Крикет спортының қағидалары

Кіріспе

Крикет спортының ережелері

Крикет ережелері – әлемдегі крикет ойынының ережелерін анықтайтын кодекс. Ең алғашқы кодекс 1744 жылы жасалған. 1788 жылдан бері кодты Лондонның Лордс Крикет алаңында орналасқан жекеше Мэрилебон Крикет клубы (MCC) иеленеді және күзетеді. Қазіргі таңда 42 Заң бар (әрқашан үлкен "L" әріпімен жазылады), олар ойынның қалай ойналуы керектігінің барлық аспектілерін сипаттайды. MCC Заңдарды алты рет жаңартты, әрқайсысы бірнеше басылымдарды тудыратын аралық түзетулермен. Ең соңғы, жетінші кодекс 2017 жылдың қазан айында жарияланды; оның 3-ші басылымы 2022 жылдың 1 қазанында күшіне енді. Бұрын крикетке ресми басқарушы орган болған MCC бұл рөлді Халықаралық Крикет Кеңесіне (ХКК) тапсырды. Бірақ MCC Заңдардың авторлық құқығын сақтайды және оларды өзгерте алатын жалғыз орган болып қалады, бірақ көбінесе бұл тек ХКК және Крикет төрешілері мен есептеушілер қауымдастығы сияқты басқа да мүдделі тараптармен тығыз кеңескеннен кейін жасалады. Крикет – басқарушы принциптері "ережелер" немесе "қағидалар" емес, "Заңдар" деп аталатын сирек спорт түрлерінің бірі. Дегенмен, кейбір жағдайларда, қажет болған жағдайда, белгілі бір жарыстар үшін Заңдарды толықтыру және/немесе өзгерту туралы ережелерге келісім жасалуы мүмкін. Халықаралық матчтарға қатысты ("ойнау шарттары") ХКК веб-сайтында қолжетімді.

Ауызша дәстүр

Криктің шығу тегі белгісіз, бірақ ол алғаш рет 16-шы ғасырда Гилдфордта тіркелген. Ол кезде бұл ойынды ұлдар ойнайтын, бірақ 17 ғасырдың басынан бастап оны ересектер көбірек ойнай бастады. Мұндай ережелер болған және ертеде олар ауызша келісілген және жергілікті өзгерістерге ұшырайтын. 17 ғасырдың аяғында крикет жоғары ставкаларды тартатын ставкалы ойынға айналды және командалар жоғалтқан ставкаларын төлемегені үшін сотталған жағдайлар болды.

Келісімнің баптары

1727 жылдың шілде және тамыз айларында екі матчты Чарльз Леннокс, Ричмондтың 2-ші герцогы және Алан Бродрик, Мидлтонның 2-ші виконты ұйымдастырды. Осы ойындар туралы мәліметтер олардың арасында жарыстарында қолданылатын ережелерді анықтау үшін келісім жасалғанын көрсетеді. Ричмонд пен Бродрик жасаған қолжазба құжат сақталған. Бұл құжат 1884 жылы Гудвуд үйінен алынған Батыс Сассекс жазба кеңсесінің (WSRO) құжаттарының бірі. Ережелердің ресми түрде келісілгені белгілі болған алғашқы оқиға осы, мақсаты – матчтар кезіндегі демеушілер арасындағы дауларды шешу. Бірақ, бұл идея ойын ережелерін анықтау мағынасында маңызға ие болды, себебі ақырында олар крикет ережелері ретінде жазылды. Келісім 16 тармақтан тұрады, олардың көпшілігі сөздеріне қарамастан, крикеттің қазіргі заманғы ережелеріне жататындығын анықтау оңай, мысалы: (а) доп ұсталса, соққышы аут; (б) доп ұсталса, соққы есептелмейді; (в) қақпаның артында ұстауға рұқсат етіледі.

Ойынды ұйымдастыру

Алғашқы он екі заң ойыншылар мен төрешілерді, негізгі жабдықтарды, алаңның ерекшеліктерін және ойын уақытын қамтиды. Осы Заңдар Б, С және Д қосымшаларымен толықтырылды (төменде қараңыз). 1-заң: Ойыншылар. Криккет командасы капитаны бар он бір ойыншыдан тұрады. Ресми жарыстардан тыс командалар бір жақтағы он бірден астам ойыншымен ойнауға келісе алады, бірақ алаңға он бірден артық ойыншы шыға алмайды. 2-заң: Төрешілер. Екі төреші бар, олар заңдарды қолданады, қажетті шешімдерді қабылдайды және шешімдерді ұпай сақтаушыларға жеткізеді. Крикет заңдарында міндетті болмаса да, жоғары деңгейдегі крикетте үшінші төреші (алаңнан тыс орналасқан және алаңдағы төрешілерге көмектесуге дайын) белгілі бір матч немесе турнирдің ережелеріне сәйкес пайдаланылуы мүмкін. 3-заң: Ұпай сақтаушылар. Екі ұпай сақтаушы төрешілердің сигналдарына жауап береді және ұпайды есептейді. 4-заң: Доп. Криккет допының шеңбері 22,4 см мен 22,9 см аралығында, салмағы 155,9 г және 163 г аралығында (5,5 және 5,75 унция). Әйелдер крикетінде сәл кішірек және жеңіл доп, ал жасөспірімдер крикетінде тағы да сәл кішірек және жеңіл доп (4.6-заң) қолданылады. Бір уақытта бір доп пайдаланылады, егер жоғалса, оны ұқсас тозу деңгейі бар доппен ауыстырады. Ол әр иннингтің басында да ауыстырылады, және филдринг командасының өтініші бойынша, матч өткізілетін ережеде белгіленгендей, ең аз мөлшерде оверлер ойналғаннан кейін жаңа доппен ауыстырылуы мүмкін (қазіргі уақытта тест матчтарында 80 овер). Доптың иннинг бойында бірте-бірте тозуы – ойынның маңызды аспектісі. 5-заң: Соққы беру құралы. Соққы беру құралының ұзындығы, ені, ортасының тереңдігі және шетінің тереңдігі белгілі шектеулерде болуы керек. Соққы беру құралын ұстаған қол немесе қолғап соққы беру құралының бір бөлігі саналады. Dennis Lillee алюминийден жасалған соққы беру құралын ойынға әкелген ComBat оқиғасынан кейін, заңдар соққы беру құралының жапырағы ағаштан жасалуы керек деп белгіледі. 6-заң: Алаң. Алаң – 22 ярды (20,12 метр) ұзындығы және 10 фут (3 метр) ені бар тіктөртбұрышты жер. Алаңды дайындау және күтіп ұстау жөніндегі жауапкершілік Ground Authority-ге жүктеледі, бірақ ойын басталғаннан кейін төрешілер алаңның жағдайына бақылайды. Төрешілер алаңның ойынға жарамдылығын анықтайды және егер олар оны жарамсыз деп тапса, екі капитанның келісімімен алаңды өзгерте алады. Кәсіби крикет көбінесе шөп алаңда ойналады. Алайда, егер шөпсіз алаң қолданылса, жасанды беттің ең аз ұзындығы 18 метр (58 фут) және ең аз ені 2 метр (6 фут) болуы керек. 7-заң: Сызықтар. Бұл заң сызықтардың өлшемдерін және орналасуын анықтайды. Сабақтардың ортасында орналасқан боулинг сызығы, алаңның әр шетінде солай салынған, осылайша алаңның сол шетіндегі үш сабақ оған түседі (соның салдарынан ол екі ортаңғы сабақтың орталықтарын біріктіретін қиял сызығына перпендикуляр). Әр боулинг сызығының ұзындығы 2 метр болуы керек, ортаңғы сабаққа орталастырылып, әр боулинг сызығы қайтару сызығында аяқталады. Соққы берушінің алаңда тұрғандағы орнын анықтайтын және алдыңғы аяқпен доп тастаудың бұрыс екенін анықтау үшін қолданылатын (21-заңды қараңыз) соққы беру сызығы, екі сабақтың алдындағы алаңның әр шетінде салынған. Соққы беру сызығы боулинг сызығынан 1 метр (4 фут) алшақ және оған параллель болуы керек. Ұзындығы шексіз деп есептелсе де, соққы беру сызығы ортаңғы сабақтардың ортасын біріктіретін қиял сызығының екі жағында кемінде 2 метрге белгіленуі керек. Боулинг жасау кезінде боулингшінің болуы керек сызықтар болып табылатын қайтару сызықтары, әр сабақтың әр жағында, алаңның әр жағында салынған (барлығы төрт қайтару сызығы бар, екі сабақтың әр жағында біреу). Қайтару сызықтары соққы беру сызығына және боулинг сызығына перпендикуляр, екі ортаңғы сабақтың ортасын біріктіретін қиял сызығынан 1 метр (4 фут) қашықтықта және оған параллель. Әр қайтару сызығының бір шеті соққы беру сызығында аяқталады, бірақ екінші шетінің ұзындығы шексіз деп есептеледі және соққы беру сызығынан кемінде 2 метрге белгіленуі керек. Сызықтарды көрсететін схемалар C қосымшасында таба аласыз.

The first 12 Laws cover the players and officials, basic equipment, pitch specifications and timings of play. These Laws are supplemented by Appendices B, C and D (see below). Law 1: The players. A cricket team consists of eleven players, including a captain. Outside of official competitions, teams can agree to play more than eleven a side, though no more than eleven players may field. Law 2: The umpires. There are two umpires, who apply the Laws, make all necessary decisions, and relay the decisions to the scorers. While not required under the Laws of Cricket, in higher level cricket a third umpire (located off the field, and available to assist the on field umpires) may be used under the specific playing conditions of a particular match or tournament. Law 3: The scorers. There are two scorers who respond to the umpires' signals and keep the score. Law 4: The ball. A cricket ball is between 8.81 and 9 inches (22.4 cm and 22.9 cm) in circumference, and weighs between 5.5 and 5.75 ounces (155.9g and 163g) in men's cricket. A slightly smaller and lighter ball is specified in women's cricket, and slightly smaller and lighter again in junior cricket (Law 4.6). Only one ball is used at a time, unless it is lost, when it is replaced with a ball of similar wear. It is also replaced at the start of each innings, and may, at the request of the fielding side, be replaced with a new ball, after a minimum number of overs have been bowled as prescribed by the regulations under which the match is taking place (currently 80 in Test matches). The gradual degradation of the ball through the innings is an important aspect of the game. Law 5: The bat. The bat is no more than in length, no more than wide, no more than deep at its middle and no deeper than at the edge. The hand or glove holding the bat is considered part of the bat. Ever since the ComBat incident, a highly publicised marketing attempt by Dennis Lillee, who brought out an aluminium bat during an international game, the Laws have provided that the blade of the bat must be made of wood. Law 6: The pitch. The pitch is a rectangular area of the ground long and 10 feet (3 m) wide. The Ground Authority selects and prepares the pitch, but once the game has started, the umpires control what happens to the pitch. The umpires are also the arbiters of whether the pitch is fit for play, and if they deem it unfit, with the consent of both captains can change the pitch. Professional cricket is almost always played on a grass surface. However, in the event a non turf pitch is used, the artificial surface must have a minimum length of 58 feet (18 m) and a minimum width of 6 feet (2 m). Law 7: The creases. This Law sets out the dimensions and locations of the creases. The bowling crease, which is the line the stumps are in the middle of, is drawn at each end of the pitch so that the three stumps at that end of the pitch fall on it (and consequently it is perpendicular to the imaginary line joining the centres of both middle stumps). Each bowling crease should be 8 feet (2 m) in length, centred on the middle stump at each end, and each bowling crease terminates at one of the return creases. The popping crease, which determines whether a batter is in his ground or not, and which is used in determining front foot no balls (see Law 21), is drawn at each end of the pitch in front of each of the two sets of stumps. The popping crease must be 4 feet (1 m) in front of and parallel to the bowling crease. Although it is considered to have unlimited length, the popping crease must be marked to at least 6 feet (2 m) on either side of the imaginary line joining the centres of the middle stumps. The return creases, which are the lines a bowler must be within when making a delivery, are drawn on each side of each set of the stumps, along each sides of the pitch (so there are four return creases in all, one on either side of both sets of stumps). The return creases lie perpendicular to the popping crease and the bowling crease, 4 feet (1 m) either side of and parallel to the imaginary line joining the centres of the two middle stumps. Each return crease terminates at one end at the popping crease but the other end is considered to be unlimited in length and must be marked to a minimum of 8 feet (2 m) from the popping crease. Diagrams setting out the crease markings can be found in Appendix C.

8-заң: Викеттер. Викет үш биік ағаш сабақтан тұрады. Сабақтар боулинг сызығы бойына тең қашықтықта орналастырылған. Олар викеттің 22,86 см (9 дюйм) еніне ие болуы үшін орналастырылған. Екі ағаш білік сабақтардың үстіне орналастырылады. Біліктер сабақтардан 1,5 см (5/8 дюйм) аспауы керек, және ерлер крикеті үшін 7,62 см (3 дюйм) ұзын болуы керек. Біліктің бөшкесі мен шпилькасының ұзындығы да белгіленген. Жасөспірімдер крикеті үшін викеттер мен біліктердің өлшемдері әртүрлі. Төрешілер жағдайларға байланысты біліктерді қолданудан бас тарта алады (мысалы, желді болса, олар өздігінен түсіп қалуы мүмкін). Викеттердің ерекшеліктері туралы толық ақпарат D қосымшасында келтірілген. 9-заң: Ойын алаңын дайындау және күтіп ұстау. Крикет допының көбінесе алаңда секіріп өтетінін және доптың мінез-құлқы алаңның жағдайына байланысты болатынын ескере отырып, алаңды басқару қағидалары қажет. Бұл заң алаңды қалай дайындау, шабу, тегістеу және күтіп ұстау керектігін анықтайды. 10-заң: Алаңды жабу. Алаңды жабу дегеніміз, алаңды жаңбырдан немесе ылғалдан қорғау үшін алаңды жабушылар оған қақпақтарды қойғанда. Заңдар алаңды жабу ережелері екі капитанның алдын ала келісімімен белгіленетінін көрсетеді. Алаңды жабу туралы шешім доптың алаң бетіне қалай секіретініне үлкен әсер етеді, өйткені доп құрғақ жерге қарағанда ылғалды жерде әртүрлі секіреді. Боулингшінің допты тастау үшін жүгіретін алаң (боулингке дейінгі жол) мүмкіндігінше құрғақ болуы керек, сығудан және құлаудан сақтану үшін, және заңдар жаңбырлы ауа-райында оларды жабуды талап етеді. 11-заң: Үзілістер. Әр күндік ойын кезінде үзілістер, иннингтер арасында он минуттық үзіліс, түскі ас, шай және сусын үзілістері болады. Үзілістердің уақыты мен ұзақтығы матч басталмас бұрын келісілуі керек. Кейбір жағдайларда, әсіресе тоғыз викет құлағанда, түскі ас пен шай үзілісі келесі викет құлағанға дейін немесе 30 минут өткенге дейін кейінге қалдырылуы мүмкін. 12-заң: Ойынның басталуы; ойынның тоқтатылуы. Үзілістен кейін ойын төрешінің "Ойнау" деп айтуымен басталады, ал сессия соңында "Уақыт" деп айтумен тоқтатылады. Матчтың соңғы сағатында кемінде 20 овер болуы керек, қажет болған жағдайда 20 оверді қамту үшін уақыт ұзартылады.

Law 8: The wickets. The wicket consists of three wooden stumps that are tall. The stumps are placed along the bowling crease with equal distances between each stump. They are positioned so that the wicket is wide. Two wooden bails are placed on top of the stumps. The bails must not project more than above the stumps, and must, for men's cricket, be long. There are also specified lengths for the barrel and spigots of the bail. There are different specifications for the wickets and bails for junior cricket. The umpires may dispense with the bails if conditions are unfit (i. e. it is windy so they might fall off by themselves). Further details on the specifications of the wickets are contained in Appendix D to the Laws. Law 9: Preparation and maintenance of the playing area. When a cricket ball is bowled it almost always bounces on the pitch, and the behaviour of the ball is greatly influenced by the condition of the pitch. As a consequence, detailed rules on the management of the pitch are necessary. This Law contains the rules governing how pitches should be prepared, mown, rolled, and maintained. Law 10: Covering the pitch. The pitch is said to be 'covered' when the groundsmen have placed covers on it to protect it against rain or dew. The Laws stipulate that the regulations on covering the pitch shall be agreed by both captains in advance. The decision concerning whether to cover the pitch greatly affects how the ball will react to the pitch surface, as a ball bounces differently on wet ground as compared to dry ground. The area beyond the pitch where a bowler runs so as to deliver the ball (the 'run up') should ideally be kept dry so as to avoid injury through slipping and falling, and the Laws also require these to be covered wherever possible when there is wet weather. Law 11: Intervals. There are intervals during each day's play, a ten minute interval between innings, and lunch, tea and drinks intervals. The timing and length of the intervals must be agreed before the match begins. There are also provisions for moving the intervals and interval lengths in certain situations, most notably the provision that if nine wickets are down, the lunch and tea interval are delayed to the earlier of the fall of the next wicket and 30 minutes elapsing. Law 12: Start of play; cessation of play. Play after an interval commences with the umpire's call of "Play", and ceases at the end of a session with a call of "Time". The last hour of a match must contain at least 20 overs, being extended in time so as to include 20 overs if necessary.

Иннингтер мен нәтижелер

13-16-шы ережелер ойынның құрылымын, соның ішінде бір команданың екіншісін қалай жеңе алатынын көрсетеді. 13-заң: Иннингтер. Ойын алдында командалар әр тараптан бір немесе екі иннинг ойналатыны, сондай-ақ, бір немесе екі иннингтің уақытпен немесе оверлермен шектелуі туралы келіседі. Бірақ, практикада, мұндай шешімдер көбінесе жарыс регламентімен белгіленеді, ал емес ойын алдындағы келісіммен. Екі иннингті ойында, екі тарап кезекпен ұрады, егер «келесі» (14-заң) талап етілмесе. Иннинг он ойыншы шығырылғаннан кейін, одан әрі ұратын ойыншы қалмағанда, ұратын команданың капитаны иннингті жариялағанда немесе келісілген уақыт немесе оверлер саны біткенде аяқталады. Монетаны лақтырып жеңген капитан бірінші ұруды немесе доп тастауды шешеді. 14-заң: Келесі. Екі иннингті матчта, екінші ұрған команда бірінші ұрған командадан айтарлықтай аз ұпай жинаса, бірінші ұрған команда қарсыласын бірден қайта ұруға міндеттей алады. «Келесі» талап еткен команда, қайтадан ұрмай-ақ жеңіске жету мүмкіндігіне ие. Бес немесе одан көп күндік ойында, бірінші ұрған команда «келесі» талабын қою үшін кем дегенде 200 ұпайға көшпелі болуы керек; үш немесе төрт күндік ойында – 150 ұпай; екі күндік ойында – 100 ұпай; бір күндік ойында – 75 ұпай. Ойынның ұзақтығы, ойын басталған кезде қалған жоспарланған күндердің санымен анықталады. 15-заң: Жариялау және бас тарту. Ұратын команданың капитаны, доп ойнаудан тыс болған кезде, кез келген уақытта иннингті аяқталды деп жариялай алады, сондай-ақ, ол басталғанға дейін иннингтен бас тартуға құқылы. 16-заң: Нәтиже. Ең көп ұпай жинаған команда жеңіске ие болады. Егер екі команда да бірдей ұпай жинаса, матч тең аяқталады. Дегенмен, матч барлық иннингтер аяқталмас бұрын уақыт бітіп қалуы мүмкін; мұндай жағдайда матч тең аяқталады.

Оверлер, ұпай, өлі топ және қосымшалар

Содан кейін Заңдар ұпайдың қалай есептелетінін егжей-тегжейлі түсіндіреді. 17-заң: Овер. Овер алты доптан тұрады, кең доптар мен жарамсыз доптар есептелмейді. Бірден кейін бірі келетін оверлер питчтің қарама-қарсы жақтарынан тасталды. Бір боулер екі оверді қатарынан тастауға құқығы жоқ. 18-заң: Ұпай жинау. Екі соққышы питчтің өзара шеттеріне жүгіріп келгенде ұпай жиналады. Бір доптан бірнеше ұпай жинауға болады. 19-заң: Шекаралар. Ойын алаңының шетімен шекара белгіленеді. Егер доп осы шекараға немесе одан асып түссе, төрт ұпай есептеледі, ал егер доп шекарадан өтпей тұрып жерге тимесе, алты ұпай есептеледі. 20-заң: Өлі доп. Доп, боулер жүгіруді бастағанда ойынға кіреді және сол доптан туындаған барлық әрекет аяқталғанда өлі болады. Доп өлі болғаннан кейін, ұпай жинау мүмкін емес және ешбір соққышы шығарылмайды. Доп бірнеше себептермен өлі болуы мүмкін, ең көп кездесетіні – соққышы шығарылғанда, шекараға доп тигенде немесе доп боулермен немесе қақпашымен тоқтағанда. 21-заң: Жарамсыз доп. Доп бірнеше себептерге байланысты жарамсыз болуы мүмкін: егер боулер дұрыс емес жерден доп тастаса; егер ол доп тастау кезінде шынтағын түзесе; егер доп тастау қауіпті болса; егер доп бірнеше рет секірсе немесе соққышыға жеткенге дейін жерде домаласа; немесе егер алаң қорғаушылары заңсыз жерлерде тұрса. Жарамсыз доп соққышы командасының есебіне бір ұпай қосады, сонымен қатар одан алынған басқа ұпайлар да есептеледі, ал соққышы жарамсыз доптан шығарыла алмайды, тек жүгіріп шығу, екі рет допты соғу немесе алаңға кедергі келтіру арқылы ғана шығарыла алады. 22-заң: Кең доп. Төреші, егер оның пікірі бойынша, доп соққышы мен қақпадан тым алыс болса және соққышы оны қалыпты крикет соққысымен соғуға мүмкіндігі болмаса, оны "кең" деп жариялайды. Кең доп соққышы командасының есебіне бір ұпай қосады, сонымен қатар одан алынған басқа ұпайлар да есептеледі, ал соққышы кең доптан шығарыла алмайды, тек жүгіріп шығу немесе қақпаны құлату, қақпаға соққы беру немесе алаңға кедергі келтіру арқылы ғана шығарыла алады. 23-заң: Бай және аяқ бай. Егер кең емес доп соққышыдан өтіп, ұпай жиналса, олар бай деп аталады. Егер доп соққышыға тисе, бірақ соққыға тимесе және ұпай жиналса, олар аяқ бай деп аталады. Алайда, егер соққышы соққы беруге тырыспаса немесе соққыдан қашуға тырыспаса, аяқ бай жинау мүмкін емес. Бай және аяқ бай команданың, бірақ соққышының есебіне жатқызылады.

The Laws then move on to detail how runs can be scored. Law 17: The over. An over consists of six balls bowled, excluding wides and no balls. Consecutive overs are delivered from opposite ends of the pitch. A bowler may not bowl two consecutive overs. Law 18: Scoring runs. Runs are scored when the two batsmen run to each other's end of the pitch. Several runs can be scored from one ball. Law 19: Boundaries. A boundary is marked around the edge of the field of play. If the ball is hit into or past this boundary, four runs are scored, or six runs if the ball does not hit the ground before crossing the boundary. Law 20: Dead ball. The ball comes into play when the bowler begins his run up, and becomes dead when all the action from that ball is over. Once the ball is dead, no runs can be scored and no batsmen can be dismissed. The ball becomes dead for a number of reasons, most commonly when a batter is dismissed, when a boundary is hit, or when the ball has finally settled with the bowler or wicketkeeper. Law 21: No ball. A ball can be a no ball for several reasons: if the bowler bowls from the wrong place; if he straightens his elbow during the delivery; if the bowling is dangerous; if the ball bounces more than once or rolls along the ground before reaching the batter; or if the fielders are standing in illegal places. A no ball adds one run to the batting team's score, in addition to any other runs which are scored off it, and the batter cannot be dismissed off a no ball except by being run out, hitting the ball twice, or obstructing the field. Law 22: Wide ball. An umpire calls a ball "wide" if, in his or her opinion, the ball is so wide of the batter and the wicket that he could not hit it with the bat playing a normal cricket shot. A wide adds one run to the batting team's score, in addition to any other runs which are scored off it, and the batter cannot be dismissed off a wide except by being run out or stumped, by hitting his wicket, or obstructing the field. Law 23: Bye and leg bye. If a ball that is not a wide passes the striker and runs are scored, they are called byes. If a ball hits the striker but not the bat and runs are scored, they are called leg byes. However, leg byes cannot be scored if the striker is neither attempting a stroke nor trying to avoid being hit. Byes and leg byes are credited to the team's but not the batter's total.

Ойыншылар, орынбасарлар және жаттығулар

24-заң: Алаңдағы ойыншының жоқтығы; Қосалқы ойыншылар. Крикетте жарақат алған алаңдағы ойыншының орнына қосалқы ойыншы шығаруға болады. Алайда, қосалқы ойыншы соққы беруге, доп тастауға немесе капитандық қызмет атқаруға құқылы емес. Егер бастапқы ойыншы жазылса, ол қайтадан алаңға оралуы мүмкін. 25-заң: Соққы берушінің иннингі; Жүгірушілер. Егер соққы беруші жүгіре алмай қалса, ол үшін жүгіруші шақырылуы мүмкін, ол соққы беруші соққы беруді жалғастыра отырып, жүгіруді аяқтайды. (Қазіргі ойын ережелері бойынша халықаралық крикетте жүгірушілерді пайдалануға рұқсат етілмейді.) Сонымен қатар, соққы беруші жарақат алып немесе ауырып зейнетке шығуы мүмкін, және денсаулығы қалпына келсе, кейіннен иннингін жалғастыру үшін қайта оралуы мүмкін. 26-заң: Алаңда жаттығу. Ойын барысында алаңда соққы беру немесе доп тастау жаттығуларына рұқсат жоқ. Үзіліс кезінде, сондай-ақ күндізгі ойын басталар алдында және аяқталғаннан кейін алаңда жаттығуларға рұқсат етіледі. Доп тастаушылар тек доп тастаумен жаттығуға және төрешілер уақытты ысырап етпейді және допқа немесе алаңға зиян келтірмейді деп есептесе, сынақ жүгірісін жасауға құқылы. 27-заң: Ұстаушы. Ұстаушы – боулинг жағынан соққы берушінің қақпасының артында тұруға рұқсат етілген белгіленген ойыншы. Олар қолғап пен сыртқы аяқ қорғағыштарын киюге рұқсат етілген жалғыз алаңдағы ойыншылар. 28-заң: Алаңдағы ойыншы. Алаңдағы ойыншы – боулинг жағындағы он бір крикетшінің кез келгені. Алаңдағы ойыншылар допты ұстауға, жүгіруді және шекараны тоқтатуға, сондай-ақ соққы берушілерді ұстап немесе оларды алаңнан шығаруға орналастырылады.

Апелляциялық шағымдар және қараудан бас тарту

29-31-ші ережелерде қақпадан шығарудың негізгі механизмдері қарастырылады. 29-заң: Қақпа құлады. Қақпа құлау арқылы бірнеше тәсілмен шығару мүмкін. Яғни, қақпаға доп, соққы беруші немесе допты ұстап тұрған ойыншының қолы тисе, кем дегенде бір кепіл алынып тасталады; егер екі кепіл бұрын алынып тасталса, бір тіреуі жерден алынып тасталуы керек. 30-заң: Соққы беруші өзінің шегінен шығу. Егер соққы беруші өзінің шегінен шықса, оны ойнап кетуге немесе қақпадан шығаруға болады. Соққы беруші шегінде болады, егер оның кез келген бөлігі немесе соққысы жерге түсіп, басқа соққы беруші сол жерге түспесе. Егер екі соққы беруші де қақпаның ортасында болса, онда сол жаққа жақын соққы беруші қақпадан шығарылады. 31-заң: Шағымдану. Егер ойыншылар соққы берушінің қақпадан шыққанына сенсе, келесі допты лақтыру алдында төрешіден «Қалай?» деп сұрай алады. Төреші содан кейін соққы берушінің қақпадан шыққан-шықпағанын шешеді. Қатаң айтқанда, соққы беруші тарап барлық қақпадан шығаруларға, тіпті айқын болғандарына да (мысалы, доппен қақпа құлату) шағымдануы керек. Алайда, әлдеқайда айқын қақпадан шыққан соққы беруші әдетте төрешінің шешімін күтпей алаңнан кетеді. 32-40-шы заңдарда соққы берушінің қақпадан шығаруының әртүрлі тәсілдері талқыланады. Бұл 9 тәсілге қоса, соққы беруші 25-ші заңда қарастырылған «көзбен шығару» тәсілін де қолдана алады. Олардың ішінде ең көп кездесетіні – ұстау, одан кейін доппен қақпа құлату, аяқ алдында болу, ойнап кету және қақпадан шығару. Қақпадан шығарудың басқа түрлері өте сирек кездеседі. 32-заң: Доппен қақпа құлату. Егер соққы берушінің қақпасы доп тастаушының добымен құлатылса, ол қақпадан шығарылады. Доп соққы берушіге, қолғапқа немесе соққы берушінің кез келген бөлігіне тиген-тимегені маңызды емес, бірақ ол бұрын басқа ойыншыға немесе төрешіге тимеуі керек. 33-заң: Ұстау. Егер доп соққы берушінің соққысына немесе соққыны ұстап тұрған қолына тиіп, содан кейін доп секірмей тұрып қарсылас ойын алаңында ұсталса, онда соққы беруші қақпадан шығарылады. 34-заң: Допты екі рет ұру. Егер соққы беруші қақпасын қорғау мақсатында немесе қарсыластың келісімімен болмаса, допты екі рет ұрса, ол қақпадан шығарылады. 35-заң: Қақпаны өзі құлату. Егер доп тастаушы доп тастау қимылына кірісіп, доп ойналып жатқанда соққы беруші соққысымен немесе денесімен қақпасын құлатса, ол қақпадан шығарылады. Соққы беруші алғашқы жүгіріске шығарда соққысымен немесе денесімен қақпасын құлатса, ол да қақпадан шығарылады. «Дене» дегенге соққы берушінің киімдері мен жабдықтары да кіреді. 36-заң: Аяқ алдында болу (LBW). Егер доп соққы берушіге алдымен соққыға тимей, бірақ соққы беруші болмағанда қақпаға тиер еді, және доп қақпаның аяқ жағында секірмесе, онда соққы беруші қақпадан шығарылады. Алайда, егер доп соққы берушіге соққыдан тыс жерде тисе, ал соққы беруші соққы жасауға тырысқан болса, ол қақпадан шығарылмайды. 37-заң: Ойынға кедергі келтіру. Егер соққы беруші қарсыласына сөзбен немесе іс-әрекетпен кедергі келтірсе немесе соққыны ұстамайтын қолымен соқса, ол қақпадан шығарылады. Егер соққы беруші емес ойыншының әрекеті ұстауға кедергі келтірсе, онда соққы беруші қақпадан шығарылады. Бұрын «Допты ұстау» жеке қақпадан шығару тәсілі болған. 38-заң: Ойнап кету. Егер доп ойналып жатқан кезде оның соққысының немесе денесінің бір бөлігі соққыдан кейін жерге тимей, оның қақпасы қарсылас жағынан әділ түрде құлатылса, ол қақпадан шығарылады. 39-заң: Қақпадан шығару. Қақпашы (27-заңды қараңыз) қақпаны құлатса, ал соққы беруші өзінің шегінен шығып, жүгіруге тырыспаса, онда соққы беруші қақпадан шығарылады. 40-заң: Уақыт бітті. Келіп жатқан соққы беруші 3 минут ішінде допқа қарсы тұруға дайын болуы керек (немесе серігімен бірге допқа қарсы тұруға дайын болуы керек), әйтпесе келіп жатқан соққы беруші қақпадан шығарылады.

Laws 29 to 31 cover the main mechanics of how a batter may be dismissed. Law 29: The wicket is down. Several methods of dismissal occur when the wicket is put down. This means that the wicket is hit by the ball, or the batter, or the hand in which a fielder is holding the ball, and at least one bail is removed; if both bails have already been previously removed, one stump must be removed from the ground. Law 30: Batter out of his/her ground. The batsmen can be run out or stumped if they are out of their ground. A batter is in his ground if any part of him or his bat is on the ground behind the popping crease, and the other batter was not already in that ground. If both batters are in the middle of the pitch when a wicket is put down, the batter closer to that end is out. Law 31: Appeals. If the fielders believe a batter is out, they may ask the umpire "How's That?" before the next ball is bowled. The umpire then decides whether the batter is out. Strictly speaking, the fielding side must appeal for all dismissals, including obvious ones such as bowled. However, a batter who is obviously out will normally leave the pitch without waiting for an appeal or a decision from the umpire. Laws 32 to 40 discuss the various ways a batter may be dismissed. In addition to these 9 methods, a batter may retire out, which is covered in Law 25. Of these, caught is generally the most common, followed by bowled, leg before wicket, run out and stumped. The other forms of dismissal are very rare. Law 32: Bowled. A batter is out if his wicket is put down by a ball delivered by the bowler. It is irrelevant whether the ball has touched the bat, glove, or any part of the batter before going on to put down the wicket, though it may not touch another player or an umpire before doing so. Law 33: Caught. If a ball hits the bat or the hand holding the bat and is then caught by the opposition within the field of play before the ball bounces, then the batter is out. Law 34: Hit the ball twice. If a batter hits the ball twice, other than for the sole purpose of protecting his wicket or with the consent of the opposition, he is out. Law 35: Hit wicket. If, after the bowler has entered his delivery stride and while the ball is in play, a batter puts his wicket down by his bat or his body he is out. The striker is also out hit wicket if he puts his wicket down by his bat or his body in setting off for a first run. "Body" includes the clothes and equipment of the batter
Law 36: Leg Before Wicket (LBW). If the ball hits the batter without first hitting the bat, but would have hit the wicket if the batter was not there, and the ball does not pitch on the leg side of the wicket, the batter will be out. However, if the ball strikes the batter outside the line of the off stump, and the batter was attempting to play a stroke, he is not out. Law 37: Obstructing the field. If a batter willfully obstructs the opposition by word or action or strikes the ball with a hand not holding the bat, he is out. If the actions of the non striker prevent a catch taking place, then the striker is out. Handled the Ball was previously a method of dismissal in its own right. Law 38: Run out. A batter is out if at any time while the ball is in play no part of his bat or person is grounded behind the popping crease and his wicket is fairly put down by the opposing side. Law 39: Stumped. A batter is out when the wicket keeper (see Law 27) puts down the wicket, while the batter is out of his crease and not attempting a run. Law 40: Timed out. An incoming batter must be ready to face a ball (or be at the crease with his partner ready to face a ball) within 3 minutes of the outgoing batter being dismissed, otherwise the incoming batter will be out.

Адал емес ойын

41-заң: Әділ емес ойын. Әділ ойынды қамтамасыз ету үшін бірнеше шектеулер қарастырылған: доптың күйін өзгерту; соққы берушілерді алаңдату; қауіпті доп тастау; уақытты босқа жұмсау; ойын алаңын зақымдау. Бұл құқық бұзулардың кейбіреулері айыптық ұпайларға әкеледі, ал қалғандары ескертулерге және ойыншыларға шектеулерге соқтырады. 42-заң: Ойыншылардың мінез-құлқы. Төрешілер жасалған әрекеттің ауырлығына байланысты, қабылдауға келмейтін мінез-құлықты жазалайды. Ауыр бұзушылық ойыншының алаңнан қуылтуына әкелуі мүмкін, ал жеңіл бұзушылықтар ескертумен және айыптық ұпайлармен жазаланады.

Қосымшалар

А қосымшасы: Анықтамалар. Заңдарда басқаша анықталмаған тіркестердің анықтамалары мен түсіндірмелерінің жиынтығы. Б қосымшасы: Найза (5-заң). Ойында қолданылатын найзаның өлшемі мен құрамына қатысты талаптар. С қосымшасы: Тақта (6-заң) және сызықтар (7-заң). Тақтаның қалай белгіленетінін түсіндіретін өлшемдер мен схемалар. Д қосымшасы: Қалқалар (8-заң). Қалқалардың өлшемі мен пішінін түсіндіретін өлшемдер мен схемалар. Е қосымшасы: Қақпаны қорғайтын қолғаптар. Қақпа күзетшісі киетін қолғаптардың өлшемі мен дизайнына қойылатын шектеулер.