Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Италиялық кастрат әншісі (1858–1922)
Italian castrato singer (1858–1922)
Алессандро Мореши (11 қараша 1858 – 21 сәуір 1922) – 19 ғасырдың соңындағы итальяндық хоршы және жеке ән жазбасын жасаған жалғыз кастрат.
Alessandro Moreschi (11 November 1858 – 21 April 1922) was an Italian chorister of the late 19th century and the only castrato to make solo recordings.
Ерте өмір
Алессандро Мореши 1858 жылғы 11 қарашада Папалық мемлекеттеріндегі Монте-Компатри қаласында, Фраскати (Лацио) маңындағы Рим католик отбасында, Луиджи Лоренцо Мореши (1840–1897) мен Роза Мария Потеллидің ұлы болып дүниеге келді. 19 ғасырдағы Италияда ішек мойнының шығыңқысымен туған болуы мүмкін, онда кастрация ем ретінде қарастырылған. Басқа мүмкіндік – оның 1865 жыл шамасында кастрацияланғаны, бұл жасөспендегі дауысы әсем балаларды кастрациялаудың көп ғасырлық дәстүріне сәйкес келер еді. Қалай болғанда да, өмірінің соңында ол Мадонна дель Кастагно шіркеуінде ән айтудан алған ләззатын, туған қаласынан тыс жерде еске алды.
Alessandro Moreschi was born on 11 November 1858 to Luigi Lorenzo Moreschi (1840–1897) and Rosa Maria Potelli, a Roman Catholic family in the town of Monte Compatri in the Papal States, near Frascati (Lazio). It is possible that he was born with an inguinal hernia, for which castration was still thought to be a cure in 19th century Italy. Another possibility is that he was castrated later, around 1865, which would have been more in line with the centuries old practice of castrating vocally talented boys well before puberty. In any case, much later in life, he referred to his enjoyment of singing as a boy in the chapel of the Madonna del Castagno, just outside his native town.
Ерте мансап
Морескидің әншілік қабілеттері бұрын Сикстин капелласы хорында болған Назарено Розатидің назарына түскен болуы мүмкін, ол жаңа таланттарды іздеп жүрген және шамамен 1870 жылы оны Римге алып келген. Сонымен қатар, ол Капоччидің Римнің жоғары қоғамының сарайларында ән салған солистер тобының тұрақты мүшесіне айналды. Мұндай кештердегі оның әнін Данияның Ватикан елшісінің американдық әйелі Анна Лили де Хегерман Линденкроне жарқын етіп сипаттады:
It seems likely that Moreschi's singing abilities came to the notice of Nazareno Rosati, formerly a member of the Sistine Chapel choir, who was acting as a scout for new talent, and took him to Rome in about 1870. and also became a regular member of the groups of soloists hired by Capocci to sing in the salons of Roman high society. His singing at such soirées was vividly described by Anna Lillie de Hegermann Lindencrone, the American wife of the Danish Ambassador to the Holy See:
1883 жылы Капоччи өзінің шәкірті үшін ерекше көрсетілім ұйымдастырды: Бетховеннің «Christus am Ölberge» ораториясы Италияда алғаш рет орындалды, онда Морески Серафимнің қиын колоратура рөлін орындады. Осы өнерінің нәтижесінде ол «l'Angelo di Roma» деп танылды, ал көп ұзамай Сикстин капелласы хорының барлық мүшелері оны сынақтан өткізгеннен кейін, ол ондағы бірінші сопрано болып тағайындалды және келесі тридцать жыл бойы осы лауазымды иеленді.
In 1883, Capocci presented a special showcase for his protégé: the first performance in Italy of the oratorio Christus am Ölberge by Beethoven, in which Moreschi sang the demanding coloratura role of the Seraph. On the strength of this performance, he became known as l'Angelo di Roma, and shortly after, having been auditioned by all the members of the Sistine Chapel Choir, he was appointed First Soprano there, a post he held for the next thirty years.
Сикстин капелласының хоры
Доменико Мустафа болды Сикстин капелласының директоры, ол өзі бір кезде кастрато сопрано болған, ол Морешидің, басқа нәрселермен қатар, Сикстин дәстүрін жалғастырудың жалғыз үміті екенін түсінді. Мореши Сикстин хорына қосылған кезде, тағы алты кастрато мүшесі болды, бірақ олардың ешқайсысы бұл жұмыстың сопранолық тесситурасын ұстап тұра алмады. Морешидің жұлдыз мәртебесі кейде оның басын бұрған сияқты: "Морешидің мінез-құлқы көбінесе кәсіби мінез-құлқы туралы ұмытуға жеткілікті болды, мысалы, концерттен кейін ол көпшілік арасында құрт сияқты жүріп, ұзын ақ шарфпен құттықтау алды".
Moreschi's Director at the Sistine was Domenico Mustafà, himself once a castrato soprano, who realised that Moreschi was, amongst other things, the only hope for the continuation of the Sistine tradition of performing the famous setting of the Miserere by Gregorio Allegri during Holy Week. When Moreschi joined the Sistine choir, there were still six other castrato members, but none of them was capable of sustaining this work's taxing soprano tessitura. Moreschi's star status sometimes seems to have turned his head: "Moreschi's behaviour was often capricious enough to make him forget a proper professional bearing, as on the occasion after a concert when he paraded himself among the crowd like a peacock, with a long, white scarf, to be congratulated "
Сикстин капелласының хоры ғасырлар бойы дәстүрлі жолдармен басқарылды және қатаң иерархиялық жүйеге ие болды. 1886 жылы аға кастрато Джованни Чезари зейнеткерлікке шықты, және сол кезде Мореши солистердің директоры (Direttore dei concertisti) болды. 1891 жылы Мореши хордың күнделікті кітапшасына жауапты секретарио понтаторе болды, ал келесі жылы хорды шақырумен, репетицияларды белгілеумен, демалысқа жіберумен және басқа да әкімшілік лауазымға тағайындалды. Осы жылы Алессандро Сикстин шіркеуіндегі хордың өз міндеттерін дұрыс орындауына бақылау жасау үшін де жауапты болды. Өнер жағынан бұл жұмыста ол соло орындаушыларды таңдап, репертуар құрастырды. Бұл кезең Сикстин хорының ұйымдастырылуында, сондай-ақ католик шіркеуінің музыкасында үлкен өзгерістер болды: Германияда пайда болған цецилиандық деп аталатын реформалау қозғалысы Римде өз ықпалын сезіне бастады. Оның шіркеу музыкасының Грегориан әнұраны мен Палестринаның полифониясының қос негіздеріне оралуына шақыруы Сикстин капелласының репертуарына да, практикасына да тікелей қауіп төндірді. Мұстафа оларға қарсылық көрсетті, бірақ уақыт оған қарсы болды. 1898 жылы ол Сикстин шіркеуінің мүшесі ретінде елу жылдығын атап өтті, сонымен қатар Лоренцо Перозиді ортақ мәңгілік директор етіп тағайындады. Бұл 26 жасар Пьемонт штатындағы Тортонадан келген діни қызметкер Мұстафаның жанына шынымен тікен болған. Мореши дәстүр мен реформа күштерінің арасындағы күресінің үнсіз куәгері болды, бірақ ол сондай-ақ дүниежүзілік мәселелерге де қатысты: 1900 жылы 9 тамызда Италия корольдік отбасының нақты өтініші бойынша ол жақында қаза тапқан король Умберто I-нің жерлеу рәсіміне ән шырқады. Бұл әсіресе ерекше болды, өйткені папалық әлі күнге дейін Италияның біріккен зайырлы мемлекетімен ресми байланыс жасамаған, оны жай ғана узурпатор деп қараған. 1902 жылдың көктемінде Ватиканда Мореши Лондонның граммофон және машинка компаниясы үшін алғашқы жазбасын жасады. Ол 1904 жылы қосымша жазбалар жасады: барлығы он жеті трек бар. Осы екі сессияның арасында бірнеше тағдырлы оқиғалар болды: 1903 жылы қарт Мустафа ақыры зейнеткерлікке шықты, ал бірнеше айдан кейін Сикстин дәстүрінің мықты қолдаушысы Папа Лео XIII қайтыс болды. Оның орнын Кеселиандықтың құдіретті қорғаушысы Папа Пьос X басқарды. Жаңа понтификтің алғашқы ресми актілерінің бірі - бұл моту проприо, Tra le sollecitudini ("Қайғы-қасірет арасында") жариялау болды, ол 1903 жылы 22 қарашада, Сент-Сесилия күні, орынды түрде пайда болды. Бұл - Мұстафа, Мореши және олардың әріптестерінің барлық ұстанымдарының түпкі тұғыры болды, өйткені оның бір жарлығында былай делінген: "Сопрано мен контральтоның биік дауыстарын қолдану қажет болған кезде, бұл бөліктерді шіркеудің ежелгі салтына сәйкес ұлдар атқаруы керек". Кастратидің фанатикалық қарсыласы Пероси жеңіске жетті, ал Мореши мен оның бірнеше қалған әріптестері зейнеткерлікке шығып, олардың орнына ұлдар тағайындалды. Морешидің әнші оқушысы Доменико Манчини өзінің қожайынының дауысын жақсы еліктейтін болғандықтан, Пероси оны кастрато деп қабылдады (қазiргi Италияда кастрация 1870 жылы тыйым салынған болса да), және онымен ешқандай байланысы жоқ. Манчини кәсіби контрабасшы болды. Ресми түрде Алессандро 1913 жылдың Пасхасына дейін Сикстин хорының мүшесі болды (осы күні ол отыз жыл қызмет еткеннен кейін зейнеткерлікке шықты), ал бір жылдан кейін Римдегі Киелі Петірдің Джулия капелласының хорында болды. 1914 жылы Пасха кезінде ол Веналық музыколог Франц Хабекпен кездесті, ол маңызды кітаптың авторы болды Die Kastraten und ihre Gesangskunst (Кастрати және олардың ән айту өнері, 1927 жылы Берлинде жарық көрді), ол Морешиді үлкен репертуарын қайта жаңғырту концерттерінде ойнатуды жоспарлаған. Бұл ешқашан жүзеге аспады: осы уақытқа дейін Мореши (қазір ол елу бес жаста) талап етілетін жоғары сопрано диапазонына ие болған жоқ, және сонымен қатар ол ешқашан қажетті виртуоздық опералық оқытуды алмаған.
The Sistine Chapel Choir was run on traditional lines centuries old, and had a strict system of hierarchies. In 1886, the senior castrato, Giovanni Cesari, retired, and it was probably then that Moreschi took over as Direttore dei concertisti (Director of soloists). In 1891 Moreschi took his turn as segretario puntatore, being responsible for the day book of the choir's activities, and the following year was appointed maestro pro tempore, a largely administrative post concerned with calling choir meetings, fixing rehearsals, granting leave of absence and the like. During this year, Alessandro was also responsible for overseeing the choir's correct performance of its duties in the Sistine Chapel. Artistically speaking, the job involved him in choosing soloists and in developing repertoire. This entire period was one of great upheaval within the Sistine choir's organisation as well as Catholic church music at large: the reforming movement known as Cecilianism, which had originated in Germany, was beginning to have its influence felt in Rome. Its calls for the Church's music to return to the twin bases of Gregorian chant and the polyphony of Palestrina were a direct threat to both the repertoire and the practice of the Sistine Chapel. These were resisted by Mustafà, but time was against him. In 1898, he celebrated fifty years as a member of the Sistine, but also appointed Lorenzo Perosi as joint Perpetual Director. This 26 year old priest from Tortona in Piedmont turned out to be a real thorn in Mustafà's side. Moreschi was very much a silent witness to the struggles between the forces of tradition and reform, but was also caught up in secular matters: on 9 August 1900, at the express request of the Italian royal family, he sang at the funeral of the recently assassinated king, Umberto I. This was all the more extraordinary because the Papacy still had no formal contact with the unified Italian secular state, which it regarded as a mere usurper. In the spring of 1902, in the Vatican, Moreschi made the first of his recordings for the Gramophone & Typewriter Company of London. He made additional recordings in 1904: there are seventeen tracks in all. Between these two sessions, several most fateful events occurred: in 1903 the aged Mustafà finally retired, and a few months later Pope Leo XIII, a strong supporter of Sistine tradition, died. His successor was Pope Pius X, an equally powerful advocate of Cecilianism. One of the new pontiff's first official acts was the promulgation of the motu proprio, Tra le sollecitudini ("Amidst the Cares"), which appeared, appropriately enough, on St Cecilia's Day, 22 November 1903. This was the final nail in the coffin of all that Mustafà, Moreschi and their colleagues stood for, since one of its decrees stated: "Whenever it is desirable to employ the high voices of sopranos and contraltos, these parts must be taken by boys, according to the most ancient usage of the Church." Perosi, a fanatical opponent of the castrati, had triumphed and Moreschi and his few remaining colleagues were to be pensioned off and replaced by boys. A singing pupil of Moreschi's, Domenico Mancini, was such a good imitator of his master's voice that Perosi took him for a castrato (even though castration had been banned in Italy in 1870), and would have nothing to do with him. Mancini became a professional double bass player. Officially, Alessandro was a member of the Sistine choir until Easter 1913 (at which date he qualified for his pension after thirty years' service), and remained in the choir of the Cappella Giulia of St Peter's, Rome until a year after that. Around Easter 1914 he met the Viennese musicologist Franz Haböck, author of the important book Die Kastraten und ihre Gesangskunst (The Castrati and their Art of Singing, published in Berlin in 1927), who had plans to cast Moreschi in concerts reviving the repertoire of the great eighteenth century castrato Farinelli. These never came to fruition: by this date Moreschi (now fifty five years old) no longer had the required high soprano range, and in any case he had never had the necessary virtuoso operatic training.
Зейнеткерлік және өлім
Отставкаға шыққаннан кейін Мореши Ватиканнан бірнеше минуттық жерде орналасқан Виа Плинио көшесіндегі 19-үйдің пәтерінде тұрды. Ол 63 жасында қайтыс болды, себебі пневмония болуы мүмкін. Оның қосылу рәсімі Сан-Лоренцо шіркеуінде кең ауқымды және көпшілікке ашық өтті. Оны Пероси жүргізді, ол кастраттарға деген қарсылығына қарамастан, оларды байланыстырып тұрған "үлкен достық" сезімін білдірді. Мореши Римнің Тибуртина вокзалынан алыс емес, үлкен "өлгендер қаласы" - Cimitero del Verano-дағы отбасылық мазарға жерленді. Оның әріптесі Доменико Сальватори да сол мазарда жатыр.
In retirement, Moreschi lived in his apartment at 19 Via Plinio, a few minutes' walk from the Vatican, where he died at the age of 63, possibly of pneumonia. His funeral Mass was a large and public affair in the church of San Lorenzo in Damaso, and was conducted by Perosi, who, in spite of his antipathy towards castrati, felt a "great friendship which bound them together". Moreschi was buried in the family vault in the Cimitero del Verano, the great "city of the dead" not far from Rome's Tiburtina station. His colleague Domenico Salvatori lies in the same tomb.
Сыртқы келбеті мен мінез-құлқы
Хабектің айтуынша, "Моршешидің сыртқы келбеті әншіге тән келбеттен көп ерекшеленбейді. Ол орташа немесе кішкентай бойлы. Оның жағымды беті сақалсыз, ал кеудесі едәуір кең және күшті. Оның сөйлеу дауысы металл сияқты, өте жоғары тенорға ұқсайды. Оның дауысы мен мінез-құлқы жастық әсер қалдырады, оны оның көңілді әңгімелері күшейтеді, бұл әншінің жалпы көрінісін одан да тартымды етеді."
According to Haböck, "Moreschi's external appearance differs little from that usual for a singer. He is of medium or rather small stature. His likeable face is completely beardless; his chest remarkably broad and powerful. His speaking voice has a metallic quality, like a very high speaking tenor. His voice and demeanour make a youthful impression, reinforced by his lively conversation, which add to the altogether charming picture that the singer presents."