Кіріспе

Қоғамдық шыршалар туысы

Түрлер жәшігі
| атауы = Қытай шағандығы
| суреті = Platycladus orientalis Simatai.jpg
| сурет сипаттамасы = Қытайдың Ұлы Қабырғасындағы Симатайдағы табиғи ортасында өсетін Platycladus orientalis
| статусы = NT
| статустық жүйе = IUCN3.1
| статусы туралы сілтеме =
| ата-аналарды көрсету = 2
| туысы = Platycladus
| ата-аналық авторлығы = Spach
| түрі = orientalis
| авторлығы = (L.) Franco
| синонимдер туралы сілтеме = Шығыс шағандығы, Қытай шағандығы, биота немесе Шығыс туясы. Бұл түр Шығыс Азия мен Солтүстік Азияның солтүстік-шығыс бөліктерінде өседі, бірақ қазір Азия құрлығының басқа аймақтарында әкелінген түр ретінде табиғи жағдайда өсіп, таралып кеткен.

Сипаттама

Бір тұқымды ағаш, ол кішкентай, баяу өседі, биіктігіне дейін жетеді және діңінің диаметрі (өте ескі ағаштарда ерекше жағдайларда биік және диаметрі). Жапырақтары жалпақ шоғырлар түзеді, қабықша тәрізді жапырақтары ұзындығында, ашық жасыл түсті, бірақ қыста қоңыр немесе мысқылы-сары түске өтеді. Шишалар ұзын, жасыл, тозаңданудан шамамен сегіз ай өткен соң қоңыр түске дейін піседі, және қарама-қарсы жұптарда орналасқан 6–12 қалың қабыршақтары бар. Тұқымдары ұзындығында, қанаты жоқ. Бұтақтары салыстырмалы түрде қысқа, еркін орналасқан және көбінесе тік бағытталған, ал қабығы қоңыр түсті, тар тік жолақтармен бөлінеді. Жаңа өркендері қысыңқы және тік жазықтықта орналасқан. Жапырақтары төрт қатарға орналасқан, ет тәрізді, қарама-қарсы, кезекті орналасқан, қиықталған, ересектерде жапырақшалар бір-біріне жабысқан, сәл ішке иілген, біркелкі жасыл түсті және төменгі жағында шайыр безі бар. Әйел шишалары, шағын лосось түсінде және жас кезінде көкшіл-жасыл түске өтетін, сантиметрлік, бір жылдық пісіп-жетілетін, 6-8 жалпақ, қалың, былғары қабыршақтары бар және ұшында ілмекшесі бар.

Таксономия

Жалпы оның туысының жалғыз мүшесі ретінде қабылданғанымен, жақын туысқан Microbiota decussata түрін Platycladus-қа қосу ұсынылған, бірақ бұл кеңінен қолданылмайды. Басқа да жақын туыстары - Juniperus және Cupressus, бұл екі туыс да Platycladus-пен жақсы үйлеседі. Ескі мәтіндерде Platycladus көбінесе Thuja туысына қосылған, бұл оның бір атауында, "шығыс туясы" дегенде көрінеді. Бірақ ол Thuja туысына тек қана алысқан ғана туыс. Оның айырмашылықтары – ерекше конустары, қанатсыз тұқымдары және дерлік иіссіз жапырақтары.

Этимология

Биномиалды атауы Platycladus "кең немесе жалпақ өркендермен" мағынасын білдіреді, бұл грек тіліндегі πλατύς (platys) – "кең, жалпақ" және κλάδος (klados) – "ағаш бұтағы, өркен" сөздерінен шыққан. Orientalis деген сөз оның Қытайдағы табиғи өсетін жеріне сілтеме жасайды.

Тарату

Бұл өсімдік Солтүстік-Батыс Қытайға тән, бірақ олардың туған жерлерін, қай жерге әкелінгенін анықтау қиын. Ол Маньчжурияда, Ресейдің Шығыс аймақтарында (Амур және Хабаровск) тараған, сондай-ақ қазір Корея, Жапония, Үндістан, Флорида және Иранда да табиғатта өседі. Бұған қоса, әлемнің көптеген елдерінде парктерде, бақшаларда, үйлердің аулаларында, зираттарда және тік қоршаулар үшін өсіріледі.

Қолданылуы

Құрғақшылыққа төзімді, ол көбінесе сәндік ағаш ретінде қолданылады, туған жерінде ұзақ өмір мен күш-қуат символы ретінде қастерленеді, сондай-ақ, орташа белдеуде кеңінен таралған. Одан әдемі формада кесіп жасауға болады, жыл бойы жасырмайтын қоршаулар құруға жарамды, әрі әсерлі, жіңішке, жалғыз ағаштарды қалыптастырады. Оның бірнеше сұрыптары іріктелген, соның ішінде 'Aurea Nana' Корольдік бау-бақша қоғамының Бау-бақшаға лайықтылығының марапатын алған. Ағашы буддалық храмдарда құрылыс жұмыстарына (лавайрос) және майысқанда хош иіс үшін қолданылады. Бұтақтары мен жапырақтарында 0,12% эфир майы бар, оның құрамында пинен және, мүмкін, кариофилен кездеседі. Ескерткіш ағаш ретінде қолданылуы Қытайдағы Чжоу әулеті заманына дейін барып жетеді, онда ол ханзадалардың ресми ескерткіш ағашы саналған.