Пәнджабтың ірі қаласы – Лудхиана — Мақалалармен ағылшынша

Кіріспе

Пәнджабтағы мегаполис, Үндістан. Пәнджабтағы муниципалитет, Үндістан.

Лудиана – Үндістанның Пәнджаб штатының ең көп халқы бар және ең ірі қаласы. 2011 жылғы халық санауы бойынша қаланың халқы шамамен 1 618 879 адамды құрайды, бұл Лудиананы штаттың ең тығыз халқы бар қалалық орталығы етеді. Бұл Солтүстік Үндістанның маңызды өнеркәсіптік орталығы, және BBC оны «Үндістанның Манчестері» деп атайды. Сондай-ақ, ол Пәнджабтың сауда астанасы ретінде танымал. Қала Сатледж өзенінің ежелгі жағасында, қазіргі ағысынан оңтүстікке қарай орналасқан. Тұрғын үй және қалалық істер министрлігі Лудиананы 100 үздік «ақылды қалалар» тізімінде 48-орынға қойды, ал Дүниежүзілік банк бойынша қала бизнесті жүргізуге қолайлы қалалардың бірі болып саналады.

Тарих

Дели сұлтандығының Туглак әулеті тұсында қазіргі Лудиана қаласында қамал салынды. Оны 1421-22 жылдары Пәнджабтағы жорығы барысында Раджа Джасрат басып алды. Кейіннен, 1480 жылы Лудиананы Дели сұлтандығының Лодхи әулетінің өкілдері негіздеді. Биліктегі сұлтан Сикандар Лоди Лодхи билігін қайта орнату үшін екі басшы – Юсуф Хан мен Нихад Ханды жіберді. Екеуі де қазіргі Лудиана орнында, сол кезде Мир-Хота деп аталған ауылда орналасты. Юсуф Хан Сатледж өзенін кешіп, Сұлтанпур қаласын құрды, ал Нихад Хан Мир-Хота орнында Лудиана қаласын салды. Алғашқыда қаланың аты "Лоди ана" деп аталып, "Лодхи қаласы" деген мағынаны білдірген, кейін "Лодиана" деп өзгеріп, қазіргі Лудиана атауына ие болды. Лодхи қамалы немесе "Пурана Кила" – осы кезеңнен сақталған қаладағы жалғыз құрылыс. Ол Фатегарх ауданында орналасқан және Ранджит Сингх пен одан кейінгі британдықтар тарапынан жақсы күтілген, бірақ соңынан тозуға ұшырады. 2013 жылдың желтоқсан айында ол мемлекеттік қорғауға алынған ескерткіш деп жарияланды. 1884 жылдың 3-7 желтоқсаны аралығында Лудианада американдық пресвитериандық Лодиана миссиясының 50 жылдығы тойланды. Лудиананың ескі қаласына Лодхи қамалы, Дареси алаңы, Сағат мұнарасы және Сод әулетінің хавелиі сияқты тарихи орындар кіреді.

География

Лудиана қаласы орташа биіктікте орналасқан. Лудиана тұрғындары үшін қала Ескі қала және Жаңа қаладан тұрады. Жаңа қаланың негізгі бөлігі – бұрынғы британдық колониялық лагерьтің тұрғын және кеңселік аудандары ретінде танымал болған Азаматтық желілер аймағы. Жер солтүстік және батысқа қарай тік құлдырап түседі, мұнда 1785 жылға дейін Сатледж өзені ағып жатқан. Ескі бекініс Сатледж өзенінің жағасында орналасқан (қазіргі кезде Текстильдік инженерлік колледжі орналасқан). Аңыз бойынша, ол Филаурдағы бекініспен байланыстыратын туннель бар, бірақ мұның себебі күмәнді, өйткені Сатледж – княздықтардың арасындағы дәстүрлі шекара, оны көбінесе жау әскерлері басып алатын (тарих бөлімін қараңыз). Жер сары құмтас және граниттен тұрады, кішкентай төбелер, жазықтар мен ойыстарды құрайды. Көп мөлшерде табиғи түрде өсетін ағаштардың ішінде кикар немесе Акация Индика ең көп кездесетін, бірақ ол 1950 жылдардың соңында Австралиядан әкелінген эвкалипт ағаштарымен ауыстырылды, бұл жұмысты бас министр Партап Сингх Кайрон жүзеге асырды. Ағылшыздар Сивилл Линистің аллеяларына гүлмохарлар мен жакарандаларды, сондай-ақ басқа гүлдейтін ағаштарды отырғызды, ал Ескі қалада тек қана бірнеше оқшауланған пипал ағаштарынан басқа өсімдіктер мен саябақтар жоқ, себебі олар индуистер үшін қасиетті саналады және Шива Иесінің мекені деп есептеледі.

Климат

Лудианада Кёппен климаттық жіктелімі бойынша муссон әсеріне ұшыраған ылғалды субтропиктік климат (Cwa) басым, бірақ үш анық маусыммен (жаз, муссон және қыс) ыстық жартылай шөлейтті климатқа (BSh) жақын. Лудианада жылына орташа есеппен шамамен жауын-шашынның белгілі бір мөлшері түседі. Қаланың ресми метеостанциясы Лудиананың батысындағы Азаматтық Хирург кеңсесінің аумағында орналасқан. Мұндағы ауа райының жазбалары 1868 жылдың 1 тамызынан бастап сақталып келеді. Лудиана 2011 жылдан бері Үндістандағы ауаның ең нашар ластану проблемаларының біріне тап болды, бұл жердегі бөлшек заттар Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы ұсынған нормадан алты есе артық, бұл оны әлемдегі ең ластанған 13-ші қалаға айналдырды. Лудиананың кейбір аймақтарында, әсіресе Будда Дарья бойындағы өнеркәсіптік судың ластануы да маңызды мәселе болып табылады.

Әкімшілік

Лудиана қалалық әкімшілігі – қаладағы жергілікті өзін-өзі басқару органы.

Экономика

Дүниежүзілік банк 2009 және 2013 жылдары Лудиананы Үндістандағы ең жақсы бизнес-ортаға ие қала деп атады. Әл-ауқаттың көбісі шағын өнеркәсіптік кәсіпорындар арқылы келтіріледі, олар өнеркәсіптік тауарлар, машина бөліктері, автокөлік бөліктері, тұрмыстық техника, шұлық, киім және тоқыма өнімдерін шығарады. Лудиана – Азиядағы велосипед өндірісінің ірі орталығы және Үндістанның жылдық велосипед өндірісінің 50% астамын құрайды. Лудиана Үндістанның трактор бөліктерінің 60% және автокөлік және мотоцикл бөліктерінің үлкен бөлігін өндіреді. Мерседес және BMW сияқты неміс автомобильдерінде қолданылатын көптеген бөліктер әлемдік сұранысты қанағаттандыру үшін Лудианада ғана шығарылады. Бұл отандық тігін машиналарын өндірушілердің ішіндегі ең ірілерінің бірі. Қол құралдары мен өнеркәсіптік жабдықтар да оның ерекшеліктерінің бірі. Лудиана Пенджабқа басқа кез келген қаладан гөрі көп үлес қосады. Лудиананың киім өнеркәсібі, кеңінен Лудиана шұлық өнеркәсібі деп танылатын, көптеген адамдарға жұмыс орындарын ұсынады және Үндістанның қысқы киімдерінің ең үлкен үлесін өндіреді. Бұл аймақ әсіресе жүн свитерлерімен және мақтадан жасалған футболкаларымен танымал, Үндістандағы жүн киім брендтерінің көп бөлігі осы қалада орналасқан. Лудиана шаль және стол өндірісімен де мәшһүр және ірі отандық және халықаралық брендтердің сұранысын қанағаттандырады. Тоқыма өнеркәсібіндегі басымдығының арқасында оны көбінесе Үндістанның Манчестері деп атайды. Лудиана қазір бүкіл Үндістан бойынша ірі корпоративтік брендтерге өнімді жеткізіп жатыр. Мұнда өндірілген киімдер ірі брендтердің дүкендерінде сатылады. Лудианада сонымен қатар, қалада даму орталықтары бар көптеген бағдарламалық қамтамасыз ету қызметтері мен өнім компаниялары бар, IT секторы да қарқынды дамуда. 2021 жылдың сәуір айында Лудианадағы даму орталығы бар HR басқару бағдарламалық қамтамасыз ету фирмасы BizMerlinHR, сарапшы Gartner компаниясынан 2021 жылғы HCM саласындағы Cool Vendor сыйлығын алды. Лудианада Лудиана қор биржасы қауымдастығы орналасқан. LSE NH95 (Чандигарх-Фирозпур тас жолы) және Фироз Ганди базарының жанындағы Мини Секретариатқа жақын орналасқан. Қауымдастық қазір құрылмайды.

Кила-Райпур спорттық фестивалі

Кила-Райпур спорт фестивалі, көбінесе "Ауылдық Олимпиада ойындары" деп танылатын, жыл сайын Лудьяна қаласының жанындағы Кила-Райпурда өткізіледі. Гатка, бұқа арбаларымен жарыс, тізекейлі жарыс, кабади, жүк көліктерін тиеу-түсіру және акробатика сияқты ауылдық спорт түрлерінен жарыстар ұйымдастырылады.

Коньки тебу

Сарабха Нагардың Лейжер Вэллиде коньки тебу айдыны орналасқан.

Көлік

Лудьяна автомобиль және теміржол көліктерімен жақсы байланысқан, өйткені Лудьяна теміржол станциясы Дели-Амрицсар бағытында орналасқан және Джаландхар, Фирозепур, Дхури және Делиге қатынайтын маңызды теміржол түйіні болып табылады. Қала Үндістанның көптеген қалаларымен, соның ішінде Джамму, Амритар, Джаландхар, Патиала, Патанкот, Канпур, Джайпур, Аджмер, Чандигарх, Амбала, Панипат, Дели, Пуне, Мумбай, Индор, Бхопал, Лакхнау, Ахмадабад, Нагпур, Аёдхья, Нандед, Патна және Калькутта сияқты ірі қалалармен күнделікті немесе апталық пойыздар арқылы өте жақсы байланысты. Әкімшілік мәселелер бойынша станция Ферозпур теміржол бөлімшесіне бағынады. Лудьяна мен Чандигарх арасындағы теміржол желісі 2013 жылы ашылды. Үкімет Лудьяна мен Калькутта арасында жүк тасымалы үшін арнайы кешенді жол құрды.

Жол

Лудияна автобус қызметі арқылы Пенджабтың басқа қалаларымен және басқа штаттармен байланысты. Қалаға маңызды ұлттық тас жолдары NH 44, NH 5 (бұрынғы NH1, NH95) және штаттық тас жолы SH 11 қосылады. Көлік қызметтерін мемлекеттік «Пенджаб жолдары» және жеке автобус операторлары ұсынады.

Әуежай

Лудиана қаласын Сахневал әуежайы қызмет көрсетеді, ол Лудиана әуежайы деп те белгілі. Ол Лудиананың оңтүстік-шығысында, Сахневал қаласының жанында, Үлкен Көлік жолында орналасқан. Әуежайдың ауданы кең, қазіргі келу/кету залдары 40 жолаушыны қабылдай алады. Лудианада жаңа әуежай Хальвара әуе күштері базасында салынып жатыр, жұмыстар жүріп жатыр. Чандигарх әуежайы Лудианаға ең жақын халықаралық әуежай. Тағы да жақын орналасқан әуежайлар: Жаландхардағы Адамампур әуежайы және Амритсардағы Шри Гуру Рам Дасс Джи халықаралық әуежайы.

Теміржол

Лудиана Junction темір жол станциясы басқа да ірі қалалармен байланысты. Сонымен қатар, Сахневал, Дораха және Кила Раипур темір жол станциялары жүк және жолаушылар пойыздарына қызмет көрсетеді. "Ванде Бхарат" экспресі Нью-Дели (NDLS) – Шри-Мата-Вайшно-Деви Катра (SVDK) бағытында Лудиана станциясында тоқтайды.

Қалалық көліктер

Қалалық автобус қызметі тоқтатылды. Қала ішінде көлік жүру көбінесе авторикшалар мен велосипедтік рикшалар арқылы жүзеге асырылады. Соңғы Людhiana BRTS жобасы құрылысын жоспарлаған болатын, бірақ қаражаттың жетіспеуі және нашар жоспарлау мен басқару салдарынан үкімет бұл жобадан бас тарды, соның нәтижесінде өнеркәсіптік қаладағы жол ахуалы нашарлады.

Авторикша

Авторикша – үш дөңгелекті көлік құралы, қалада саяхаттаудың бір түрі. Оларға 3-ден 6-ға дейін жолаушы сыйып, жеке немесе бірлесіп пайдалануға жалдауға болады. Авторикшалар кез келген маңызды жерде, соның ішінде қалааралық автобус стансасы мен теміржол вокзалында қолжетімді, бағасы 10-дан 30 рупийге дейін ауыспайды. 2015 жылдың ақпан айында «Жугноо» авторикша қосымшасы Лудиана қаласының тұрғындарына төмен бағада, сенімді және тәулік бойы қызмет көрсету мақсатында жұмысын бастады.

Рикша

Лудиана қаласында велосипедтік рикшалар кеңінен қолданылады. Рикша немесе үш дөңгелекті велосипедті адам жеке тартады, қалада саяхаттаудың салыстырмалы түрде арзан жолы болып табылады, бірақ автокөліктер алынғаннан кейін бағасы өсті.

Такси

Радиотаксилер де оңай қол жетімді. Бұл Лудиана халқының ең көп пайдаланатын көлік түрі. Ola Cabs 2014 жылдың 7 қазанында қалада жұмыс іле бастады. Uber қалада да өте танымал. Zoomcar қалада жүргізушісіз автокөлік жалға алу қызметін ұсынады.

Мектептер

Лудианада 363 жоғары орта, 367 жоғары, 324 орта, 1129 бастауыш және мектепке дейінгі білім беретін, аккредиттелген мектептер бар, олардағы оқушылардың жалпы саны 398 770. Бұл мектептердің көпшілігі ICSE Орта білім беру кеңесі немесе Пәнджаб Мектеп Білім беру Кеңесі басқаруында. Лудианадағы белгілі мектептердің қатарында Р. С. Модель аға орта мектебі және Уайли мемориалдық жоғары мектебі бар.

Ауыл шаруашылығы

Лудианада Азиядағы ең ірі ауыл шаруашылығы университеті және әлемдегі ең ірі университеттердің бірі – Пәнджаб ауыл шаруашылығы университеті орналасқан. ПАУ-дың Ветеринария ғылымдары колледжі жақында Гуру Ангад Дев ветеринария және жануарлар ғылымдары университеті (ГАДВАСУ) болып жаңартылды. ГАДВАСУ Пәнджаб заң шығарушы органының 2005 жылғы 16 тамыздағы №16 заңымен құрылып, 2006 жылдың 21 сәуірінде мал өнімділігін арттыру, денсаулықты сақтау және аурулардың алдын алу мақсатында біріктірілген оқыту, зерттеу және кеңес беру бағдарламалары арқылы жұмыс істей бастады.

Медициналық

Азиядағы әйелдерге арналған алғашқы медициналық колледж – Лудианадағы Христиандық медициналық колледж 1894 жылы Эдит Мэри Браун ханым құрған. Христиандық медициналық колледж – Үндістандағы маңызды және беделді үшінші деңгейлі медициналық көмек көрсететін аурухана, сонымен қатар әлемдегі алғашқы бет қайта орнату операциясы жасалған орын. Даянанд медициналық колледжі мен ауруханасы – Лудианадағы тағы бір үшінші деңгейлі оқу-әдістемелік аурухана. Бұл екі мекеме де Үндістанның Медициналық кеңесімен аккредиттелген. Колледж Пәнджабтың Баба Фарид денсаулық сақтау ғылымдары университетіне қарайды.

Инженерлік

Гуру Нанак Дев инженерлік колледжі – инженерлік студенттерге білім беру және оқу мүмкіндіктерін ұсынатын оқу орны. Онда велосипедтер мен тігін машиналарын зерттеу және дамыту орталығы бар. Лудиана инженерлік және технология колледжі – инженерлік және басқару салаларын оқыту институты.