Кіріспе

Массачусетс штатындағы өзен, АҚШ
Массачусетс штатының шығысындағы өзен

Мистик өзені – Массачусетс штатындағы 7.0 миль (11 км) ұзындығындағы өзен. Массачусетт тілінде "missi tuk" сөзі "үлкен саға" дегенді білдіреді, бұл Мистик өзенінің тасқын су табиғатына сілтеме жасайды. Ағылшын тіліндегі "mystic" сөзімен ұқсастығы – кездейсоқтық, отарлаушылар соған еліктеген. Мистик өзені Бостонның солтүстігінде орналасқан және Чарльз өзенінің төменгі бөліктерімен шамамен параллель ағып, 76 шаршы миль (197 км²) су жиналатын алапты қамтиды. Өзен Төменгі Мистик көлінен басталып, Шығыс Бостон, Челси, Чарльзтаун, Эверетт, Медфорд, Сомервилл және Арлингтон қалалары арқылы өтеді. Өзен Чарльз өзенімен қосылып, Бостонның ішкі портын құрайды. Оның алабында 44 көл мен тоған бар, олардың ішіндегі ең үлкені – Миддлсекс Феллстегі Спот-Понд көлі. Өзеннің маңызды бөлігі Мистик өзені қорығында орналасқан және Массачусетс консервация және демалыс департаменті басқарады, онда түрлі демалыс аймақтары бар. Мистик өзенінің өнеркәсіптік қолданылуының ұзақ тарихы бар және су сапасымен байланысты мәселелер жалғасуда. Кейбір бөліктері Эверетт қаласындағы жаңа Encore Boston Harbor казиноының құрылысы аясында кең ауқымды тазалау жұмыстарынан өтуде.

Тарих

Америкалық үндістер мен отарлаушылар өрімдектілерді аулау және егіндерін тыңайту үшін бөгеттерді пайдаланды. 1631 жылы Массачусетс штатында салынған алғашқы кеме – «Blessing of the Bay» (Шығанақтың нығметі) – өзен жағалауынан теңізге жіберілді. Алғашқы көпір 1637 жылы салынды; көршілес қалалар жүз жылдан астам уақыт бойы оның құны туралы дауласты. 1774 жылдың 1 қыркүйегінде Мистик өзені Америка төңкерісінде маңызды рөл атқарды, онда шамамен 260 британдық сарбаз Бостоннан өзен бойымен жүзіп, Winter Hill маңындағы жағалауға жетті. Одан олар шамамен 1,6 шақырым (бір миль) қашықтықты Powder House-қа дейін жүріп барды, онда көп мөлшерде американдық ұңғыл сақталған еді; олар барлық ұңғылды алып кетті, бұл Powder Alarm деп аталатын халық көтерілісіне себеп болды. 1775 жылдың мамыр айында Челси шайқасы өзеннің су алабында болды, ал британдықтар маусым айында Банкер-Хилл шайқасында өзен жағалауынан шабуыл жасады. 1805 жылы Миддлсекс каналы Чарльз және Мистик өзендерін Лоуэллдегі Мерримак өзенімен байланыстырды. 19 ғасырда Мистик өзенінің бойындағы он кеме жасаушылық шеберхана 500-ден астам клипер кемесін жасады. Кеме жасау 1840 жылдары өркендеді, шхуналар мен шлюптар Медфорд пен Батыс Индия арасында ром дистилляциялау заводтары үшін ағаш және меласса тасымалдады. 1909 жылға дейін Мистик өзенінің жағалауында кең алқапты тұзды батпақтар орналасқан, содан кейін өзенге алғашқы Craddock шлюздері салынды, тұзды батпақты тұщы су батпағына айналдырып, дамуға жағдай жасады. Амелия Эрхарт бөгеті 1966 жылы салынды және Амелия Эрхарттың құрметіне аталды. 1950 жылы құрылысы аяқталған Морис Дж. Тобин көпірі Мистик өзенін кесіп өтеді және Чарльзтаун мен Челсині байланыстырады.

Жабайы табиғат

Бір кезде Мистик өзені көптеген балық түрлеріне мекен болды, олардың ішінде лосось, алаяқ, көк мүйізді балық, жолақты бас, көк бас, кішкентай ауызды бас, үлкен ауызды бас, көк балық, сазан және тағы да басқалары бар еді. Бұл түрлердің көпшілігі бүгінге дейін Мистик өзенінде тіршілік етеді, бірақ ластану мен бөгеттердің салынуы популяцияларға ауыр зиян келтірді. Ластанудың көзі бұрынғыда әртүрлі фабрикалар мен шағын кеме құрастырушылық шеберханалар болды. 20-шы ғасырда және қазіргі уақытта ластанудың басты себебі – су жиналатын алаптағы қалалар мен кенттерден шығатын сулар. Жақын жердегі дренаж құбырларының көптеген тізімдері жоғалып кеткен, немесе құжатталмаған өзгерістер мен бағыттарға ие. Күнінде өзенді арқасымен кесіп өтуге болатын соншалықты көп шабақ болған деседі, бірақ Мистик өзеніндегі шабақ көші-қоны қазір тарихи кезеңге қарағанда әлдеқайда аз. Ластану бактериялар мен тұншықтыру деңгейін көтеріп, балықтарға тіршілік етуге қолайсыз жағдай жасады.

Танымал мәдениетте

1844 жылы Медфордтағы құлдықты жоюшы және жазушы Лидия Мария Чайлд «Өзен арқылы, орман ішінде» атты өлеңінде Мистик өзенінен бабасының үйіне жасаған саяхатын сипаттады. (Туфтс университеті 1976 жылы қалпына келтірген Бабасының үйі әлі күнге дейін Медфордтың Оңтүстік көшесінде, өзен жанында тұр.) Джон Таунсенд Троубридждің 1882 жылы жарық көрген танымал романы «Тинкхэм ағайындыларының су тірмені» сол кезде тұзды су Мистик көлдеріне жететін уақытта өзен бойында өрбуді көрсетеді. Дэннис Лехэйннің осы аттас романында Бостон аймағындағы Мистик өзені құпияның маңызды сюжеттік бұрылысына куә болады. Кейін Клинт Иствуд осы романның танымал киноадаптациясын түсірді. Генри Уодсворт Лонгфеллоудың 1861 жылғы «Пол Ревирдің жорығы» өлеңінде Пол Ревир Мистик өзенінің жағалауымен жол жүзеді.