Кіріспе

Некеге тұруға уәде беру; некеге дайындалу кезеңі

Жағу (некеге тұруға уәде беру) – некеге тұру туралы ұсынысты қабылдау туралы жариялау мен некеге тұрудың өзі арасындағы уақыт кезеңі (әдетте, бірақ әрқашан емес, тоймен басталады). Осы кезеңде жұптар «жағулы», «құдаланған», «ниеттес», «жағуға міндеттенген» немесе жай ғана «жағулы» деп аталады. Болашақ күйеу жігіттер мен қалыңдықтар сәйкесінше «жағулы жігіт» (ер адам) және «жағулы қыз» (әйел адам) деп аталады. Сүйісудің ұзақтығы әртүрлі болуы мүмкін және көбінесе мәдени нормаларға немесе тараптардың келісіміне байланысты. Бұрынғы кезде ұзақ жылдарға жағу жасау формалды ұйымдастырылған некелерде кең таралған, сондай-ақ ата-аналар балаларының некесін олар есейгенге дейін көп жылдар бұрын ұйымдастыруға келісетін. Бұл әлі де кейбір елдерде кездеседі. Көптеген дәстүрлі христиан діндерінде христиандық жағу рәсімі (сондай-ақ «жағулы жұпқа бата беру» немесе «ниетті жариялау» деп те аталады) бар, ол Құдай мен шіркеу алдында некеге тұру ниетін батамен бекітеді. (Ескерту: ежелгі еврей тіліндегі «эрусин» сөзі қазіргі ивритте «жағу» мағынасын білдіреді, бірақ «құдалық» емес.) Бұл кейіннен Ежелгі Грецияда «гамос» және «энгеизис» рәсімдері ретінде қабылданды, бірақ яһудилердегіден айырмашылығы, куәгерлер алдында жасалған келісім ауызша ғана болды. Сақинаны римдік неке заңдары яһудилерден қарыз алды, күйеу жігіт некеге тұруға ант бергеннен кейін және жағу тойында сыйлықтарды ұсынғаннан кейін сақина тағу рәсімі болды.

Иудаизм

Талмуд дәуіріндегі (б.з.д. 1-ғасыр – б.з. 6-ғасыры) яһуди үйлену тойларында, құдалық (эрусин) және үйлену (нисуин) рәсімдері көбінесе бір жылға дейін аралықпен өткізілетін. Келін өз ата-анасымен бірге тұратын, ал үйлену рәсімі күйеу жігіт оның үшін дайындаған бөлмеде немесе шатырда өтетін. Орта ғасырлардан бері бұл екі рәсім қосылып, көпшілік алдында бірлесіп өткізіледі. Құдалық қазіргі таңда яһуди үйлену рәсімінің бөлігі болып табылады, күйеу келінге сақина немесе ең болмағанда символдық құны бар зат сыйлағанда орындалады. Жоғарыда айтылғандай, яһуди дінінде құдалық және жай ғана келісім екі бөлек нәрсе саналады; құдалықты бұзу ресми ажырасуды қажет етеді, ал құдалыққа берген уәдені бұзу – зиналық қатынасқа тең.

Христиандық

Көптеген жерлерде, Құдалық рәсімі (сондай-ақ 'құдалықты баталау' немесе 'ниетті жариялау' деп те аталады) қасиетті некеге дейінгі дайындық ретінде бүгінгі таңда христиан дінінің дәстүрлі түрлерінде екі христианның бір-бірімен үйлену ниетіне бата беру және бекіту рәсімі болып табылады. Құдаланған жұбайлар некеге тұрғанға дейін, тіпті физикалық байланыс жасағаннан бұрын да заңды түрде күйеу мен әйел деп есептеледі. Батыс Еуропа мәдениетінде ресми құдалық кезеңі 1215 жылы Папа Иннокентий III басқарған Төртінші Латеран кеңесінде басталған болуы мүмкін, онда "некелер шіркеулерде дін қызметкерлері арқылы белгілі бір уақытта жариялануы керек, егер заңды кедергілер болса, олар білінуі үшін" деп шешім қабылданды. Некеге тұру ниетінің мұндай ресми шіркеуде жариялануы хабарлама (banns) деп аталады. Кейбір елдерде хабарлама оқу заңды неке рәсімінің бір бөлігі болуы мүмкін.

Протестанттық шіркеулер

Лютерандық "Құлшылық үлгілері" кітабында "Шіркеудегі құдалық рәсімінің нысаны мен тәртібі" бөлімі бар, ол шіркеуде немесе келіннің үйінде өткізілуі мүмкін. Бұл рәсім тарих бойында кездеседі, мысалы, ерте лютерандық құлшылық мәтіндерінде, сондай-ақ 1604 жылғы Страсбург К.О. сияқты нұсқаларда да кездеседі.

Неке балдақтары

Көңіл қою сақиналарының әдет-ғұрыптары уақытқа, орынға және мәдениетке қарай әртүрлі болады. Көңіл қою сақинасы тарихи тұрғыдан сирек кездесетін, ал мұндай сыйлық берілген жағдайда ол неке сақинасынан бөлек болған. Еврей Киелі кітабында некеге тұздық беру дәстүрінің алғашқы мысалы Жараттылыс 24:22 (HE) -де, Дамаск қаласының Елиезер Ребеккаға алтын мұрын сақинасын (Chayei Sarah 24:22) бергенде кездеседі, ал Саадия Гаон да Нехемия 7:46 (HE) -дегі «benei tabbaot» (сақиналардың балалары) деген тіркес бұл практиканың мүмкін көзі болуы мүмкін екенін айтады. Соңғы жағдайда сөз байласу емес, некеге тұруға қатысты; яһуди дінінде некеге тұрудың үш жолының бірі - күйеудің қалыңдыққа ақша немесе кемінде бір номиналды құндылығы бар зат беруі. Шындығында, яһуди дінінде некелік сақинамен келісім жасау ұзақ жылдардан бері қалыптасқан дәстүр. Византия империясында неке сақинасын қолдану біздің заманымыздың 3-ші ғасырына дейін барып жетеді. Рим империясы кезеңіндегі романтикалық сақиналарда жиі қол ұстасу бейнесі болған, ол келісімді білдірген, содан кейін келттік кладдаг символы (жүректі қысып ұстаған екі қол) екі адам арасындағы махаббат пен адалдықтың символы ретінде дамыған болуы мүмкін. Римдіктер шеңберді екі адамның арасындағы байланыс деп санаған және мәңгілік символы ретінде қараған, бірақ алғаш рет оны төртінші саусаққа (сақина саусағына) римдіктер киген, олар бұл саусақты «махаббат тамыры» - vena amoris бастауы деп есептеген, ол жүрекке дейін жететін тамыр. Көңіл қою сақиналарын беру немесе алмастырудың қазіргі батыстық формасы дәстүрлі түрде 1477 жылы Киелі Рим императоры Максимилиан I Бургундиялық Марияға алмаз сақинасын сыйға тартқан кезде басталды деп есептеледі. Аргентина сияқты басқа елдерде ерлер мен әйелдер неке сақинасына ұқсас сақина тағады. Олар бейресми «дос-қызы» қарым-қатынасын білдіретін күмістен («alianza de plata») жасалған, бірақ бұл алғашқы қадам әрқашан орындалмайды; алайда, қаржылық жағдайға байланысты бұл жалғыз сақина болуы мүмкін. Алтын бау («anillo de compromiso» немесе «alianza de oro») қызға беріледі, ал алмаз сақина («cintillo») күйеу жігіт ұсыныс жасағанда неке рәсімінде беріледі. Күйеу жігіт тойда киген алтын бау немесе жаңасы (кейбір ерлер оны көңіл қою кезеңінде тақпауды қалайды) қалыңдыққа беріледі; ал қалыңдық рәсімде бастапқы алтын бау мен жаңа алмазды алады. Қалыңдықтың алмаз сақинасы некеде және одан кейін, әсіресе ресми шараларда немесе кештерде неке сақинасының үстіне тағылады; әйтпесе, көңіл қою сақинасы екі тарап үшін де күнделікті киюге жеткілікті. Той кезінде сақиналар оң қолдан сол қолға ауыстырылады. Бразилияда олар әрқашан алтыннан жасалады және көңіл қою сақинасы үшін ешқандай дәстүр жоқ. Ерлер де, әйелдер де көңіл қою кезеңінде некелік сақинаны оң қолына тағады, ал некеге тұрғаннан кейін оларды сол қолына ауыстырады. Қазіргі заманда кейбір әйелдердің неке сақиналары екі бөлек бөліктен жасалады. Бір бөлігін күйеуінің ұсынысын қабыл алғанда тағу үшін, екіншісін неке рәсімінде беру үшін қызға береді. Екі сақинаны бірге таққанда, олар бір зергерлік бұйымға ұқсайды.

Тапсырыс берушілер

Қазіргі американдық мәдениетте кейбір құдалықтар құдалық тойында жарияланады, дәстүр бойынша оны келіннің ата-анасы өткізеді. Бұл тойлар үйлену тойына дейін келін мен күйеудің достарын және туыстарын бір жерде таныстыруға көмектеседі. Көбінесе заманауи құдалық тойлары коктейльдік қабылдау немесе қарапайым декорациясы бар кешкі ас түрінде болады. Сыйлықтар көбінесе үйлену тойының өзінде немесе келінге арналған тойда беріледі.