Кіріспе
Солтүстік Америкада өсетін Джеффри қарағайы (Pinus jeffreyi), сондай-ақ Джеффридің қарағайы, сары қарағай және қара қарағай деп те аталады. Ол негізінен Калифорнияда, сонымен қатар Неваданың ең батыс бөлігінде, Орегонның оңтүстік-батысында және Баха-Калифорнияның солтүстігінде таралған. Бұл ағаш ботаник Джон Джеффридің құрметіне аталған.
Pinus jeffreyi, also known as Jeffrey pine, Jeffrey's pine, yellow pine and black pine, is a North American pine tree. It is mainly found in California, but also in the westernmost part of Nevada, southwestern Oregon, and northern Baja California. It is named in honor of its botanist documenter John Jeffrey.
Сипаттама
Pinus jeffreyi – ірі, қылқан жапырақты, мәңгі жасыл ағаш, биіктігіне жетеді, сирек – биіктікке дейін, бірақ ағаштар шебінде немесе оған жақын өскенде кішкеней болады. Жас кезінде қою қызғылт түсті, піскенде ашық қоңыр түске айналады, жұқа ағаш қабыршақтарында қысқа, өткір, ішке қарай бағытталған тікенектері болады. Тұқымдары ұзын, үлкен қанаты бар. Pinus jeffreyi, Pinus ponderosa (пондероза қарағайы) түріне жақын және сыртқы түрі жағынан ұқсас. Оларды ажыратудың бір жолы – олардың конустары. Әрқайсысының қабыршақтарында тікенектері болады. Pinus jeffreyi конусының өткір тікенектері ішке қарай бағытталған, сондықтан конусты алақанмен сүрткенде тегіс сезіледі. Pinus ponderosa конусының тікенектері сыртқа қарай бағытталған, сондықтан алақанға өткір және тікенді болып сезіледі. "Жұмсақ Джеффри" және "Тікенді пондероза" ес керту құралын түрлерді ажырату үшін қолдануға болады. Тағы бір ерекшелік – Pinus jeffreyi инелері Pinus ponderosa инелерінен көкшіл, ашық жасыл түсті, сондай-ақ ірі тұқымдары мен ішке қарай бағытталған тікенектері бар, толы, салмақты конустары бар. Pinus jeffreyi, Pinus ponderosa-дан қызғылт қоңыр қабықтың салыстырмалы түрде кішкентай қабыршақтарымен, ал қызғылт апельсин түсті пондероза қабығының үлкен пластиналарымен ерекшеленеді. Көбінесе, майлы дәмді еске алады. Бұл иіс үшін бұтақтарды немесе инелерді сындырып алуға болады немесе жай ғана қабықтың пластиналары арасындағы шайырдың иісін сезуге болады. Бұл иіс шайырдың ерекше құрамымен байланысты, оның ұшпа компоненті негізінен таза n-гептаннан тұрады. Осы ерекшеліктеріне байланысты олар кейде "бензин ағаштары" деп аталады. Сабақ көлемі бойынша ең үлкен Pinus jeffreyi – Станислав ұлттық орман паркіндегі Эврика аңғарындағы алып қарағай. Оның сабағы ағаштан тұрады, биіктігі , диаметрі .
Таралуы және мекендейтін ортасы
Pinus jeffreyi Оңтүстік-Батыс Орегоннан бастап Калифорнияның көп бөлігі арқылы (негізінен Сьерра-Невада тауларының шығыс жағында) Мексикадағы Солтүстік Бажа Калифорнияға дейін таралған. Бұл жоғары биіктікте өсетін түр; таралу аймағының солтүстігінде ол кеңінен биіктікте, ал оңтүстігінде биіктікте өседі. Pinus jeffreyi, Pinus ponderosa-дан стресске төзімдірек. Жоғары биіктіктерде, нашар топырақта, суық және құрғақ климатта Pinus jeffreyi, Pinus ponderosa-ны ығыстырып, басты түрге айналады.
Қолданылуы
Pinus jeffreyi ағашы ponderosa қарағай ағашына ұқсас және сол мақсаттарда қолданылады. Pinus jeffreyi-дің кристалданған шайыры қанттық бұйым ретінде желінеді. 1853 жылы Pinus jeffreyi ponderosa қарағайдан жеке түр ретінде бөлінгенге дейін, оның өсетін аймағында шайыр айырғандар дистилляция кезінде бірнеше "түсініксіз" жарылыстарға тап болды, бұл жарылыстардың Джеффри қарағайының шайырын білмей пайдаланудан болғаны кейіннен анықталды.
Таксономия
Пинус Джеффриі 1852 жылы Шаста тауының жанында кездестірген шотланд ботанигі Джон Джеффридің құрметіне аталған. "Пинус" латын тілінде "қарағай" деген мағынаны білдіреді.