықтырылған. Қазіргі сәндерді ұстану тенденциясы 1960 жылдардың соңына дейін жалғасты, содан кейін Виктория дәуірінің стильін еске түсіретін ұзын, кең юбкалы көйлектерге қайта оралу танымал болды. 20 ғасырдың ортасынан бері Батыс елдеріндегі көптеген той көйлектері әдетте ақ түсті болған, бірақ «той ағы» жұмыртқа қабығы, экрю және слоновая кость сияқты түрлерді де қамтиды. Ақ түс – барлық той көйлектері үшін жалпы түс емес. Мысалы, Мексикада қызыл түс танымал. Иса Мәсіхтің соңғы күнгі қасиеттілері шіркеуінде ақ түс тазалық, күнәсіздік және тазалықтың символы ретінде қолданылады, әсіресе діни рәсімдерде, мысалы, крещение рәсімінде және ғибадатханадағы рәсімдерде, соның ішінде үйлену тойларында. Ғибадатханадағы үйлену тойында барлық қатысушылар, ерлер де, әйелдер де ақ киім киеді, бұл Құдай алдындағы бірлік пен теңдікті білдіреді. Келіншектердің киімі «ақ, қарапайым, әдепті және әшекейсіз» болуы керек.

Қазіргі заманғы мода

XXI ғасырдың басында көптеген үйлену көйлектері жеңсіз және иықтан түсетін болып келеді. Басқа келіндер жеңі бар, жоғары мойынды және арқасы жабық үлгілерді таңдайды.

Шығыс мәдениеті

Қытай, Үндістан, Бангладеш және Пәкістанда көптеген үйлену тойларында қызыл түс басым; бұл түс үнді мәдениетінде сәттілік пен ырысқа шақыруды білдіреді. Вьетнамдық үйлену тойында дәстүрлі киім – ао тấc (ежелгі Ао дай) көк түсті болып келеді. Бүгінде көптеген әйелдер қызыл түстен басқа да түрлі түстерді таңдайды. Қазіргі Қытайда қалыңдық батыс стиліндегі кез келген түсті киімді таңдап, үйлену тойында дәстүрлі костюм киеді. Тайваньдағы үйлену тойларында қалыңдықтар көбінесе қызыл (қытай дәстүріне сәйкес) немесе ақ (батыс үлгісінде) жібек матадан тігілген киімді таңдайды, бірақ ресми банкетке дәстүрлі қызыл киім киеді. Дәстүр бойынша, қалыңдықтың әкесі қалыңдық үйінен ұйымдастырылатын тойды және екі банкетте де ішілетін алкогольді (кереметтісі, тойдың өзі де «ши джиу» деп аталады) қаржыландырады. Тойдың өзі көбінесе жастардың қалауымен өтеді, ал банкеттер – қалыңдық пен күйеуді тәрбиелеген, сондай-ақ болашақта оларға көмектесетін аға буынға деген алғыс пен құрметтің белгісі. Сондықтан да, үлкендерге құрмет көрсету үшін үйлену тойы әдетте салтанатты және дәстүрлі түрде өткізіледі. Үнді мәдениетінде қалыңдықтар үшін дәстүрлі киімдерге қызыл сари, лехенга және сальвар камез жатады. Матаның түріне қарамастан, жібек матасы дәстүрлі түрде басымдыққа ие. Уақыт өте келе, үнді қалыңдықтары үшін түстер мен маталардың таңдауы кеңейді. Бүгінде креп, шифон, шармез және атлас сияқты маталар қолданылады, ал түстер қатарына алтын, қызғылт, қызыл, күңгірт қызыл, қоңыр және сары түстер қосылған. Дәстүр бойынша, күрд халқының алғаш рет үйленетін қалыңдығы некеге тұрғанда қанды символдайтын қызыл көйлек киеді, ал бұрын үйленген қалыңдық – қызғылт көйлек киеді. Бүгінде көптеген күрдтер қызыл көйлекті кедей күрд ауылдық қоғамымен байланыстырады және оны жиі кимейді. Жапон үйлену тойында әдетте салтанатты рәсімде таза ақ кимоно киіледі, ол тазалық пен кемпірлік символы болып табылады. Рәсімнен кейін қалыңдық сәттілік үшін қызыл кимоноға ауысады. Индонезияның явандық халқы батикпен бірге кебая – дәстүрлі блузка киеді. Филиппинде ақ үйлену тойына бейімделген Баро’т саяның түрлері әйелдер үшін, ал Баронг Тагалог – ерлер үшін үйлену киімдері саналады. Әртүрлі тайпалар мен мұсылман филиппиндіктер өздерінің салтанаттарында дәстүрлі киімдердің басқа түрлерін киеді.

Американың түпкiлiктi мәдениетi

Американың түпкі халықтарының үйлену тойына қатысты әртүрлі дәстүрлері бар, демек, үйлену тойына арналған киімдері де әртүрлі. Хопи тайпасының келінінің киімдерін дәстүр бойынша күйеуі мен ауылдағы қатысуға ниет білдірген ер адамдар тоқиды. Киімдерге үлкен белбеу, екі ақ көйлек, жоғары және төменгі жағында қызыл жолақтары бар ақ көйлек, ақ бұғы терісінен жасалған аяқ киім, шашты байлауға арналған жіп және киімді орап сақтауға арналған қамыс кілем кіреді. Бұл киімдер сонымен қатар қабірге салуға арналған киім болған, себебі олар осы киімдер артық дүниеге сапар шегу үшін қажет болады. Пуэбло тайпасының келіні оң иығынан байланатын мақтадан тігілген киім киеді және белін белбеумен бекітеді. Делавэр тайпасының дәстүрінде келіншектің тізеге дейін жететін бұғы терісінен тігілген юбкасы және маңдайына елік терісінен жасалған шампурдан жасалған білезік тағылады. Көкірек бөлігі әдетте әшекейлерден басқа жалаңаш болады. Егер үйлену тойы қыста болса, ол бұғы терісінен жасалған аяқ киім, мокасин және түйе қауырсынынан тігілген шапан киеді. Оның беті ақ, қызыл және сары саз балшығымен боялады. Солтүстік Калифорния тайпалары (Кламат, Модок және Юрок тайпаларын қосады) символдық түстерде тоқылған дәстүрлі келін киімін киеді: шығысқа ақ, оңтүстікке көк, батысқа сары (қызғылт сары), ал солтүстікке қара. Күйеу жігіт пен келіншектің екеуі де түркіз және күміс әшекейлер киеді, сонымен қатар күміс кончо белбеуін тағады. Зергерлік бұйымдар аштық, кедейлік және жамандық сияқты жамандықтардан қорғайтын қалқан деп есептелген.