Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Киидкьяс (хайда тілінде "көне ағаш" деген мағынаны білдіреді), сондай-ақ Алтын шырша деп аталатын, Ситка шыршасы (Picea sitchensis 'Aurea') Британдық Колумбиядағы Хаида Гвайи архипелагындағы Якун өзенінің жағасында өсті. Оның сирек кездесетін генетикалық мутациясы инелерінің түсін жасыл емес, алтын түске бояды. Киидкьяс хайда халқы үшін қасиетті саналды. 1997 жылғы қаңтарда Грант Хадвин оны ағаш өңдеу өнеркәсібіне қарсы наразылық актісі ретінде кесіп түсірді. Киидкьяс және оның кесілуі Джон Вайлланттың 2005 жылғы "Алтын шырша" кітабының тақырыбы болып табылады.
Sacred tree in Haida Gwaii, British Columbia, Canada
Kiidk'yaas (meaning "ancient tree" in the Haida language), also known as the Golden Spruce, was a Sitka spruce tree (Picea sitchensis 'Aurea') that grew on the banks of the Yakoun River on the Haida Gwaii archipelago in British Columbia, Canada. It had a rare genetic mutation that caused its needles to be golden in colour (rather than the usual green). Kiidk'yaas was considered sacred by the Haida people. Kiidk'yaas was felled in January 1997 by Grant Hadwin as an act of protest against the logging industry. Kiidk'yaas and its felling are the subject of John Vaillant's 2005 book The Golden Spruce.
Хайда мифологиясындағы кидкьяс
Киидкьяс Хайда мифологиясында маңызды орын алады. Киидкьяс туралы әңгімеде, табиғатқа дұрыс қарамай, құрметсіздік көрсеткен жас баланың салдарынан оның ауылына қорқынышты дауыл келді. Дауылдан тек ол және оның әкесі аман қалды. Олар ауылдан қашып бара жатқанда, әкесі балаға артына қарамауды ескертті. Бала оған бағынбады, сол мезетте ол тұрған жерде Алтын шыршаға айналып кетті.
Kiidk'yaas features prominently in Haida mythology. The Kiidk'yaas story tells of a young boy who disrespected nature and thereby caused a terrible storm to descend on his village. Only he and his grandfather survived the storm. As they fled the village, the grandfather warned the boy not to look back. The boy disobeyed, and was immediately turned into the Golden Spruce where he stood.
Қалқыма
1997 жылдың қаңтар айында 47 жастағы жұмыссыз орман инженері Грант Хадвин Хайда Гвайиге барып, бензопила және басқа да ағаш кесу құралдарын сатып алды. 1997 жылдың 20 қаңтарында таңертең ол мұзды Якун өзенінен жүзіп өтіп, Кидкьяста стратегиялық түрде терең кесімдер жасады. Бұл кесімдер Кидкьясты тік тұрған күйінде, бірақ әлсіретіп, келесі күшті желде құлатылуын қамтамасыз ету үшін жасалды. Ағаш екі күннен кейін құлады. Ағашты кесіп болған соң, Хадвин аралдардан Британдық Колумбиядағы Принс-Руперт қаласына аттанды. Ол бұқаралық ақпарат құралдарына және Хайда ұлтына факс жіберіп, осы әрекетіне жауапкершілікті мойындады, себебінің "университетте білім алған мамандарға және олардың экстремистік жақтастарына деген ашу-ызасы" екенін айтты. Бұл оқиға Канада бойынша наразылық тудырып, бұқаралық ақпарат құралдарында кеңінен жарияланды. Хадвин қамауға алынып, Хайда Гвайиге сотталу үшін қайтаруға міндеттелді және кепілдікпен босатылды. Хадвин сот күніне қыстың ортасында, қатал дауылды және құйынды Гекэйт бұғазын (Принс-Руперттен Массетке дейін) каякпен жалғыз өтуді жоспарлаған. Ол 1997 жылдың ақпанында Принс-Руперттен шықты, бірақ сотқа келген жоқ. 1997 жылдың маусымында Мэри аралында Хадвиннің сынған каягы мен жеке заттары табылды. Ол кісі қолынан өлтірілгені ме, жазатайым түрде суға батқандығы ме, әлде мүлкін тастап, шөлге қашқандығы ма, әзірге белгісіз. Оның тағдыры әлі де құпия.
In January 1997, 47 year old unemployed forest engineer Grant Hadwin travelled to Haida Gwaii and purchased a chainsaw and other felling equipment. Early on the morning of January 20, 1997 he swam across the freezing Yakoun River and made a series of strategic deep cuts in Kiidk'yaas. The cuts were designed to leave Kiidk'yaas standing but weakened, so that it would be knocked over by the next strong winds. The tree fell two days later. After cutting down the tree, Hadwin left the islands for Prince Rupert, British Columbia. He sent a fax to the media and the Haida nation claiming responsibility for the act, saying that he was motivated by "rage and hatred towards university trained professionals and their extremist supporters". The act outraged people throughout Canada and received extensive media coverage. Hadwin was arrested, ordered to return to Haida Gwaii to stand trial, and was released on bail. Hadwin planned to travel to his trial date by crossing the notoriously stormy and violent Hecate Strait (from Prince Rupert to Masset) alone by kayak in mid winter. He departed Prince Rupert in February 1997 but never arrived at his trial. What is believed to be Hadwin's broken kayak and effects were found on Mary Island in June 1997. Whether he had been murdered, accidentally drowned, or left his belongings behind and fled into the wilderness is not known. His fate remains unknown.
Қазудан кейінгі
1977 жылы Британ Колумбия университетінің (БКУ) бір топ ботаниктері Кидкьястың кесінділерін алу үшін Хайда Гвайиге сапар шекті. Бұл кесінділер қарапайым ситка шыршысына жағыстырылып, екі алтын түпкіл пайда болды. Ағаштар БКУ ботаникалық бағында және Өсімдіктерді зерттеу орталығында өсірілді. 1997 жылы ағаш қиратылғандығын естіген соң, арборетум Кидкьястың орнына екі жас ағаштың біреуін беруді ұсынды. Бірақ, көшет Хайда Гвайиге жеткізілмей тұрып, сақтауда қурап қалды. Екінші көшет БКУ-де сақталды. Кидкьяс кесілгеннен кейін, жақсы нәтиже алу үшін тағы 80 кесінді көбейтуге тырысылды (Хаида халқының рұқсатымен). Ағаштан алынған жалғыз бөлік Нова-Скотиялық аспап шебері Джордж Ризаньи және тележурналист Джови Тейлордың Канада тарихына арналған Six String Nation гитарасын жасау үшін пайдаланылды. Гитараның басқа да бөліктеріне Пьер Трюдоның каноэ ескегі мен Пол Хендерсонның хоккей таяғының ағашы кірді.
In 1977 a group of botanists from the University of British Columbia (UBC) visited Haida Gwaii to take cuttings of Kiidk'yaas. These cuttings were grafted onto ordinary Sitka spruce, resulting in two golden saplings. The trees were grown in the UBC Botanical Garden and Centre for Plant Research. Upon hearing of the tree's destruction in 1997, the arboretum offered one of the two young trees to replace Kiidk'yaas. However, the sapling died in storage before it could be transported to Haida Gwaii. The second sapling survives at UBC. After Kiidk'yaas' felling, attempts were made to propagate a further 80 cuttings (with the permission of the Haida people) in order to increase the chances of a successful offspring surviving. The only wood harvested from the tree was used by Nova Scotia luthier George Rizsanyi and broadcaster Jowi Taylor as part of Six String Nation, a guitar dedicated to Canadian history. Other pieces of the guitar include wood from Pierre Trudeau's canoe paddle and Paul Henderson's hockey stick.