Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Британиядағы келт тайпасы
Celtic tribe in Britain
Добунни тайпасы – Британияны римдіктер жаулап алғанға дейін Британ аралдарында өмір сүрген темір дәуіріндегі тайпалардың бірі. Рим тарихы мен жазуларында осы тайпаға қатысты жеті дерек кездеседі. Әртүрлі тарихшылар мен археологтар Добунни тайпасын зерттеді, соның ішінде Стивен Джей Йейтс өзінің "Солқындар тайпасы" (2008) кітабында тайпа атауының соңғы бөлігінің *bune, яғни тостаған немесе ыдыс сөзінен шыққан болуы мүмкін екенін айтады. Бұл кейінірек Hwicce тайпалық атына ұқсас мағына береді; екеуі де рим-британдық құдайға табынумен байланысты. Бұл пікір бірнеше археологтар тарапынан қатаң сынға алынды. Археолог Майлз Расселл олардың бастапқы аты "Бодунни" болуы мүмкін екенін болжайды, осыны кельт сөзі *bouda – "Жеңіс"пен байланыстырып, "Жеңімпаздар" деген мағынаны білдіреді.
The Dobunni were one of the Iron Age tribes living in the British Isles prior to the Roman conquest of Britain. There are seven known references to the tribe in Roman histories and inscriptions. Various historians and archaeologists have examined the Dobunni, including Stephen J. Yeates in his book The Tribe of Witches (2008), where he suggests that the latter part of the name possibly derives from *bune, a cup or vessel, with a similar meaning to the later tribal name Hwicce; both being related to the recognisable cult of a Romano British goddess. This view has been sharply criticised by several archaeologists. Archaeologist Miles Russell suggests that their original name may have been "Bodunni", connecting this with the Celtic word *bouda meaning "Victorious", in the sense of "The Victorious Ones".
Аумағы
Бұл тайпа Ұлыбританияның орталық бөлігінде, қазіргі Англия графтықтары Бристоль, Глостершир және Сомерсеттің аумағында қоныстанды. Кейде олардың территориясы қазіргі Херефордшир, Оксфордшир, Уилтшир, Ворстершир және Уорвикширдің бір бөлігіне дейін кеңейген болуы мүмкін. Олардың астанасы римдік Corinium Dobunnorum деп аталды, қазір ол Сиренсестер деп белгілі. Олардың территориясы солтүстікте Корновийлер және Кориелтаувилермен, шығыста Катувеллаунилермен, оңтүстікте Атребаттар және Бельгтермен, ал батыста Силурлар мен Ордвиктермен шектесетін. Дегенмен, осы пікірлердің кейбіреулері болжамды. Римдік-британдық кезеңде осы тайпамен байланысты діни сенімдерге куәліктер бар, бұл куәліктер тайпаның территориясымен үндеседі. Глостер, Сиренсестер, Неттлтон, Бат, Уэллоу және Олдсворт қалаларынан мүсіндер табылды.
The tribe lived in central Britain in an area that today broadly coincides with the English counties of Bristol, Gloucestershire and the north of Somerset, although at times their territory may have extended into parts of what are now Herefordshire, Oxfordshire, Wiltshire, Worcestershire, and Warwickshire. Their capital acquired the Roman name of Corinium Dobunnorum, which is today known as Cirencester. Their territory was bordered by the Cornovii and Corieltauvi to the North; the Catuvellauni to the East; the Atrebates and Belgae to the South; and the Silures and Ordovices to the West. Some of these suggestions are, however, speculative. There is evidence for a cult associated with the tribe in the Romano British period; the evidence being coterminous with the tribe's territory. Sculpture has been found at Gloucester, Cirencester, Nettleton, Bath, Wellow, and Aldsworth.
Темір дәуірі
Добуннилер – құнарлы аңғарларда шоғырланған шағын ауылдарда өмір сүрген шаруалар мен қолөнершілердің ірі тобы. Темір дәуірі материалдарын Том Мур зерттеді. Добуннилердің қоныстанғаны саналатын бірнеше бекінілген лагерьлердің қалдықтары Бристоль аймағында – Мейс-Нолл, Клифтон-Даун, Бьюроулс және Стокелигте, олардың бәрі Авон шатқалына қарап тұр, сондай-ақ Кингсвестон-Даун мен Блейз қамалында көрініс береді. Темір дәуірінің соңында Оңтүстік Британияда оппида (қалалар) деп аталатын жерлер дамыды. Мұндай орынның мысалы Багендон, Сиренсестер маңында біраз уақыттан бері белгілі. Бірақ қазір Багендонның орны бұрынғыдай маңызды емес екені анықталды, себебі Солмонсбери сияқты басқа кең аумақты орындардың да болғаны белгілі болды.
The Dobunni were a large group of farmers and craftspeople, living in small villages concentrated in fertile valleys. A major study of the Iron Age material was carried out by Tom Moore. Remnants of several fortified camps, otherwise known as hillforts, thought to have been occupied by the Dobunni can be seen in the Bristol area at Maes Knoll, Clifton Down, Burwalls and Stokeleigh – all overlooking the Avon Gorge – and at Kingsweston Down and Blaise Castle. In the late Iron Age period, southern Britain saw the development of sites generally referred to as oppida (towns). An example of such a site has been recognised for some time at Bagendon, near Cirencester. It has now been realised that the Bagendon site was not as important as first thought, as other extensive sites are now known to have existed at places such as Salmonsbury.
Рим дәуірі
Дио Кассиус тайпаны "Бодунни" деп атаған, бұл, әдетте, Добунни тайпасының жазылу қатесі болар. Катувеллауниге тәуелді болған олар, Каратак пен Тогодумнның шегінуінен кейін римдіктерге бас иді. Силурлерден өзгеше, олардың кейін Оңтүстік-Шығыс Уэльс аймағындағы көршілерінен соғысшыл емес еді және римдіктер өздерінің жеріне жеткенге дейін мойынсұнды. Кейіннен олар рим-британдық өмір салтын қуана қабылдады. Добуннилер 43 жылы Рим империясына қосылғанмен, олардың аумағы 96-98 жылдарға дейін римдік саяси бірліктерге біріктірілмеген. Тайпалық аумақ Циренчестер орталығындағы цивитасқа және Глостердегі колонияға бөлінді. Колония император Нерваның билігінде (б.з. 96-98) құрылды. 4 ғасырдың басында Британия бастапқыда төрт, содан кейін бес провинцияға қайта ұйымдастырылды. Добунни аумағы Британия Прима провинциясының құрамына кірді, бұл туралы Юпитер колоннасының негізінен табылған жазуда айтылған. Бұл аймақ шамамен 409 жылға дейін римдік цивитас статусын сақтап келді. Добунни аумағында екі ірі қала (қазіргі Корниум Добуннорум, яғни Сиренчестер және Колония Нервиана Глевум, яғни Глостер) орналасқан. Бұдан өзге, көптеген кішкентай қалалар мен салтанатты виллалар да болды. Стивен Йейтс Добуннилердің дінін зерттеу нәтижесінде, табиғатқа табынуға басымдық берілгенін көрсеткенін мәлімдейді. Ландшафтпен байланысты құдайларды анықтауға болады, мысалы, *Куда – Котсволд тауларының және оның өзендері мен бұлақтарының ана құдайы, сондай-ақ Бат қаласындағы Сулис Минерва. Басқа да культтар әлеуметтік қызметпен байланысты болды, мысалы, Лидни Парктегі кен өндіру және Чиу-Сток маңындағы Паган тауындағы аң аулау.
Dio Cassius referred to the tribe as "Bodunni", probably a misspelling of the Dobunni. Tributary to the Catuvellauni, they capitulated to the invading Romans when Caratacus and Togodumnus withdrew. Unlike the Silures, their neighbours in what later became southeast Wales, they were not a warlike people and submitted to the Romans even before they reached their lands. Afterwards they readily adopted the Romano British lifestyle. Even though the Dobunni were incorporated into the Roman Empire in AD 43, their territory was probably not formed into Roman political units until AD 96–98. The tribal territory was divided into a civitas centred on Cirencester, and the Colonia at Gloucester. The Colonia was established during the reign of the emperor Nerva (AD 96–98). At the beginning of the 4th century, Britain was reorganised into, initially, four and then five provinces. The Dobunnic territory lay in the province of Britannia Prima, as described in an inscription found at the base of a Jupiter column. The area remained a Roman civitas until approximately 409. The Dobunnic territory contained two large towns (Corinium Dobunnorum now Cirencester, and Colonia Nerviana Glevum now Gloucester). Besides this there were numerous smaller towns, and many rich villas. Stephen Yeates asserts that a study of the religion of the Dobunni has shown that there was a focus on the worship of the natural world. It is possible to identify deities associated with the landscape, for example *Cuda, a mother goddess associated with the Cotswold Hills and its rivers and springs, and Sulis Minerva at Bath. Other cults were defined by social action, such as mining, for example at Lydney Park, and hunting, for example at Pagan's Hill near Chew Stoke.
Римге дейінгі кезең
Рим провинциялық үкіметінің құлдырауынан кейін, бұл аймақтың негізгі бөлігі 577 жылғы Деорхам шайқасына дейін (кейбір тарихшылар оны күмәнді оқиға деп санайды) аумақтық ерекшелігін сақтап келді, сол шайқаста сакстар Северн өзеніне дейін ілгеріледі. Бірақ 50 жыл өткен соң, Мерсияның Пендасы Киренсестер шайқасында Батыс саксондармен шайқасып, бұл жағдай өзгерді, және аймақ Мерсияның ықпалына ілігіп, Хвицце кіші патшалығының құрамына кірді. Аймақ, тек Мәжүсілік Мерсияға сіңіріліп кетпей, Батыс саксондарға қарсы одақтас болғаны үшін сыйақы ретінде христиандық кіші патшалық ретінде өзінің ерекшелігін сақтады деген пікір бар; сондай-ақ, бұл Добунни Цивитасы мен Хвицце патшалығы арасындағы мәдени байланыстың куәсі болып табылады.
After the collapse of the Roman Provincial Government, the core of this area retained territorial identity until the Battle of Deorham in 577, (regarded by some as a dubious event) when the Saxons made advances as far as the River Severn. These gains were reversed 50 years later when Penda of Mercia fought the West Saxons at the Battle of Cirencester, and the area came under the influence of Mercia as the sub kingdom of the Hwicce. It has been suggested that the area retained a distinct identity as a Christian sub kingdom, instead of being simply absorbed into Pagan Mercia, as a reward for an alliance against the West Saxons; and that this is evidence of a cultural continuity between the Dobunni Civitas and the Hwicce Kingdom.
Ақша шығару
Добуннилер римдіктер келгенге дейін және римдік валютаның енгізілуіне дейін монета шығарған тайпалардың бірі саналады. Нумизматикалық деректер Добунни патшаларының өз жерлерін солтүстік және оңтүстік аймақтарға бөлгенін, ал кейде бір билеушінің басқаруына біріктіргенін көрсетеді. Добунниге жатқызылатын монеталардың аверсінде жиі кездесетін тармақталған белгі – қайта-қайта соққыға түсетін тақырып.
The Dobunni were one of the tribes believed to have issued coins before Roman arrival and the introduction and adoption of Roman currency. Numismatic evidence suggests that the Dobunni kings subdivided their land between a north and south zone, sometimes becoming unified under a single ruler. A repeated theme of coins ascribed to the Dobunni is a branched emblem appearing on the obverse.