Кіріспе
Неміс этносы және ұлтшылдық қозғалысы. Völkisch қозғалысы (Völkische Bewegung, сондай-ақ Völkism деп аталады) – 19 ғасырдың соңынан бастап 1945 жылы Германия Рейхының тарауымен аяқталған, ал кейін Германия Федеративтік Республикасында қалдықтары сақталған неміс этностық ұлтшылдық қозғалысы. "Қан мен топырақ" идеясына негізделген, "халық денесі" (Volkskörper, сөзбе-сөз "халық денесі") метафорасымен және бірлікте табиғи түрде өркендеген қауымдастықтар туралы түсініктермен шабыттандырылған бұл қозғалыс организмдік көзқарас, расизм, популизм, аграризм, романтикалық ұлтшылдықпен және 1900 жылдардан бастап өршіген эксклюзивтік және этникалық мәнділігінің салдары ретінде антисемитизммен сипатталды. Völkisch ұлтшылдары еврейлерді немістерден өзге "жат халық" және "текті" (немесе "халық") деп есептеді. Völkisch қозғалысы біртекті сенімдер жиынтығы емес, қазіргі заманның әлеуметтік-мәдени өзгерістеріне қарсы туған "алуан субмәдениет" болды. Барлық Völkisch теоретиктеріне ортақ нәрсе – қозғалыстың жақтастары романтикалық тұрғыдан "қайта жаңғыртқан" ежелгі немістердің дәстүрлеріне сүйене отырып, ұлттық қайта жаралу идеясы еді. Бұл қайта жаралуға христиандықты "германизациялау" (Еуропаға Жақын Шығыстан келген Авраамдық және "семит" діні) немесе Германиядағы христиандық мұраны жоққа шығарып, христиандыққа дейінгі германдық құдайларға табынуды қайта жаңғырту арқылы қол жеткізілуі мүмкін еді. Тар мағынада, бұл термин тек адамдардың негізінен қан немесе мұрагерлік сипаттарымен қалыптасқанын санайтын топтарды белгілеу үшін қолданылады. Ғалымдар Völkischen көбінесе Веймар Республикасы (1918–1933 жж.) кезінде күш алған неміс ұлттық консервативті қозғалысы – Консервативті революцияның құрамына енгізеді. Үшінші Рейх кезінде Адольф Гитлер мен нацистер неміс халқының құрамына еврейлерді, рома халқын, Ехоба куәгерлерін, гомосексуалдарды және Германияда тұратын басқа да "жат элементтерді" жатқызмайтын анықтаманы қабылдады және оны күштеп жүзеге асырды. Олардың саясаты нәтижесінде осы "жағымсыз" адамдар көптеп тұтқындалып, қаза тапты, бұл Холокост ретінде танылды.
The Völkisch movement (Völkische Bewegung, , also called Völkism) was a German ethnic nationalist movement active from the late 19th century through the dissolution of the German Reich in 1945, with remnants in the Federal Republic of Germany afterwards. Erected on the idea of "blood and soil", inspired by the one body metaphor (Volkskörper, "ethnic body"; literally "body of the people"), and by the idea of naturally grown communities in unity, it was characterized by organicism, racialism, populism, agrarianism, romantic nationalism and – as a consequence of a growing exclusive and ethnic connotation – by antisemitism from the 1900s onward. Völkisch nationalists generally considered the Jews to be an "alien people" who belonged to a different Volk ("race" or "folk") from the Germans. The Völkisch movement was not a homogeneous set of beliefs, but rather a "variegated sub culture" that rose in opposition to the socio cultural changes of modernity. The "only denominator common" to all Völkisch theorists was the idea of a national rebirth, inspired by the traditions of the Ancient Germans which had been "reconstructed" on a romantic basis by the adherents of the movement. This rebirth would have been achieved by either "Germanizing" Christianity – an Abrahamic and "Semitic" religion that spread into Europe from the Near East – or by rejecting any Christian heritage that existed in Germany in order to revive pre Christian Germanic paganism. In a narrow definition, the term is used to designate only groups that consider human beings essentially preformed by blood, or by inherited characteristics. The Völkischen are often encompassed in a wider Conservative Revolution by scholars, a German national conservative movement that rose in prominence during the Weimar Republic (1918–1933). During the period of the Third Reich, Adolf Hitler and the Nazis believed in and enforced a definition of the German Volk which excluded Jews, the Romani people, Jehovah's Witnesses, homosexuals, and other "foreign elements" living in Germany. Their policies led to these "undesirables" being rounded up and murdered in large numbers, in what became known as The Holocaust.
Аударма
Völkisch атаулы сөз неміс тіліндегі Volk сөзінен (ағылшын тіліндегі "folk" сөзімен туыс) туындаған, ол "ұлт", "жаратылыс" немесе "тайпа" сияқты ұғымдармен байланысты. Völkisch сөзінің ағылшын тілінде тікелей аналогы жоқ, бірақ оны шартты түрде "этно-ұлтшыл", "этно-шовинист", "ұлттық-халықтық" немесе бастапқы мағынасына жақын "биомистикалық нәсілшіл" деп аударуға болады. Егер Völkisch авторлары Nordische Rasse ("Солтүстік нәсілі") және Germanentum ("германдық халықтар") сияқты терминдерді қолданса, олардың Volk түсінігі де икемді болуы мүмкін және Gemeinsame Sprache ("ортақ тіл") немесе географ Эвальд Бансе айтқандай, Ausdruck einer Landschaftsseele ("ландшафттың жанының көрінісі") ретінде түсіндірілуі мүмкін. Völkisch қозғалысының негізгі идеясы – Volkstum, яғни сөзбе-сөз "халықтық дүние" немесе "Volk мәдениеті". Басқа да байланысты неміс сөздері: Volksboden ("Халықтың негізгі тірегі"), Volksgeist ("Халықтың руы"), Volksgemeinschaft ("Халықтың бірлестігі"), сондай-ақ Volkstümlich ("халықтық" немесе "дәстүрлі") және Volkstümlichkeit ("Volkstum-ның халықтық тойлануы"). Тарихшы Николас Гудрик Кларктың сөзінше, Völkisch – "ортақ шығармашылық энергия, сезімдер және жекелік сезімінен шабыттанған ұлттық жиын". Осы метафизикалық қасиеттер неміс халқының ерекше мәдени мәнін анықтайды деп есептелген. Журналист Питер Росс Рендж былай деп жазады: "Völkisch сөзін анықтау өте қиын және оны ағылшын тіліне аудару іспеттес. Бұл сөз "халықтық", "популистік", "халықтық", "жаратылыстық", "нәсілшілдік", "этно-шовинистік", "ұлтшыл", "қауымдық" (тек немістер үшін), "консервативтік", "дәстүрлі", "скандинавиялық", "романтикалық" деп түсіндіріледі және шындығында, олардың барлығын білдіреді". Әскери тарихшы Дэвид Джаблонскинің жазуынша, Völkisch саяси идеологиясы неміс үстемдігіне сенімнен бастап "индустрияландырудың зұлымдықтарына және қазіргі заманғы адамның жекеленуіне" қарсы рухани қарсылыққа дейін жетеді. Бірақ Гарольд Дж. Гордон айтқандай, оның басты құрамы әрқашан нәсілшілдік болды. Völkisch ойшылдары "түпкі халық" мифін идеализациялауға бейім болды, оны сол кезде Германияның ауылдық аймақтарында табуға болатын, "табиғи элиталарға еркін бағынған" "примитивтік демократия" түрі ретінде қарастырды. "Халық" (Volk) ұғымы кейіннен "жаратылыстық мән" идеясына айналды және Völkisch ойшылдары осы терминді социологиялық санадан гөрі, "Табиғат" туралы жазғандай, тудыратын және мәңгілік нәрсе ретінде қарастырды. Бұл қозғалыс неміс фольклорына, жергілікті тарихқа деген сезімтал патриоттық қызығушылықты және "жерге оралу" анти-қалалық популизмді біріктірді. "Бұл идеологияның бір бөлігі – қазіргі заманға қарсы көтеріліс", - деп атап өтті Николс. Олар ғылыми және рационалистік қазіргі заманның әлсіздігін жеңуге тырысқанда, Völkisch авторлары рухани шешімді шынайы, интуитивті, тіпті "примитивтік" деп саналатын Volk мәнінде көруге тырысты, яғни алғашқы және ғарыштық тәртіппен үйлесімділікте.
XIX ғасырдағы шығу тегі
Вёлькиш қозғалысы 19 ғасырдың соңында пайда болды, неміс романтизмінен, Киелі Рим империясының тарихынан және көптеген адамдар оның үйлесімді иерархиялық құрылымы деп түсінген нәрседен шабыттанды. 19 ғасырда неміс тілді халықтардың біртұтас Германия империясы аясында бірігуінің кешігуі Вёлькиш қозғалысының туындауына жағдай жасады деп есептеледі. Халық ағартушылықтың идеалдарынан бас тартқанына сенді. "Volk" сөзіне бұрыннан бар төменгі топтық коннотациясына қарамастан, Вёлькиш қозғалысы бұл терминді басқа халықтарға қарағанда неміс үстемдігін білдіретін мәртебелі мағынамен қабылдады. Артур де Гобино (1816–1882), Жорж Вашер де Лапуж (1854–1936), Хьюстон Стюарт Чемберлен (1855–1927), Людвиг Вольтман (1871–1907) және Алексис Каррель (1873–1944) сияқты ойшылдар Чарльз Дарвиннің эволюция теориясынан шабыттанып, "көңіл күресін" және әлемді гигиеналық тұрғыдан қарауды қолдады. Олар әлем халықтарының нәсілдік және иерархиялық анықтамасын жасады, онда арийлер (немесе немістер) ақ нәсілдің төбесінде болуы керек еді. Вёлькиш ойшылдарының теориясы бойынша, биомистикалық және бастапқы ұлттың тазалығы шетелдік элементтер, әсіресе еврейлердің әсерінен бұзылған деп санала бастады.
Бірінші дүниежүзілік соғыстан бұрын
Сол сөз "Volk" этностық ұлтшылдықтың жаңа формаларының туы ретінде, сондай-ақ халықаралық социалистік партиялар неміс жерлерінде пролетариаттың синонимі ретінде қолданылды. Сол жақтан халықтық мәдениет элементтері орта таптардың партияларына тарады. Германдық мистикалық қозғалыстың басты мүддесі – жергілікті пұтқа табыну дәстүрлері мен әдет-ғұрыптарды қайта жаңғырту болғанмен (көбінесе квази-теософиялық эзотеризм контекстінде), нәсілдің тазалығына деген ұмтылыс оның саяси бағытталған тармақтарын қозғады. Мысалы, 1912 жылы Берлинде құрылған құпия қоғам – Germanenorden (германдық немесе тевтондық орден) кандидаттарынан "арий емес" қандық байланыстары жоқ екенін дәлелдеуді және некеде тазалығын сақтауға уәде беруді талап етті. Сектаның жергілікті топтары жазғы күн тоғысын тойлау үшін жиналатын, бұл вёлкиш айналымдарында (кейіннен нацистік Германияда) маңызды неопагандық мереке болды, сондай-ақ Эддаларды және неміс мистикаларының кейбір шығармаларын жиі оқитын. Романтикалық ұлтшылдықпен байланысты барлық фольклорлық қоғамдар Германияда орналаспаған. Вёлкиш қозғалысы Австрияда да күшті болды. Сонымен қатар, 1900 жылы Швейцарияның Аскона қаласында пайда болған Монте-Верита ("Ақиқат тауы") қауымдастығын швейцариялық өнер сыншысы Харальд Симан "Солтүстік өмір салтын реформалаудың оңтүстік шебі, яғни баламалы қозғалыс" деп сипаттады.
Веймар Республикасы
Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі саяси агитация мен белгісіздік сол кезде Берлинде көптеп таралған әртүрлі Völkisch секталарының жаңадан сәттілікке ие болуына қолайлы жағдай жасады. Бірақ Völkisch қозғалысы Веймар республикасы кезінде топтар саны бойынша маңызды болғанымен, оның жақтастарының саны бойынша маңызды болмады. Бірнеше Völkische авторлары ежелгі герман құдайларына табынуды қайта жаңғырту арқылы, өздерінің нанымдарындағы «шынайы» неміс дінін (Deutschglaube) қайта тірілтуге тырысты. Ариософия сияқты түрлі эзотерикалық қозғалыстар Völkisch теорияларымен байланысты болды, ал Людвиг Фахренкрог (1867–1952) және Фидус (1868–1948) сияқты суретшілер Völkisch ортасында белсенділік танытты. 1924 жылдың мамырында эссеші Вильгельм Стапель бұл қозғалыстың бүкіл ұлтты біріктіруге және келісімге келтіруге қабілетті деп санады: оның пікірінше, Völkisch партиялық бағдарламаның орнына таратуға лайық идеяға ие болды және оны «есептеуші саясаткерлер» емес, батырлар жетекке алды. Ғалым Петтери Пиетикайнен Карл Густав Юнгке де Völkisch әсерін байқады. Шындығында, Жозеф Геббельс 1927 жылғы Нюрнберг митингісінде халықшыл (völkisch) қозғалыс билікті түсініп, мыңдаған адамды көшеге шығара білгенде, 1918 жылдың 9 қарашасында саяси билікке ие болар еді деп мәлімдеді (1918–1919 жылдарғы неміс революциясының басталуы, неміс монархиясының құлауы). Нацистердің нәсілдік түсінігі Völkisch терминдерімен берілді, мысалы, Евгений Фишер нацистік ректор ретіндегі тұсаукесер сөзінде «биологиялық тұрғыдан Völkisch мемлекетінің тұжырымы» (1933 жылғы 29 шілде) туралы айтқанда. 1919 жылы DAP құруға тікелей қатысқан Туле қоғамының мүшесі Карл Харрер, Гитлер конспираторлық топтарға қарсы ережелерді әзірлеген кезде жыл соңында ысырапқа жіберілді, ал Туле қоғамы бірнеше жылдан кейін таратылды. Völkisch айналымдары нацистерге бір маңызды мұра қалдырды: 1919 жылы Туле қоғамының мүшесі Фридрих Крон нацистік свастиканың бастапқы нұсқасын жасады. 1919 жылдың қаңтарында Туле қоғамы неміс жұмысшы партиясының (DAP) құрылуына септігін тигізді, кейін ол Ұлттық социалистік неміс жұмысшы партиясына (NSDAP) айналды, бұл көбінесе нацистік партия деп аталады. Туле қоғамының мүшелері немесе кейіннен нацистік партияға қосылған Туле қоғамының қонақтары Рудольф Гесс, Альфред Розенберг, Ханс Франк, Готфрид Федер, Дитрих Эккарт және Карл Харрер болды. Атап айтарлығы, Адольф Гитлер ешқашан Туле қоғамының мүшесі болған емес, ал Рудольф Гесс пен Альфред Розенберг нацистік қозғалыста танымал болмас бұрын алғашқы жылдары Туле қоғамының қонақтары болған. 1921 жылы НСДАП төрағасы болып тағайындалғаннан кейін Гитлер партияның Туле қоғамымен байланысын үзіп, Харрерді партиядан қуды; Қоғам кейіннен құлдырап, 1925 жылы таратылды.