Кіріспе

Вильям Монтегю, Солсберидің 1-ші графы, Монтегюдің 3-ші бароны, Мэн королі (1301 – 30 қаңтар 1344) – ағылшын дворяны және король Эдуард III-нің адал қызметшісі. Уильям Монтегюдің ұлы, Монтегюдің 2-ші бароны, ол ерте жасында патшалық үйге кіріп, жас принц Эдуардтың жақын серігі болды. Бұл қарым-қатынас 1327 жылы Эдуард II-нің биліктен алынуынан кейін Эдуард патша болғаннан соң да жалғасты. 1330 жылы Монтегю Роджер Мортимерге қарсы жасалған төңкерісте Эдуардтың басты серіктестерінің бірі болды, Мортимер сол кезге дейін корольдің қорғаушысы қызметін атқарған болатын. Келесі жылдары Монтегю корольге түрлі қызметтерде, негізінен Шотландия соғыстарында қызмет етті. Ол жомарт сыйлықтармен марапатталды, соның ішінде Мэн аралының иелігін алды. 1337 жылы ол Солсбери графы атағын алды және осы атаққа сәйкес жыл сайын 1000 марка табысқа ие болды. Ол жүз жылдық соғыстың алғашқы жылдарында Еуропа құрлығында қызмет етті, бірақ 1340 жылы француздар оны тұтқынға алды, ал бостандыққа шығу үшін Францияда қайтадан соғыспауға уәде беруге мәжбүр болды. Солсбери 1344 жылдың басында турнирде алған жарақатынан көз жұмды. Аңыз бойынша Монтегюдің әйелі Кэтринге Эдуард III зорлық көрсеткен, бірақ бұл әңгіме француздық пропаганда екені анық. Уильям мен Кэтриннің алты баласы болды, олардың көпшілігі ақсүйектерге үйленді. Қазіргі заманғы тарихшылар Уильям Монтегюді Эдуардтың «ең жақын досы» және «Мортимердің 1330 жылы құлауынан бастап 1344 жылы өліміне дейін тақтың артындағы басты күш» деп атайды.

Отбасылық негіздер

Уильям Монтегю 1301 жылы Оксфордширдегі Кассингтонда дүниеге келді. Ол Уильям Монтегюдің екінші, бірақ ең үлкен тірі қалған ұлы болды, және Элизабет де Монфорт, Уорвикширдегі Бодезерттен шыққан сер Петер Монфорттың қызы, Матильда/Мод де ла Маре арқылы, Суррейдегі Эштедтен Генри де ла Маренің қызы және мұрагері, корольдік судья, Уильям Лонгспри II, Солсбери графының сенішті адамы. Монтегю әулеті, тамырлары Нормандық жаулауға дейінгі кезеңге дейін жететін Батыс Англиялық әулет, Сомерсет, Дорсет және Девон аймақтарында кең аумақтарға ие болды. Әкесі Уильям Монтегю, I Эдуард тұсында Шотландия соғыстарында көзге түсіп, II Эдуардтың үй шаруашылығын басқарды. Аристократияның кейбір өкілдері, соның ішінде Ланкастердің Томасы, Монтегюға күдікпен қарады, оны патшаға тым көп ықпал ететін сарайлық топтың мүшесі деп есептеді. Осы себепті ол Аквитанияға сенішті адам ретінде жіберілді. Ол 1319 жылдың 18 қазанында онда қайтыс болды.

Ертегі қызмет

Кіші Вильгельм әкесі қайтыс болған кезде кәмелетке толмаған еді, 1320 жылы патшаның қамқорлығына алынып, патшалық үйіне кірді. 1323 жылғы 21 ақпанда оған әкесінің жерлері мен титулы берілді. Монтегю патшаның жағдайын түсіндірді, ал Иоанн XXII папасы оның патшамен тікелей байланыста екенін растайтын арнайы белгі сұрады. Монтегю қайтып келген соң, патша мөрінің сақшысы Ричард Бьюри папаға Эдвардтың өзінің қолымен жазылған «pater sancte» (қасиетті әке) сөздері бар хаттар ғана патшадан келгенін хабарлады. Бұл құпия жоспарға тек Эдвард, Бьюри және Монтегю ғана білді.

Мортимерге қарсы төңкеріс

Мортимер өзіне қарсы қастандық жасалғанын білгенде, Монтегю патшамен бірге сұраққа тартылды, бірақ ештеңе жасырмады. Уильям де Боун, Роберт Уффорд, Джон Невилл және басқалармен бірге ол патшамен кездескен қамалға кірді. Эдуард анасының тілегін орындамады, ал бірнеше аптадан кейін Мортимер Лондонда мемлекетке қарсы қылмыс жасағаны үшін өлім жазасына кесілді. Монтегю төңкеріске қатысқандығы үшін 1000 фунт стерлингке бағалы жерлер алды, соның ішінде бұрын Мортимерге тиесілі болған Уэльстің Денбиг иелігі де бар еді. Оның отбасы да пайда тапты; оның ағасы Симон Монтакют Ворчестер епископы, кейін Эли епископы болды. Тағы бір ағасы, Эдвард Монтегю, 1-ші Монтегю бароны, Норфолк графы Томас Бротхертонның мұрагерлерінің бірі, Норфолк әйелі Алисамен үйленді.

Эдуард III тұсында қызмет

Кейінгі жылдары Монтегю Эдуардтың ең жақын серігі болды. Бірақ, осы кезде Шотландиядағы ағылшындардың бағы өзгеріп бастады. Монтегю 1337 жылы тағы да солтүстікке жорық жасады, алайда 1338 жылы Дунбар графы Агнес және Далхаузидің Александр Рамзисіне қарсы Дунбар қамалы сәтсіз аяқталды. Шотландиядағы нәтижесіз әрекеттен соң Эдуард III өз назарын Еуропаға бұрды.

Жүз жылдық соғыс

Монтегю 1337 жылғы 16 наурызда Солсбери графы атанды. Бұл Эдуард III-нің сол күні жасаған алты графтық тағайындамасының бірі болды, ол Жүз жылдық соғысқа дайындық шарасы еді. Монтегюге жаңа мәртебесін сақтау үшін король оған жылына 1000 маркалық жер және кіріс берді. Бұл қаржы Корнуолл корольдік қалайы кеніштерінен (stannaries) алынды. Замандас поэмасында граф соғыс алдында Францияда шайқасқанда бір көзін ашпауға серт бергендігі айтылады. Бұл оқиға, басылым бойынша, әжуалық, себебі Монтегю бір көзін бұрынғы жарыста жоғалтқан еді. 1337 жылғы сәуірде Монтегю Валенсиенге дипломатиялық комиссияға жіберілді, ол Фландрия және неміс князьдерімен одақ құру үшін тағайындалды. 1338 жылғы шілдеде ол корольді континентке тағы бір сапарға сүйемелдеді, қайтадан ең көп сарбаз – 123 қарулы әскер және 50 садақшы ұсынды. Эдуардтың одақтар құру саясаты оны үлкен қарызға баттырды, ал 1338 жылдың соңында Англияға оралу үшін Төмен елдерді тастап кеткен кезде Солсбери корольдің қарызкерлеріне кепіл ретінде қалды, король отбасы және Дерби графымен бірге. Граф бұрыннан бері одақтардың қымбаттығына алаңдаған болатын, бірақ корольдің стратегиясына адал қалды. Эдуард болмағанда, 1340 жылғы сәуірде француздар Солсбериді Лилльде тұтқынға алып, Парижде түрмеге қамады. Қыркүйекте сөзбен босатылса да, ол 1342 жылғы мамырға дейін француздармен соңғы келісімге келген жоқ. Солсбери тұтқын алмасу арқылы босатылды, бірақ Францияда ешқашан соғыспау шартымен. Алайда оралғаннан кейін, ол 1341 жылы король Эдуард пен канцлер Джон Стратфорд арасындағы қақтығысқа көп қатыспады. Сол жылдың мамырында ол корольдің Стратфордқа қарсы айыптауларын тыңдау үшін комиссия мүшесі болып тағайындалды, бірақ бұл іс көп нәтиже бермеді. 1342–43 жылдары ол Бретон мұрагерлік соғысында Артуалық Робертпен бірге шайқасты, ал 1343 жылы Малестройт бітімгерлік келісімін жасауға көмектесті. Король Эдуардтың қаржылық міндеттемелері графтың өмірінде толық төленген жоқ, ал Солсбери қайтыс болғанда король оған 11 720 фунт стерлинг берешегі болды. Оның ішінде 1346 жылы оның мұрагерлері 6374 фунт стерлингті есептен шығарды.

Отбасы

1327 жылы немесе одан бұрын Солсбери Уильям де Грандисонның қызы Кэтринге үйленді, ол 1-ші барон Грандисон еді. Кэтрин Монтегюге қатысты екі әңгіме бар; біреуінде ол Эдуард III-нің Гартер орденін атауына себеп болған тасталған жолақтың иесі болған «Солсбери графинясы» ретінде танылады. Уильям мен Кэтрин алты бала сүйді, олардың көпшілігі басқа ақсүйектермен тиімді некелер жасады. Солсберидің үлкен ұлы Уильям 1349 жылдың шілдесінде әкесінен кейін, әлі кәмелетке толмаған кезінде Вильям Монтегю, 2-ші Солсбери графы болды. Кіші Вильгельм Гартер орденінің негізін қалаушылардың бірі болды, бірақ ол әкесіне қарағанда корольдің құрметіне ие болған жоқ. Елизавета Монтегю, 1359 жылы қайтыс болды, алғашқыда Джайл де Бадлесмир, 2-ші барон Бадлесмирге, екіншіде Хью ле Деспенсер, барон ле Деспенсерге (1338) 1341 жылдың 27 сәуіріне дейін, үшіншіде Гай де Брайан, 1-ші барон Брайанға 1349 жылдан кейін үйленді. 1328 жылы туған, 1397 жылы қайтыс болған Вильям Монтакют, 2-ші Солсбери графы 1349 жылдың 11 маусымында әкесінен кейін таққа отырды. Сибил Монтегю, Ричард ФицАланның үлкен ұлы, Арунделдің 10-шы графы Эдмунд ФицАланмен үйленді. Джон де Монтакют, 1-ші барон Монтакют, 1330 жылы туған, 1390 жылы қайтыс болды, ол Солсберидің 3-ші графы Джон Монтакюттің әкесі болды. Филиппа Монтегю, 1332 жылы туған, 1381 жылы қайтыс болды, Роджер Мортимер, 2-ші Март графына үйленді. Агнес Монтегю, Роджер Грейдің үлкен ұлы Джонмен, 1-ші барон Грей де Рутинмен некелесуге келісім жасады.

Көркем шығармаларда

Солсбери – Морис Дрюонның «Көктегі патшалар» (Les Rois maudits) атты француз тарихи романдары сериясындағы кейіпкер. Ол 1972 жылғы осы серияның француз мини-сериалында бейнеленген.