Доминик Мустафа: Ватикан қастраты және композиторы

Кіріспе

Италиялық кастрат және композитор 1829–1912

Доменико Мустафа (16 сәуір 1829 – 17 наурыз 1912) – итальяндық кастрат әншісі, композитор және хор жетекшісі.

Өмір

Доменико Мустафа Перуджа провинциясының Селлано коммунасында дүниеге келді және шошқа шаққаннан кейін кастрацияланды. Ол Ватиканның Сикстин капелласында әйгілі сопрано кастрато болды. Ол әсіресе Гендель музыкасын орындағаны үшін ерекше құрметке ие болды. Мустафаның дауысы жоғары күшті және әдемі болды, сонымен қатар ол трилдер мен колоратураларды толыққанды меңгерген. Франц Хабоктың айтуынша, оның дауысы "әйел дауысына ұқсас, тәтті және жағымды" болған, диапазоны кем дегенде 2 октава – C4-тен C6-ға дейін жеткен. Мустафа сонымен қатар композитор болды. Оның ең танымал шығармаларының ішінде "Miserere" және "Tu es Petrus secundum magnum" бар. 1848 жылы ол Римдегі Сикстин капелласына хорға қатысушы ретінде қабылданды. Көп ұзамай ол әншілік шеберлігімен, зиялылығымен және композиторлық қабілетімен танымал болды. 1855 жылы ол алты дауысқа арналған "Miserere" шығармасымен композитор ретінде дебют жасады, бұл шығарма зор мақтауға ие болды. Бес жыл өткен соң, 1860 жылы, папа XIII Лео оны хор директоры етіп тағайындады. Ұлы құрмет пен жауапкершілікке ие болғандықтан, ол ақыры Сикстин капелласының "Direttore Perpetuo" лауазымына кандидат ретінде ұсынылып, 1878 жылы сайланды. Алайда, тіпті 1878 жылға дейін ол бұрынғы директоры Джузеппе Байни қайтыс болғаннан кейін Капелланы басқаруға қатысқан. Сонымен қатар, ол Римдегі "Società Musicale Romana" музыкалық ұйымының құрметті мүшесі және президенті болды. 1882 жылы Рихард Вагнер оны "Парсифаль" операсындағы Клинзор рөліне шақыруды қарастырғандықтан, ол опера сахнасына оралуға жақын болды. Алайда, рөлдердің шатасуына байланысты бұл идеядан тез бас тартылды – Клинзор кастрат емес, жас кезінде энух болып кастрацияланған және баритонмен ән айтқан, сопраномен емес. Доменико Мустафа сонымен қатар педагог болды және 1892 жылы әйгілі француз сопраносы Эмма Кальвеге музыка сабақтары берді. Ол Кальвеге оның әйгілі "төртінші дауысын" қолдануға үйретті, бұл өте жоғары және тазартылған фальцет, ол D6-ға дейін жеткен. Кальве Мустафаның орындалуын тыңдағаннан кейін оны "ерекше, жыныссыз, адамнан жоғары, қорқынышты" деп сипаттады. Мустафа бойы ұзын, денелі, сәл тоқ, өте әдемі және харизматикалық болды. Көздері нашарлағандықтан, ол кәрілік шағында әрдайым көзілдірік таққан. Жеке өмірінде ол әрдайым мейірімді, жақсы көңілді және сөйлеуге дайын болды – ол әңгіме кезінде көбінесе әзілдер немесе қызықты оқиғалар айтқан. Ол зиялылығымен және музыкалық мәселелерді терең түсінуімен жоғары бағаланды. Сикстин капелласының мәңгілік директоры болғандықтан, ол 1902 жылы жасының үлкендігіне байланысты қызметтен бас тартты және директор лауазымына Лоренцо Перозиді тағайындады. Бұл 54 жылдық қызметтен кейін болды. Оның отставкасы 1903 жылдың қаңтарында Римнен кеткеннен кейін қабылданды. Содан кейін ол Монтефалькодағы сәнді виллаға зейнеткерлікке шықты, онда ол өмірінің соңына дейін тұрды, оған достары мен туыстары жиі келіп тұратын. Ол 1912 жылы үйінде қайтыс болды және Умбрияның Монтефалько зиратында жерленді, оның үлкен мазары бүгінге дейін тұр. Мустафаның Сикстин капелласындағы директоры лауазымының маңыздылығы зор деп есептеледі, ал оның өмірі туралы кітапты Альберто де Анжелис жазып, 1926 жылы жарыққа шығарды. Оның үйі "Villa Mustafà" қонақ үйге айналдырылды, қазір ол қонақтар мен туристерге ашық, сонымен қатар оның есінде мұражай болып табылады.

Domenico Mustafà was born in the comune of Sellano, province of Perugia, and had been castrated due to a bite from a pig. He became a famous soprano castrato with the Cappella Sistina in the Vatican. He was particularly admired for his performances of Handelian music. At his prime, Mustafà possessed a voice of superior strength and beauty, and he mastered the trills and coloraturas to the utmost perfection. According to Franz Habock, he had a voice "as sweet and pleasant as that of a woman" with a usable range of at least 2 octaves from C4 to C6. Mustafà was also a composer—among his works were a famous "Miserere" and "Tu es Petrus secundum magnum." Admitted to the Cappella Sistina in Rome as a chorister in 1848, he soon became famous for his singing, intelligence, and gifts as a composer. In 1855 he made his debut as a composer in a "Miserere" for six voices, with high acclaim. Five years later, in 1860, he was appointed as choir director by the pope Leo XIII. Being a man of great honour and responsibility, he was eventually nominated as a possible candidate, and finally elected, for the post of "Direttore Perpetuo" of the Sistine Chapel in 1878. However, even before 1878, he was already involved in directing the Chapel after the death of its former director Giuseppe Baini. Also, he was an honoured lifetime member and president of the musical organisation "Società Musicale Romana" in Rome. He came close to returning to the operatic stage when Richard Wagner considered casting him as Klingsor in Parsifal in 1882. However, the whole idea was abandoned shortly afterwards due to a role confusion—the emasculated Klingsor was not a castrato, but a eunuch castrated past puberty and thus singing baritone, not soprano. Domenico Mustafà was also a teacher and he gave music lessons to the famous French soprano Emma Calvé in 1892. Here he taught Calvé to employ her famous "fourth voice", which was a very high and refined falsetto extending to an unearthly disembodied D6. Calvé, after hearing Mustafà perform the thrill, described it as: "strange, sexless, superhuman, uncanny." In person Mustafà was tall and broad, rather plump, very stylish and charismatic in countenance—in older age, he always wore glasses due to his failing sight. In private he was always mild, receptive and talkative—he often used to add a joke or two or an anecdote during a conversation. He was highly praised for his intelligence and deep insights into the musical aspects. Being a perpetual director of the Sistine Chapel, he nevertheless decided to withdraw in 1902 on the grounds of high age—appointing Lorenzo Perosi as his successor for the post of director. This was after 54 years of service in the papal chapel. The resignation was accepted in January 1903, when he left Rome. He then retired to a luxurious villa in Montefalco where he spent the rest of his life, where he was occasionally visited by his friends and relatives. He died in his home in 1912, and was buried in the cemetery of Montefalco, Umbria, where his large tomb stands to this day. Mustafà's role as a director in the Sistine Chapel is considered to be of great importance, and a book about his life was written by Alberto de Angelis and released in 1926. His home villa, "Villa Mustafà", was turned into a hotel, and is now open to visitors and tourists, serving also as a museum in his memory.