Кіріспе

Аспандық Будда, бослықты бейнелейтін бастапқы Будда Вайрокана. Вайрокана (сондай-ақ Махавайрокана) – Махаяна және Ваджраяна буддизміндегі ғарыштық Будда. Вайрокана жиі, Аватамсака Сутрасы сияқты мәтіндерде, тарихи Гаутама Будданың дхармакаясы ретінде түсіндіріледі. Шығыс Азия буддизмінде (қытай, корей, жапон және вьетнам буддизмі) Вайрокана буддалық шүнйата (śūnyatā) ұғымының көрінісі ретінде қарастырылады. Махаяна және Ваджраяна буддизмінің бес джиннің тұжырымында Вайрокана орталықта орналасқан және бастапқы Будда саналады. Вайрокананы Вирочананың ұлы Вайрокана Махабалимен шатастыруға болмайды. Вайрокана Махабали Йога-Васиштада Сахаджа-Нирвикалпа самадхиге қол жеткізді. Рокана Будда – Будданың Трикаясының «рахаттана денесі» немесе «Самбогакая денесі», ал Вайрокана Будда – «Дхармакая денесі». Ал Шакьямуни Будда – «Нирманакая денесі» немесе физикалық дене.

Мантралар мен дхаранилер

Байрокан Будданың көптеген мантралары, тұқымдық әріптері мен даранилері бар. Көбінесе қолданылатын негізгі мантра келесідей: oṃ vairocana hūṃ. Бес элемент мантрасы немесе бес буыннан тұратын мантра (жапонша: goji shingon) ғаламдағы барлық нәрсенің Байроканнан шыққандығын көрсетеді (мұнда бесінші элемент – санамен байланысты А әрпі арқылы бейнеленеді): a vi ra hūṃ khaṃ. Шингон ағымында танымал Жарқын мантра: oṃ amogha vairocana mahāmudra maṇipadma jvāla pravarttaya hūṃ. Барлық нашар туылымдарды толық жоятын Са́рвадургатипаришо́дана дхарани, Тибет буддизмінде Кунриг мантрасы деп те аталады. Бұл дхарани "Сарвадургатипаришодана" тантрасында кездеседі, онда Байрокан мандаланың ортасында, ал оның айналасында басқа төрт Татхагата бейнеленген. Дхарани былай айтылады: OṂ NAMO BHAGAVATE SARVA DURGATI PARIŚODHANA RĀJĀYA TATHĀGATĀYA ARHATE SAMYAKSAṂBUDDHAYA TADYATHĀ OṂ ŚODHANE ŚODHANE SARVA PĀPAṂ VIŚODHANE ŚUDDHE VIŚUDDHE SARVA KARMA AVARAṆA VIŚUDDHE SVĀHĀ.

Мүсіндер

Суньятаға қатысты, Вайрокана мүсіндерінің зор көлемі мен сұлулығы барлық құпия өмірдің бос екенін және тұрақты өзіндік құбылысы жоқ екенін еске түсіреді, ал Дхармакая түсініктерден асып түседі. Қытайдың Хэнань провинциясындағы Лушань округіндегі Көктем ғибадатханасы Буддасы 126 метр биіктігімен әлемдегі екінші биік мүсін болып табылады. Жапонияның Нара қаласындағы Тодай-дзидегі Дайбуцу – Вайрокананың әлемдегі ең үлкен қола бейнесі. Ауғанстандағы Бамиян Буддаларының ең үлкені де Вайрокананың суреті болған. Индонезияның Ява аймағында Магелангтағы Боробудурдың жанындағы тоғызыншы ғасырға жататын Мендут ғибадатханасы Дхьяни Будда Вайроканаға арналған. Шайлендра әулеті салған ғибадатханада үш метрлік тас мүсін орналасқан, ол Вайрокана отырып, дхармачакра мудрасын жасап тұр. Мүсіннің екі жағында Авалокитшвара және Ваджрапани бодхисаттваларының мүсіндері тұр.