Кіріспе
Неке – екі адамның өмірлік байланысқа түсу рәсімі. Әр түрлі мәдениеттерде, этникалық топтарда, нәсілдерде, діндерде, конфессияларда, елдерде, әлеуметтік топтарда және сексуалдық бағдарламаларда тойлау рәсімдері мен әдет-ғұрыптары әртүрлі болады. Көптеген неке тойларында жұбайлар неке антын айтысады, сыйлықтар (жұмыл, жүзік, символдық зат, гүл, ақша, киім) табыс етіледі және ресми тұлға немесе тойды өткізуші тарапынан неке жарияланады. Көбінесе арнайы киім киіледі, ал рәсімнен кейін той ұйымдастырылады. Музыка, өлең, дұғалар, діни кітаптардан немесе әдебиеттен оқылатын мәтіндер, сондай-ақ ырым-жырымдар да осы рәсімге енгізіледі.
A wedding is a ceremony where two people are united in marriage. Wedding traditions and customs vary greatly between cultures, ethnic groups, races, religions, denominations, countries, social classes, and sexual orientations. Most wedding ceremonies involve an exchange of marriage vows by a couple, presentation of a gift (offering, rings, symbolic item, flowers, money, dress), and a public proclamation of marriage by an authority figure or celebrant. Special wedding garments are often worn, and the ceremony is sometimes followed by a wedding reception. Music, poetry, prayers, or readings from religious texts or literature are also commonly incorporated into the ceremony, as well as superstitious customs.
Мәдениеттер арасындағы ортақ элементтер
Кейбір мәдениеттер ақ киім киіп, ақ шапан жамылатын батыстың дәстүрлі үйлену салтын қабылдады. Бұл дәстүр Виктория патшайымының үйлену тойы арқылы кеңінен танымал болды. Кейбіреулер Виктория патшайымының ақ көйлек таңдауы тек ысырапшылықтың белгісі болуы мүмкін, бірақ оған жыныстық тазалықты баса көрсететін құндылықтар да әсер еткен болуы мүмкін дейді. Еуропа мен Америкадағы діни үйленулерде неке сақинасын тағу көптен бері бар, бірақ осы дәстүрдің бастауы белгісіз. Бір мүмкіндік – римдіктердің Vena amoris деп сенгені, ол төртінші саусақтан (сақина саусағынан) тікелей жүрекке баратын қан тамырлары деп есептелген. Сондықтан, жұбайлар осы саусаққа сақина тақса, олардың жүректері байланысқан болып саналған. Тарихшы Вики Говард бұл тәжірибенің «ежелгі» екеніне сенудің, көбінесе қазіргі замандағы ойлап табу екенін айтады. Америка Құрама Штаттарында күйеу жігітінің неке сақинасы 20-шы ғасырдың басында ғана пайда болды, ал Еуропада ол ежелгі римдіктерден бері дәстүрдің бөлігі болған, заңгер Гай осыған куә. Үйлену рәсімінен шығу «құшақтасу» деп те аталады және көбінесе дәстүрлі амалдарды қамтиды, мысалы, Эфиопиядағы үйлену тойында жаңа үйленгендер мен тойға қатысушылар ақсақалдардың тізелерін иіп, сүйеді. Құшақтасуға көбінесе өнімділік пен молшылықтың символы – күріш лақтыру кіреді, сондай-ақ Үндістан мен Малайзия сияқты елдерде де осылай жасалады. Қарсылығына қарамастан, осы мақсатта пісірілмеген күрішті пайдалану құстарға зиян келтірмейді. Күріштің орнына аяқ киім лақтыру да бірнеше мәдениеттерде қолданылған. Үйлену рәсімінен кейін әдетте той немесе таңғы ас өткізіледі, онда күйеу жігітінің, куәгердің, қалыңдықтың әкесінің және мүмкін қалыңдықтың сөз сөйлеуі, жас жұбайлардың алғашқы биі және әсем тортты кесу сияқты амалдар болады. Соңғы жылдары дәстүрлер өзгеріп, қалыңдық пен оның әкесінің биі, сондай-ақ кейде күйеу жігіті мен оның анасының биі де қосылды.
Орналасқан жерлер
Кейбір елдерде үйлену тойының қайда өткізілуі мүмкін екендігіне шектеулер бар. Мысалы, 1994 жылғы Неке туралы заңға дейін Англия мен Уэльсте некелерді тек қана уәкілетті діни ғимараттарда немесе азаматтық тіркеу кеңселерiнде ғана өткізуге болар едi, бiрақ Заң некеге арналған басқа "мақұлданған орындарда" рұқсат беру мүмкүндiктерiн кеңейтті. Кретни осы заңдық өзгерістер енгізілгеннен кейін рұқсат алуға тырысқан көптеген орындарды атады, олардың ішінде қонақ үйлер, сарайлар, футбол алаңдары, жағажайлар және бұрынғы әскери кемелер бар. 2022 жылғы "Некелер және азаматтық серіктестіктер (мақұлданған орындар) (өзгерістер)" ережесі қабылданғаннан кейін үйлену тойларын өткізуге болатын сыртқы орындар да мақұлданды.
Батыс үйлену тойы
Батыс елдеріндегі үйлену тойларында некеге дейін немесе кейін ойнатылатын музыкалар бар, мысалы, келіннің дәлізбен жүруіне арналған ән (мысалы, үйлену маршы). Мұндай қолданысқа 1878 жылы Нора Робинсон мен Александр Киркман Финлейдің үйлену тойы мысал болады. Рихард Вагнердің "Лоэнгрин" операсынан алынған "Келіннің хоры", көбінесе "Міне, келіні келеді" деп аталады, процессия ретінде жиі қолданылады. Вагнердің антисемит болғаны айтылады, сондықтан бұл хор еврей үйлену тойларында көбінесе ойнатылмайды. Ұлыбритания заңнамасы діни мағынасы бар музыканы азаматтық тіркеу рәсімінде пайдалануға тыйым салады. Иоганн Пахельбелдің ре мажордағы каноны – процессияға баламалы нұсқа. Басқа баламалардың ішінде Боб Марлидің "One Love" сияқты заманауи әндер де бар, оны кейде сталь-барабан тобы орындайды. Ұлыбританияда жүргізілген сауалнамаға сәйкес, үйлену тойына сыйлық ретінде ең төменгі сома 24,70 фунт стерлинг, ал ең жоғары сома 111,46 фунт стерлинг көлемінде жұмсалады. Сауалнамаға қатысушылардың 85% адамдармен жақсы қарым-қатынас болған жағдайда, оларға көбірек ақша жұмсайтындарын айтты.
Христиандық әдет-ғұрыптар
Христиан шіркеулерінің көпшілігі некеге бата береді, ол белгілі бір мағынада қасиетті институт ретінде қарастырылады, бірақ терминология мен оған байланысты теологиялық мағыналар бір конфессиядан екіншісіне кеңінен өзгереді: мысалы, "қасиетті одақ", "неке сакраменті", "қасиетті неке рәсімі", "қасиетті бірігіс" және т.б. Қасиетті одақ рәсіміне әдетте жұбайлардың өмір бойы сүйіспендікке және адалдыққа бір-біріне берген уәделері немесе салтанатты серттері кіреді, сондай-ақ қауымның олардың қарым-қатынасын қолдауға берген уәдесі болуы мүмкін. Шіркеуде тойланатын үйлену – христиан пасторы басқаратын рәсім. Дәстүр бойынша, христиан үйленуі шіркеуде өтеді, себебі христиан некесі идеалды түрде адамның сенім жолына қадам басқан жерде басталады (христиандар өз қауымының қатысуымен шіркеуде крещение рәсімін қабылдайды). Католик христиандарының үйленуі "шіркеу ғимаратында" өтуі керек, өйткені қасиетті одақ – сакрамент; сакраменттер Мәсіхтің алдында Құдайдың үйінде нормативті түрде өтеді, және "сенім қауымының мүшелері оқиғаға куә болып, сакраментті тойлағандарға қолдау мен жігер беруі керек". Батыс христиандығының кейбір дәстүрлі үйлену рәсімдерінде (әсіресе католицизм, лютерандық және англикандық) діни қызметкер неке батасын беру кезінде тізе бүгіп отырған жұбайлардың үстіне "некелік жамылғы" (velatio nuptialis) жабылады, ол "келін мен күйеуді біріктіретін некелік омырауды" білдіреді. Некеге тұру алдында кеңес беру ұсынылуы немесе талап етілуі мүмкін. Кейбір христиан елдерінде немесе конфессияларында үйлену рәсімінен бұрын некелесу рәсімін өткізу, сондай-ақ некеге тұру туралы хабарлама оқу қажет болуы мүмкін. Рим-католик шіркеуінде қасиетті одақ жеті сакраменттің бірі саналады, бұл жағдайда жұбайлар діни қызметкер мен қауым мүшелерінің куәгерлігімен бір-біріне сыйлайтын сакрамент. Барлық сакраменттер сияқты, оның да Исаның өзі енгізгеніне сеніледі (Матфей 19:1–2, Католик шіркеуінің катехизисі §1614–1615 қараңыз). Шығыс православие шіркеуінде ол құпиялардың бірі болып саналады және діни қызметке бекіту және шейіт болу ретінде қарастырылады. Үндістандағы этномәзһабтық христиандық топ – Сент-Томас христиандарының үйлену рәсімінде жергілікті үнді дәстүрлерінің элементтері қолданылады. Протестант үйленулері әсем (лютерандық және англикандық) немесе қарапайым (баптистік) болуы мүмкін. Мысалы, Біріккен методист шіркеуіндегі христиандық неке рәсімі (I дәстүр) әдеттегі жексенбілік құлшылықтан алынған әндер, дұғалар, Киелі кітаптан оқылатын үзінділер, сондай-ақ некеге арналған басқа да ерекше элементтерді қамтиды, мысалы, неке сертіне берген уәде, неке сақиналарын алмастыру және жұбайларға арналған арнайы бата беру. Қасиетті Қауымның литургиялық протестант шіркеулерінде (мысалы, лютерандық, англикандық немесе методистік) үйлену рәсімінің бөлігі болуы мүмкін, бірақ басқа төмен шіркеу протестанттық ағымдарында (мысалы, баптистерде) сирек кездеседі. Достар жиналысындағы квакер үйлену рәсімі құлшылық үшін басқа кез келген жиналысқа ұқсас, сондықтан Достар емес адамдар күткен тәжірибеден көбінесе өзгеше болады. Кейбір Батыс елдерінде мемлекет тарапынан тану үшін жеке және зайырлы азаматтық үйлену рәсімін өткізу қажет, ал басқа Батыс елдерінде жұбайлар жергілікті биліктен некеге тұруға лицензия алуы керек және оны заңмен уәкілетті христиан немесе басқа дін қызметкері арқылы рәсімдеуге болады. XXI ғасырдың басынан бері көптеген елдерде бір жынысты жұбайларға азаматтық некеге тұруға рұқсат берілді, ал сол елдердің кейбір христиан шіркеулері бір жынысты жұбайлардың діни некелерін өткізуге рұқсат береді, бірақ кейбіреулері оған тыйым салады. "Бір жынысты неке" мақаласын қараңыз.
Индуистік әдет-ғұрыптар
Индуизм діни рәсімдері әдетте толықтай немесе кем дегенде ішінара санскрит тілінде, индуизмнің қасиетті жазбаларының тілінде жүргізіледі. Той тойлары бірнеше күнге созылуы мүмкін және аймаққа, діни ағымға және қауымға байланысты өте әртүрлі болуы мүмкін. Мехенди рәсімі индуисттердегі дәстүрлі ғұрып, онда тойға дейін күйеу жігіттің қолына және аяғына хна жағылады. Той күні күйеу жігіт пен қалыңдық қонақтардың алдында бір-біріне гүл шоқтарын тағады. Көптеген қонақтар осы қысқа ғана рәсімге куә болып, содан кейін араласып, тамақтанып, кетеді. Дінге қатысты бөлігі (болған жағдайда) жақын достары мен туыстарының куәлігімен бірнеше сағаттан кейін өтеді. Діни рәсім болған жағдайда, брахман (индуизм дінінің жұбасы) қасиетті яджна (отқа құрбан шалу) ұйымдастырады, ал қасиетті от (Агни) некенің басты куәгері (сакши) саналады. Ол Ведалар мен қосымша мәтіндерден мантралар оқиды, ал жұбайлар оттың алдында отырады. Ең маңызды қадам – саптапади немесе саат фера, онда күйеу жігіт пен қалыңдық қол ұстасып, қасиетті отты жеті рет айналып өтеді, әр айналым некелік серт білдіреді. Содан кейін күйеу жігіт қалыңдықтың шашының тамырын қызыл бояумен (синдор) белгілейді және мойнына алтын алқа (мангалсутра) тағады. Немесе сары жіпті зәйтүн майымен 3 рет байлап, қалыңдықтың мойнына түйеді. Бірінші түйін күйеуіне деген адалдығын, екіншісі күйеуінің ата-анасына, ал үшіншісі Құдайға деген құрметін білдіреді. Бұл аталған рәсімдерге дейін немесе кейін тағы да бірнеше рәсімдер орындалуы мүмкін. Содан кейін қалыңдық туыстарынан ресми түрде ажырасып, күйеуінің отбасына қосылады.
Ислам әдет-ғұрыптары
Үйлену тойы отбасылар үшін қуанышты кезең болып саналады. Таяу Шығыста әр аймақта түрлі-түсті, мәдени ерекшеліктер кездеседі. Некеге көбінесе отбасы мүшелерінен екі еркек куәгер шақырылады. Құран бойынша, үйленген мұсылман жұбайлары бір-бірін қорғап, қолдайды және бір-біріне ғана арналған. Барлық мұсылман некелері жария етуі керек, және құпия түрде жасалмайды. Көптеген мұсылмандар үшін, фиқх бойынша тіркеу кеңсесіндегі растаумен бірге, осы рәсім нағыз үйлену тойы болып есептеледі. Исламда үйлену, әсіресе ислами құқықта, заңды шарт ретінде қарастырылады. Дегенмен, көптеген мұсылман мәдениеттері мешіт пен неке институтын бөліп қарастырады; діни қызметкер міндетті емес, бірақ көбінесе имам рәсімді өткізеді және қысқа уағыз айтуы мүмкін. Салтанаттар елдеріне қарай өзгеріп отыруы мүмкін, бірақ негізгі рәсімнен кейін Валима (түйелік той) ұйымдастырылады. Исламда белгілі бір діни шектеулермен көп әйел алуға рұқсат беріледі. Бірақ, мұсылмандардың көп бөлігі дәстүрлі түрде моногамияны ұстанады. Исламда ата-ананың немесе кез келген адамның ер немесе әйелді өз еркіне қарсы некеге мәжбүрлеуі, қысым көрсетуі немесе алдауы тыйым салынған. Барлық некелер ізгі ниетпен басталуы қажет.
Қытайлық кеден
Қытайдың дәстүрлі үйлену тойларында шай ішу рәсімі батыс үлгісіндегі үйлену келісіміндегі ант берумен тең келеді. Бұл рәсім қазірге дейін қытай ауылдарында кеңінен таралған, бірақ ірі қалалардағы жастар, сондай-ақ Тайвань, Гонконг, Малайзия және Сингапурдағы жастар батыс стилінде үйленумен қатар шай ішу рәсімін де сақтайды. Келін үйінен күйеуімен бірге күйеу үйіне аттанғанда, "Бақыт әйел" оның басына қызыл қолшатыр ұстап тұрады, бұл "Бұтақты көтеріңіз, жапырақтарды жайыңыз" дегенді білдіреді. Бұл "Бақыт әйел" – бақытты неке, сау балалар, күйеуі және тірі ата-анасы бар адам болуы керек. Басқа туыстары оның алдына күріш, қызыл және жасыл бұршақ сеуіп шашады. Қызыл қолшатыр келінді зұлым рухтардан қорғайды, ал күріш пен бұршақ алтын тауықтың назарын аудару үшін шашылады. Жаңа үйленген жұбайлар ата-аналарының алдында тізе бүгіп, шай ұсынады. Шай дайындаған "Бақыт әйел" жас жұбайлар мен олардың отбасыларына құтты тілектер айтады. Жаңа үйленген жұбайлар бір-біріне шай ұсынғанда, құрмет көрсету үшін шай кеселерін жоғары көтереді. Шайды қабылдағандар әдетте келінге зергерлік бұйымдар немесе қызыл конверт сыйлайды. Шай ішу рәсімі – жас жұбайларды бір-бірінің отбасымен таныстырудың және олардың ата-аналарына құрмет пен алғыс айтудың ресми жолы. Жаңа үйленген жұбайлар ата-аналарының және ересек туыстарының алдында тізе бүгіп, шай ұсынады. Ата-аналар жас жұбайларға бата беріп, сыйлықтарын тартады.
Уэльстік әдет-ғұрып
19 ғасырға дейін, алғаш рет 13 ғасырда "Анерин кітабында" тіркелген, уэльстіктер "Нейтиор" немесе "Нейтор" деп аталатын дәстүрді сақтаған. Бұл дәстүр бойынша, үйленгеннен кейінгі келесі жексенбіде күйеу жігіт пен күйеу баланың ата-анасының үйінде үлкен дастархан ұйымдастырылып, қонақтар тамақ пен ойын-сауыққа ақы төлеп, жас жұбайларға жаңа үй алуға көмектесетін.
Гуманистік үйлену тойлары
Көптеген неке дәстүрлері мен рәсімдер діндерде бастау алып, әлі күнге дейін діни басшылар орындайды, бірақ кейбір неке дәстүрлері мәдени және сол аймақтардағы басым діндерден бұрын пайда болған. Діни көзқарасы жоқ адамдар көбінесе мазмұны діни емес (әлеуметтік емес) үйлену тойын өткізуді қалайды. Осы сұранысқа жауап беру үшін гуманистік тойлаушылар жүргізетін зайырлы рәсімдер алғаш рет 19 ғасырда пайда болды. Ұлыбритания гуманистері 1890 жылдары гуманистік үйлену тойларын бастады, және олардың үйлену тойлары Англия, Уэльс және Солтүстік Ирландиядағы жұптар арасында танымал. Шотландияда Шотландия гуманистік қоғамы (ШГҚ) 1980 жылдардан бері елде зайырлы рәсімдер өткізіп келеді. Бұл рәсімдер 2005 жылдан бері заңды түрде мойындалды және 2018 жылы шіркеудегі үйлену тойларынан басып өтті. Гуманистік үйлену рәсімдері АҚШ, Канада және соңғы кезде Бразилия сияқты елдерде өткізіледі, бірақ олардың тек бірнешеуінде ғана заңды мәртебесі бар. Гуманистік тойлаушылар Ирландия Республикасында заңды азаматтық некелер мен азаматтық одақтарды тіркеуге құқылы. Ирландияда католик шіркеуінің ықпалы төмендегендіктен, зайырлы үйлену тойларына сұраныс артып келеді. 2015 жылдан бері ирланд гуманистері Ирландия шіркеуінен гөрі көп үйлену тойларын өткізді.
Түрлері
Тойларды өлшеміне немесе мәдени дәстүрлеріне қарай жіктеудің көптеген жолдары бар. Той бірнеше санатқа жатуы мүмкін, мысалы, алыс жердегі шағын той немесе азаматтық түрде қашу.
Ақ үйлену тойы
Ақ үйлену – бұл дәстүрлі, ресми немесе жартылай ресми Батыс үлгісіндегі үйлену тойы. Бұл термин үйлену көйлегінің түсіне байланысты қолданылады. Виктория патшайымы Альберт ханзадаға үйленген кезде таза ақ көйлек кигеннен кейін көптеген адамдар оның таңдауын үлгі етіп алды, содан бері бұл түс танымал болды.
Межелік үйлену тойы
Қашып үйленуден шатастырмау керек, мақсатты жердегі той – бұл тойды өткізу, көбінесе демалысқа ұқсас орында, шақырылған қонақтардың көпшілігі саяхаттап, көбінесе бірнеше күнге тоқтауға тиіс жерде. Бұл тропикалық аймақтағы жағажайдағы рәсім, қалалық демалыс орталығында, қонақүйde, банкет залында, тауда немесе географиялық тұрғыдан алыс досыңыздың немесе туысыңыздың үйіндегі қарапайым рәсім болуы мүмкін. 2009 жылғы экономикалық дағдарыс кезінде дәстүрлі тойлармен салыстырғанда мақсатты жердегі тойлар өсуді жалғастырды, себебі олардың көлемі әдетте кішкентай болғандықтан шығындар төмен болады. 21 ғасырда, әсіресе Ұлыбритания, Франция және Германия сияқты Еуропа елдерінде сарайлар немесе сәнді үйлер сияқты беделді орындарда өткізілетін тойлар күннен-күнге танымал болып келеді. 2010 жылдан бері Индонезия, Таиланд, Маврикий, Мальдив, Үндістан және Пәкістан сияқты экзотикалық жерлерде өткізілетін тойлардың саны артты. Кейбір христиан діндерінде, мысалы, Католик шіркеуінде мақсатты жерде той жасауға тыйым салынған, себебі христиандық некелер Құдайдың алдында шіркеуде болуы керек деп есептеледі, осы шіркеуде христиандар ізгілену жолын қабылдап, крещение рәсімінен өтеді.
Таулық немесе шотландтық үйлену тойы
Таулы немесе шотландтық тойда күйеу жігіт және оның серіктерінің кейбіреуі немесе барлығы килт киеді. Келіншек таспа немесе басқа тартан суырып салма киімдерін киюі мүмкін. Сабырлық арка үшін шотландтық себет қылышы қолданылады.
Көпшілік тойы
Ұжымдық немесе жаппай үйлену – бірнеше жұптың бір уақытта үйленуімен өтетін бір рәсім.
Микрожіптеу
Микротой немесе минимония туған-туыстар мен жақын достардың шағын санымен сипатталады. Қонақтардың саны, әдетте, отбасы мүшелерін қоса алғанда, 10 немесе 15 адамнан аспайды, бірақ кейбір дереккөздер 50 қонаққа дейінгі шағын тойды да осылай атайды. Қашқан немесе куәгерсіз азаматтық некеге қарағанда, микротой алдын ала жоспарланып, хабарланады және отбасы сақтағысы келетін кез келген дәстүрлер мен шараларды қамтуы мүмкін, мысалы, той торты, фотосуреттер немесе діни рәсімдер. Микротойлар COVID-19 пандемиясы кезінде қоғамдық денсаулық сақтау шектеулеріне сәйкес келіп, той өткізудің бір жолы ретінде кең танылды. Пандемия шектеулері алынғаннан кейін де олар танымал болып қала берді, жұбайлар олардың айтарлықтай төмен құнын бағалады.
Әскери үйлену тойы
Әскери үйлену – әскери шіркеуде өткізілетін рәсім, және оған қылышпен құрылған арка (Saber Arch) болуы мүмкін. Көптеген әскери үйленулерде үйленуші жұбайлардың бірі немесе екеуі де әдетте азаматтық кеш киімдерінің орнына әскери форма киеді. Зейнеткерлікке шыққан кейбір әскери қызметшілер қызметтен босағаннан кейін үйленгенде әскери үйлену рәсімін таңдауы мүмкін.
Шаруалардың үйлену тойы
Шаруалардың үйлену тойы – голландтық карнавал салты. Лимбург және Брабанттың барлық аймақтарында боренбрюилофт (шаруалардың үйлену тойы) карнавалдың бір бөлігі болып табылмайды. Көбінесе Лимбургтың солтүстік және орталық бөліктерінде, сондай-ақ Солтүстік Брабанттың шығыс бөлігінде боренбрюилофт карнавал кезінде жиі өткізіледі және карнавал мәдениетінің маңызды бөлігі саналады. Әр карнавалдық бірлестіктің үйленуге жұбай таңдау бойынша өзіндік дәстүрі бар. Көбінесе күйеу жігіт пен қалыңдық он бір кеңесшінің шешімімен немесе өткен жылы үйленген жұптың таңдауымен анықталады. Жаңа үйленгендердің нақты өмірде бірге болуы міндетті емес. Сондай-ақ, күйеу жігіт пен қалыңдықтың бұрыннан үйленген болуы да қажет емес. Алайда, күйеу жігіт пен қалыңдық карнавал кезінде бір-біріне ғашық болулары керек және олардың махаббатын тойға келген барлық адамдарға жеткізуі тиіс. Шаруалардың үйлену тойының ең қызықты бөлігі – күйеу жігіт пен қалыңдықтың «настоящий емес» (шартты) үйлену тойы мен той-думаны. Нақты үйленудегі көптеген элементтерді осы тойда да көруге болады. Біріншіден, қыз бен жігіттің құдаласуы ресми түрде жарияланады, дәл нақты үйлену сияқты. Екі отбасы да тойды және рәсімді ұйымдастыруда бір-бірін жақсы тануға тырысады, бұл кәдімгі үйлену тойына ұқсас. Екі отбасы да тойға арналған ойын-сауық дайындайды. Нақты үйлену тойы сияқты, қонақтарға лайықты киім киюге шақырылады. Күйеу жігіт пен қалыңдық көбінесе 1940 жылға дейінгі киімдерді таңдайды. Мысалы, қалыңдық Брабанттың дәстүрлі бас киімі – пофферді киеді.
Бір жыныстылардың некелесуі
Бір жынысты неке – бір жынысты екі адамның арасындағы неке.
Қарулы үйлену
Атыс тойы – күйеу жігіт қалыңдыққа үйленгісі келмейтін, бірақ отбасылық, қоғамдық немесе заңдық салдарлардан қорғану үшін оған үйленуге қысым көрсетілетін той. Көп жағдайда қалыңдық үйлену алдында жүкті болады, және қалыңдықтың отбасы, көбінесе әкесі, жүктілік анық көрінбей тұрып күйеу жігіттің қалыңдыққа үйленуін талап етеді.
Қасиеттілік антін қайталау тойы
Неке антын жаңалау – бұл үйленген жұбайлардың неке антын қайтадан беру немесе растау рәсімі. Әдетте, бұл рәсім маңызды мерейтойды тойлау үшін өткізіледі. Сонымен қатар, отбасы мен достардың алдында неке рәсімін қайта жасау үшін де өткізілуі мүмкін, әсіресе бұрын қашып үйленген жағдайда.
Демалыс күндері
Соңғы апта күндері тойлау – бұл жұбайлар мен олардың қонақтары бүкіл соңғы апта бойы тойлайтын той. Тойдың жоспарына шипажайда емделу, гольф турнирлері сияқты арнайы іс-шаралар енгізілуі мүмкін. Әдетте, қонақтар той өтетін орында жеке бөлмелерде орналасады, ал жұбайлар соңғы аптаның соңында қосымша таңғы ас ұйымдастырады.
Қара үйлену тойы
Қара үйлену, яғни яһуди тілінде "шварц хасине" деп те аталатын, немесе оба кезіндегі үйлену, яһуди тілінде "магейфе хасине" деп аталатын, – дағдарыс кезінде, әсіресе эпидемиялар кезінде өтетін яһуди дәстүрі. Бұл әдет бойынша, көбінесе кедей жетімдер, тіршілікке ие болмай жүргендер немесе мүмкіндігі шектеулі адамдар, аурулардың алдын алу мақсатымен неке қияды.
Той индустриясы
2016 жылы әлемдік үйлену индустриясының құны 300 миллиард долларды құрады. Сол жылы АҚШ-тың үйлену индустриясының өзі 60 миллиард долларға бағаланды. АҚШ-та 600 000 кәсіпорнында 1 миллионнан астам адам жұмыс істейді және ол жыл сайын 2%-ға өседі. Технологияны кеңінен қолдану индустрияда өзгерістерге алып келді. Келіндерге арналған веб-сайттар, блогтар мен әлеуметтік желілер шығындарды арттырып, жаңа трендтер мен дәстүрлерді қалыптастырды. 2016 жылы АҚШ-та үйлену тойының орташа құны шамамен 14 400 долларды (қазіргі шақтағы доллармен) құрады. (Бұл, жұптардың жартысы одан көп, ал жартысы одан аз жұмсағанын білдіреді.) Үйленуге шамадан тыс жұмсау қарызға батып, ажырасумен аяқталатын, ұзаққа соқпайтын некелерге әкелуі мүмкін. Тойға байланысты барлық шығындарға 10 000 АҚШ долларынан аз жұмсаған, бал айына сапарға барған және көптеген қонақ шақырған жұптардың ажырасу ықтималдығы төмен болды. Пікір келіспеушіліктен алдын алудың ең жақсы жолы – отбасымен ашық түрде әңгімелесіп, қаржылық мүмкіндіктерге қарай жоспарлау. Бұл сондай-ақ «үйлену бағасының жоғарылатуы» деп те аталады. 2016 жылы Consumer Reports басылымында жарияланған мақалада, сатушылардан баға сұраған құпия сатып алушылардың 28%-на «той салығы» қосылғаны анықталды. Сатушылар үйлену тойына дайындалып жатқан клиенттердің талаптары жоғары немесе индустрия стандарттарымен таныс емес деп ойлағандықтан, олардан көп ақы талап етуі мүмкін.
Вьетнам
Бұрын вьетнамдықтар бұл рәсімді «келін алып келу рәсімі» деп атаған. Қазіргі кезде бұл рәсімді «үйлену тойы» немесе «неке тойы» деп атайды. Бұл той – қалыңдық пен күйеу жігіттің, сондай-ақ олардың екі отбасысының бақытын құттап өтетін мереке. Бұл рәсім кейбір елдерде маңызды саналады және көбінесе жұбайлар үкіметтен неке куәлігін алғаннан кейін ғана өткізіледі. Вьетнамдық үйлену тойында рәсім мен қалыңдықтың күйеу жігіттің үйіне келуі үшін жақсы күнді таңдау қажет. Вьетнамдық үйлену тойында әдетте мейрамханада немесе үйде дастархан жайылады, оған достар шақырылады. Қонақтар көбінесе үйлену тойына сыйлық немесе ақша сыйлайды.