Кіріспе

1889 жылы Эндрю Карнеги жазған мақала "Байлық", көбінесе "Байлық туралы Ізгі хабар" деп аталады, – Эндрю Карнегидің 1889 жылғы маусымда жазған мақаласы. Онда жаңадан байыған жоғарғы топтың қайырымдылыққа қатысты жауапкершілігі сипатталады. Мақала Американың элитасының пікірін жариялайтын "North American Review" журналында жарық көрді. Кейін "Полл Молл Газетте" газетінде "Байлық туралы Ізгі хабар" деген атпен жарияланды. Карнеги байлықтың теңсіздігі сияқты жаңа құбылыспен күресудің ең тиімді жолы – байлардың артық қаражатын жауапты және ойлы түрде пайдалану екенін ұсынды (бұл әлеуметтік міндеттемелер тұжырымдамасына ұқсас). Бұл тәсіл дәстүрлі мұрагерлікке (патримонияға) қарсы қойылды, онда байлық ұрпақтан-ұрпаққа беріледі, сондай-ақ, байлықтың мемлекеттік мұқтаждарға жұмсалуы сияқты мұрагерліктің басқа да түрлеріне. Қайырымдылық тарихын зерттеуші Бенджамин Соскис бұл мақаланы қазіргі заманғы қайырымдылықтың "негізгі мәтіні" деп атайды. Карнеги артық байлықты байлар сақтап басқарғанда ғана ең тиімді пайдаланылатынын (яғни, қоғамға ең көп пайда әкелетінін) дәлелдеді. Сондай-ақ, Карнеги капиталды ысыраптап, тойымсыздыққа, жауапсыз шығындарға немесе жеке бақытқа жұмсауға қарсы болды, оның орнына осы капиталды өмір бойы байлар мен кедейлер арасындағы айырмашылықты азайтуға бағыттап, басқаруды қолдады. Сондықтан байлар өз байлықтарын жауапты түрде пайдалануы керек, ал "жалқауларға, маскүнемдерге, лайықсыз адамдарға" көмектесуден аулақ болуы керек. 35 жасында Карнеги жеке байлығын шектеуге және артығын қайырымдылыққа жұмсауға шешім қабылдады. Ол байлығымен емес, жасаған игіліктерімен есінде қалуға ниеттенді. Ол "радикалды" қайырымдылықшыға айналды. Байлық туралы ойларын жарияламас бұрын, ол өзінің сүйікті ісіне көмек көрсетуді бастады, алғашқы қадамы – туған қаласы Данфермлинге қоғамдық жуынатын орын сыйлау болды. Карнеги өзінің байлығынан кедейлердің пайда көруі үшін өмір сүруге тырысқандықтан, ол өз идеяларын жұртшылыққа жеткізу қажеттігіне келді.

Айғақтар

"Байлық туралы ізгі хабар" еңбек пен табандылық байлыққа алып келеді деп тұжырымдайды. Карнеги өзінің философиясын үлкен қорлардың мұрагерлері оларды өсіру мен дамытудың орнына, көбінесе салтанатты тіршілікпен ысыраптап жібергенін байқауына негіздеді. Тіпті, мүлікті қайырымдылыққа беру де оның тиімді пайдаланылуына кепілдік бермейді, себебі басшылығыңыз жоқ қайырымдылық ұйымы ақшаны сіздің қалауыңызға сәйкес жұмсауына ешқандай кепілдік жоқ. Карнеги кедейлікті мәңгі сақтап тұратын қайырымдылық көмегін жақтырмады және сыйлық алғандардың өзін жақсартуға мүмкіндік беретін жаңа сыйлау жүйесін құруға ұмтылды. Нәтижесінде, сыйлық тек тұтынылмай, бүкіл үйдің одан да көп байлыққа ие болуына септігін тигізер еді. "Байлық туралы ізгі хабар" еңбегінде Карнеги жинақталған байлық пен капиталды олар туған қоғамдарға бөлу жолдарын қарастырады. Ол көрнекі өмір сүру мен жеке қор жинаудың дұрыс емес екенін айтты. Карнеги қайтыс болған миллионерлердің мүлкіне британдықтардың салған жоғары салығын мақтап, "Мемлекет өлгеннен кейін мүлікке ауыр салық салу арқылы өзімшіл миллионердің лайықсыз өмірін айыптайды. Ұлттар осы бағытта одан да әрі жүруі қажет" деді, және олардың қолда бар артық ақшасы қоғамға қайта айналдырылып, жалпы игілікке жұмсалуы тиіс екенін атап өтті. Ол аристократиялық мұрагерлік тізбектерінен бас тартып, тәуелділердің өз еңбегімен қарапайым өмір сүруін, ал артық байлықтың басым бөлігін қоғамды байытуға жұмсауды жақтады. Егер артық байлық өлімге дейін сақталса, онда мемлекет оны прогрессивті салық арқылы иемденуі керек деп есептеді: "Шындығында, бай адамның өлгеннен кейін мемлекет арқылы халыққа берілетін мүлкінің үлесіне шек қою қиын, және мұндай салықтар міндетті түрде салынуы керек, олар тәуелділерге шамалы сомадан басталып, сомалар өскен сайын жылдам өсуі керек, миллионердің жинаған ақшасының кем дегенде жартысы мемлекеттік қазынаға түсуі керек". Карнегидің байлық туралы қайшылықты пікірлері байлықтың мәні, мақсаты және тағдыры туралы Атлантикааралық пікірталасқа себеп болды.

Уильям Эварт Гладстон

Англиядағы Либералдық партияның басшысы Уильям Эварт Гладстон, сондай-ақ Карнегидің досы, бұл жарияланым туралы бірқатар сынды пікірлер білдірді. Олар жақын дос болғанымен және ұқсас саяси көзқарастары болғанына қарамастан, Гладстон Карнегидің мақаласымен келіспеді. Гладстон тұңғыш балаға мүліктің өту құқығын, шексіз мұрагерлік құқығын және британдық аристократияны қорғады. Долливердің мақаласының мақсаты – Херсттің «Байлық Евангелиясын» түсіндіру және оны Карнеги сияқты адамдармен тең дәрежеде қарастыру қажеттігін көрсету болды. Ол бай әйелдердің өз қызықтарын, әсіресе прогрессивті білім беру мен реформаларға жұмсаудың қасиетті және моральдық міндеті бар екенін жариялады, бұл олардың қоғамдарына пайда келтірер еді. Карнеги сияқты, Херст те қараша халыққа жоғары топқа берілетін білім деңгейінде білім алу мүмкіндігін беруге қатты мән берді. Карнеги сияқты, ол да өзінің тегін қоғамдық кітапханасын ашты. Оның кітапханасы Монтана штатының Анаконда қаласында орналасқан.

Қайырымдылыққа әсері

Карнеги өзінің философиясын АҚШ және ағылшын тілді әлемнің қалалары мен елді мекендерінде 'Карнеги кітапханалары' деп белгіленген қоғамдық кітапханаларды қаржыландыру арқылы іске асырды, осылайша адамдарға өзін-өзі жетілдіруге қажетті мүмкіндіктер берді. Ол муниципалитеттер кітапхана құрылысы мен жабдықталуына бөлінген бастапқы қаржыдан кейін, кітапхананың тұрақты жұмыс шығындарын қаржыландыру үшін салық салу туралы қаулы қабылдауы тиіс екенін шарт етті. Әрбір кітапхананың өз қаражаты мен сенімділер кеңесі болды. Олардың көптегені бүгінгі күнге дейін сақталып келеді. Кейбір қауымдар қаржыны әсем ғимараттар салуға жұмсағаннан кейін, Карнеги қарапайымдық пен функционалдылықты қатаң сақтауды талап ететін сәулеттік ережелер жүйесін енгізді. Өзінен кейін де қайырымдылық қызметін жалғастыру үшін ол Карнеги корпорациясын құрды.