Кіріспе

Пәнджабтағы мегаполис, Үндістан
Пәнджабтағы муниципалитет

Джаландхар – Үндістанның Пәнджаб штатындағы қала. Құрамындағы халық саны көп болғандықтан, штаттың ең көп халқы бар үшінші қаласы және Доаба аймағының ең ірі қаласы болып саналады. Джаландхар тарихи Үлкен Көлік жолының (Grand Trunk Road) бойында орналасқан және теміржол және автомобиль жолдарының торабы ретінде жақсы байланысқан. Қала штаттың астанасы Чандигархтан солтүстік-батысқа, Амритсар қаласынан оңтүстік-шығысқа және Лудхианадан солтүстікке қарай орналасқан. Ұлттық астана Дели шамамен жақын жерде орналасқан. Ұлттық тас жол 1 (NH1) Джаландхардан өтеді, бұл оның байланысын одан әрі жақсартады.

Тарих

Жаланжар ауданының тарихы үш кезеңді қамтиды: ежелгі, орта ғасырлық және қазіргі заман.

Ежелгі

Қала осы жерден шыққан Нат гуруы Жаландхараның есімімен аталуы мүмкін. Қаланың негізін Ведаларда айтылғандай, Девася Верма қалаған. Басқа мүмкіндіктердің ішінде, ол Раманың ұлы Лаваның патшалығының астанасы болған, немесе атау "Жаландар" деген жергілікті сөзден шыққан, яғни екі өзен – Сатлудж және Биас арасындағы сулы аймақ. Бүкіл Пәнджаб және қазіргі Жаландхар ауданының территориясы ежелгі Инд өркениетінің бір бөлігі болған. Хараппа мен Мохенджо-Даро – Инд өзені аңғарындағы өркениеттің көптеген қалдықтары табылған орындар. Соңғы жылдары жүргізілген археологиялық қазбалар Жаландхар ауданының Хараппа кезеңіне қатысты ежелгі тарихын анықтады. Веда дәуірінде Жаландхар Праштала деп аталған және ол Тригарта патшалығының астанасы болған.

Орта ғасырлар

Жаландхар мен Доаба 1070 жылы Ғазни Ибрагим билік еткен кезде Газнавилер тарапынан басып алынған болуы мүмкін. Қала 1431 жылы Раджа Джасраттың қол астына өткен. Кейіннен ол Дели сұлтандығы мен Моғол империясы кезінде Лахор провинциясының бір бөлігі болды. 18 ғасырда Моғолдардың ыдырауынан туындаған тәртіпсіздік пен парсылар, ауғандар және сикхтер арасындағы билік күресі салдарынан Джаландхарда қырқыстар болды. 1766 жылы оны Файзуллапурия Мисл басып алды, ал 1811 жылы Махараджа Ранджит Сингх оны сикх империясына қосты. 1849 жылы Шығыс Үндістан компаниясының Пәнжабты жанектеуінен кейін, компания қызметкерлері ағылшын тілінде Джуллундур деп жазған Джаландхар қаласы сол аттас бөлім мен ауданның орталығы болды. 1858 жылы Үндістанда компания билігі аяқталды және қала Британдық Радждың құрамына кірді. 19 ғасырдың ортасы мен соңында Пәнжаб әкімшілігі Джуллундурды тым тығыз қоныстанған және толыққанды өңделмеген жер деп санады. Осының нәтижесінде аудан батыс Пәнжабтағы жаңадан суарылған Пәнжаб каналдық колонияларын отарлау үшін қоныс аударушыларды тартудың басты аймағына айналды.

Қазіргі заманғы

Халифат қозғалысы 1920 жылдардың басында Түркияға қатысты саясатын өзгерту үшін үкіметке қысым көрсету мақсатымен ауданда басталды. Махатма Ганди осы қозғалысқа қолдау білдірді, бірақ жауабында аудан "Қоздырылатын жиналыстар туралы" заң бойынша "Ерекше аймақ" деп жарияланды. 1924 жылы Пәкістандық генерал және әскери диктатор Мұхаммед Зия-ұл-Хак осы қалада дүниеге келді. Үндістанның бөлінуінен бұрын Джаландхарда мұсылмандар басымдылық құрды. 1941 жылғы халық санауы бойынша мұсылмандар халықтың 45,2% құрады, ал индустар мен сикхтер тиісінше 27,6% және 26,5% құрады. 1941 жылдан 1951 жылға дейінгі 10 жыл ішінде Джаландхардағы мұсылман халқы 45,2%-дан 0,2%-ға дейін азайды. Солтүстік жазықта орналасқандықтан, аймақта қыс суық, ал жаз ыстық болады.

Жаңбыр жауған

Қалада орташа жылдық жауын-шашын мөлшері шамамен 70 см құрайды. Дегенмен, ауытқулар жиі кездеседі, мысалы, 2018 жылы Жаланжарда жауын-шашынның күрт артуы байқалды. Ол жылы қаладағы жауын-шашынның орташа көрсеткішінен 20%-дан астам артық болды, бұл оны мол жауын-шашынды жыл ретінде белгіледі. Маусымдар бойынша климаттың өзгеруіне қарамастан, бір нәрсе өзгермейді: температураның шектен тыс болуы, қыс суық, ал жаз Жаланжардың солтүстік жазықта орналасқандығына байланысты ыстық сезіледі.

Халық саны

2011 жылғы халық санағы бойынша, Жаландар қаласының халқы 868 929 адамды құрады, оның ішінде 460 811 ер адам және 408 118 әйел адам. Сауаттылық деңгейі 86,20%-ды құрайды: ер адамдардың арасында 88,81%, әйел адамдардың арасында 83,26%. 0-6 жас аралығындағы балалардың саны 90 044 (10,36%), әр 1000 еркекке 867 әйел шақалдайды. Халықтың 27,26%-ы белгілі бір касталық топқа жатады.

Экономика

Жаландхар спорттық тауарлар өнеркәсібімен ерекше көзге түседі. 60 000-70 000 адамды жұмыспен қамтитын бұл саланың көлемі 1 700 миллиард теңгеге бағаланады, оның ішінде 400 миллиард теңге экспортқа, ал 1 300 миллиард теңге ішкі нарыққа жұмсалады. 2022 жылы Жаландхардағы спорттық тауарлар өндірушілер мен экспорттаушылар қауымдастығы, жергілікті өзін-өзі қолдау топтарымен бірлесіп, футбол доптарын тігуге 1 500 әйелді оқыту жобасын бастады, бұл ауданның қаржылық дамуына және тұрғындарының әл-ауқатына оң әсер етеді. Жаландхар экономикасына үлкен үлес қосатын тағы бір маңызды сала – былғары өнеркәсібі, оның айналымы 1 200-1 500 миллиард теңгені құрайды, ал экспорты 400 миллиард теңгеге жуық.

Ақылды қала жобасы

Үндістан үкіметінің "Ақылды қала" жобасының екінші кезеңіне Жаланғар қаласы қатысуға іріктеліп алынды, бұл қаланың дамуындағы маңызды өзгеріс болып табылады.

Әуе арқылы

Ең жақын әуежай – Джаландхардың солтүстік-батысында орналасқан Адамампур әуежайы, қазіргі уақытта ол жекеменшік Spicejet әуе компаниясының Дели, Мумбаи және Джайпур қалаларына бағытталған жаңа рейстерін ғана қабылдайды. Толыққанды халықаралық әуежайға жататыны – Амритсардағы Шри Гуру Рам Дасс Джи халықаралық әуежайы. Ол Солтүстік Үндістандағы екінші ең қызығушылық танытатын әуежай және елдің басқа аймақтарымен тұрақты рейстер арқылы байланыстырылған. Лондон Станстед, Бирмингем, Дубай, Сингапур, Куала-Лумпур және Доха сияқты бірнеше әуе компаниялары шетелден рейстер орындайды. Бұл әуежай апта сайын 48 рейс қабылдайды, бұл бірнеше жыл бұрынғы сирек, үздірілісті рейстерден едәуір көп.

Темір жолмен

Мумбай, Калькутта, Ченнай, Патна, Гувахати, Пуна, Харидвар, Варанаси, Джайпур және Джамму Тави сияқты ірі қалаларға тікелей пойыз қатынасы бар. Жаландхар қалалық теміржол стансасында Хаура почтасы, Алтын ғибадатхана почтасы (Шекара почтасы), Нью-Дели – Амритсар «Шаттабди» экспресі және Пашим экспресі сияқты беделді пойыздар тоқтайды. Қазіргі таңда Жамму бағытындағы көптеген пойыздар Мата Вайшно Деви Катраға дейін созылған. Жаландхар қалалық теміржол стансасы елдің басқа аймақтарымен жақсы байланысқан. Жаландхар қаласы Амритсар – Дели теміржол бағытындағы маңызды аялдама болып табылады, осы бағытта «Шаттабди» экспресі, «Интерсити» экспресі және басқа да пойыздар жүзеді.

Жол жүрісімен

Пенджаб штатындағы ең ірі автобус тасымалдау желілерінің бірі Шәһид-е-Азам, Сардар Бхагат Сингх ИСБТ (Жаландхар), Химачал Прадеш, Дели, Харьяна, Пепсу, Чандигарх, Уттар Прадеш, Джамму және Кашмир, Уттраханд, Раджастан мемлекеттік автокөліктерінен, сондай-ақ жеке операторлардан құралған.

Медиа

Дордаршан Кендра, Жаландар – Жаландар қаласындағы үнді телестанциясы, ол мемлекеттік Дордаршанға, "Прасар Бхарати" (Үндістанның хабар тарату корпорациясы) тележелісіне тиесілі және оның басқаруында. Ол 1979 жылы құрылған және 1998 жылы іске қосылған, Үндістанның Пунджаб штатының көп бөлігін қамтитын пунджаби тіліндегі тәулік бойы жұмыс істейтін DD Punjabi телеарнасын өндіреді және таратуды жүзеге асырады. Қала – газеттердің, ұлттық теледидар мен радиостанциялардың аймақтық орталығы. Олардың қатарында: Daily Ajit, Jagbani, Punjab Kesari, Dainik Bhaskar, Dainik Jagran, Hindustan Times, The Tribune, Truescoop News, Hind Samachar және т.б. Мемлекеттік All India Radio-ның Жаландар қаласында жергілікті станциясы бар, ол халыққа қызықты бағдарламалар береді. FM жергілікті радиостанциялары:
Radio City 91.9 МГц
BIG FM 92.7 МГц
94.3 FM My Fm 94.3 МГц
Radio Mirchi 98.3 МГц
All India Radio 102.7 МГц

Крикет

Жаландхардың алаңдары мен көшелерінде крикет өте танымал. Ганди стадионында, бұрын Бурлтон паркі деп аталған, халықаралық деңгейдегі стадион бар. 1983 жылдың 24 қыркүйегінде осы алаңда Үндістан крикет командасы Пәкістан крикет командасына қарсы сынақ матчы өткізді.

Қабәди

Үлкен кабадди матчтары көбінесе Гуру Гобинд Сингх стадионында өткізіледі.

Гуру Гобинд Сингх стадионы

Гуру Гобинд Сингх стадионы – Джаландхар қаласындағы көп мақсатты стадион. Ол көбінесе футбол матчтары үшін қолданылады және JCT Mills FC клубының үй стадионы болып қызмет еткен. Көпшілік адамдарды стадионда жүгіріп, футбол ойнап, ауыр салмақ көтеріп жатқандарын көруге болады. Пәнджаб үкіметі стадионда жаңа жобаларды іске қосты.

Суржит хоккей стадионы

Сурджит хоккей стадионы – Үндістанның Пенджаб штатындағы Жаландхар қаласында орналасқан шалқыма хоккей стадионы. Ол Жаландхарда туған олимпиадалық чемпион Сурджит Сингхтің құрметіне аталған. Бұл стадион Әлемдік хоккей сериясының «Шер-э Пенджаб» франшизасының үй аренасы болып табылады.

Спорт колледжі

Қалада мемлекеттік спорт колледжі бар, және ол көптеген ұлттық спорт федерацияларының назарындағы орталық. Осы колледжде крикет, хоккей, жүзу, волейбол және баскетбол сияқты түрлі спорттар ойналады.